Kún edáýir kóterilip qalǵan kez bolsa da, terezesi teristik jaqtaǵy tapal úidiń ishi qara kóleńke, buryshtary qaraýytyp kúńgirt kórinedi. Tór aldynda, qońyr bóstek ústinde eki qolyn eki jaqqa sozyp jiberip Sapar shalqasynan túsip uiyqtap jatyr.
— Aý, batyr, tur endi, — dedi Baimurat zavhoz, balasyna tónip.
Sapar bir qozǵalyp tústi de, uiqyly kózimen teris ainaldy. Osy oiana almai jatyr ma degen adamsha Baimurat balasyn qatty julqydy:
—Men kontorǵa baram. Ash uiqyńdy! Balada ún joq.
—Menen birdeńe kóreiin demeseń, tur shapshań! — dedi Baimurat qaharyna minip.
Talai estip, «ainalaiynymen» birdei bolyp ketken, artynda zili joq bul qoqan-loqqy sóz balanyń qaperine kirip te shyqpady. Ol kózin ashyp ákesine bir qarady da, únsiz burtiyp, qaitadan kózin jumdy.
—Mezgilinde uiyqtamaidy da, birdeńe bitirgensip turmaidy bul shirkin!
Munysynan eshteńe shyqpaitynyn kórgen Baimurat:
—Búgin sabaǵyń bastalady ǵoi. Soǵan barmaýshy ma ediń, — dep álgidei emes, kúibijikke basyp, jaýapkershiliktiń salmaǵyn balanyń ózine arta sóiledi.
—Áli erte, — dedi bala erinshektikpen til qatyp.
—Qaidaǵy erte, segiz boldy.
—Turaiyn, ne beresiń? — dedi manadan beri uiqynyń qushaǵynda jatyr degen Saparymyz kózin jalt etkizip ashyp alyp.
—Ne bereiin men saǵan?
—Kógershin alatyn aqsha ber.
«Aqsha» degen sóz estilgende Baimurattyń túsi buzylyp, júzine yzǵar syzdap shyǵa keldi de:
—Ói, qanjaýyr, aqsha degeni nesi? Óshir únińdi, — dep zekidi. Túnergeni bolmasa, jaýary joq áke mineziniń syry ózine málim Sapar:
—Aqsha bermeseń, turmaimyn, — dep ádeii qasardy.
Baimurat budan ári qarysa almady. Ádette, ol qulaqqa jat beipil sózderdi «jomarttyqpen» ólsheýsiz kóp jumsap lekitip alatyn da, onysyna ózi paryq bermei, tez umytatyn. Eger osyndai ábden tutandy degen shaǵynyń ózinde balasy jylamsyrai bastasa, dereý raidan qaityp, onyń kóńilin tabýǵa asyǵatyn. Shesheden jastai qalyp, osyndai kóńilshek ákeniń baýyrynda beti qaǵylmai ósken Sapar óz qalaǵanynyń bárine ony báiek etetinine ábden kózi jetip, erkelikke salynyp alǵan. Qit etse, «aqy» surap ábigerleidi. Ákesi onyń, bul minezin tyiýdyń ornyna, órshitip, ámirin eki etpeidi. Óziniń sol daǵdyly osaldyǵymen ol bul joly da tez «jeńildi».
—Aqyly bar, turady ózi, — dep balasyna jalyna-jalbaryna otyryp, ony erkelete arqaǵa qaqty.
—Aldamai-aq qoi, báribir, aqsha bermeseń turmaimyn!
Basqa nazynyń bárin kóterip alýǵa ázir, biraq aqshaǵa kelgende qinalatyn zavhoz ne isterin bilmei, bir qyzaryp, bir surlanyp, balany jasqandyrmaq bolyp ashý shaqyryp ta kórip edi, odan eshteńe ónbedi. Ákesiniń týlap alysqa bara almaitynyn aiqyn ańǵaryp, ishtei myrs-myrs kúlip jatqan Sapar ońailyqpen berilmedi. Ol miz baqpai burynǵysynan beter bedireidi. Mysy quryǵan Baimurat basqa laj tappai:
—Ái, qanjaýǵyr-ai, al! — dep úsh teńgelikti laqtyryp tastady.
—Bul az!
—Qap, mynany-ai, á!..
Ol biraz qinala tolqyp turdy da, ishki qaltasyn aqtaryp, oramalǵa shiyrshyqtap oralǵan bir býda aqshany sapyrylystyryp, áreń degende úsh som taýyp, balaǵa taǵy laqtyrdy.
Sapar aqshany shap berip qaǵyp aldy da, syqylyqtap kúlip ornynan turdy.
—Tamaǵyńdy ish te, sabaqqa bar, kúshik, — dep zavhoz da raqattana kúldi.
—Alaqai! Qazir kógershin alam. Sodan keiin sabaqqa baram, — dep jairańdaǵan Sapar, qolyn jýmastan, úlken bir taba nandy alyp, aýyzǵa buralap tyǵa bastady.
—Esikti jap ta, kiltti mańdaishaǵa qaldyryp ket.
—Jaraidy, bilem…
Joly bolǵan Sapar ishine «el qondyryp» alǵan soń úiden shyǵyp, dosy Seitendikine qarai bet aldy. «Bul maǵan kógershinin alty somǵa berer me eken» dep oilady ol jolshybai.
Seiten úiinde joq bolyp shyqty. Esigi jabyq tur. «Bul mektepke ketken boldy ǵoi» dep endi solai júrdi.
Mektep mańy qaptaǵan adam. Bireý kirip, bireý shyǵyp, sapyrylysyp jatyr. Balalarmen aralas úlkender de júr. Kóptiń tasqynyna aralasyp, Sapar da ishke kirdi.
Shyn dýman mekteptiń ishinde eken. Samsaǵan balalardan kóz súrinedi. Mektep tabaldyryǵynan jańa attaǵan jeti jasar bóbekter áldeneni jatyrqaǵandai, aiaqtaryn eppen basyp, ertip kelgen ájesine, ia ákesine tyǵyla uilyǵady, daýystaryn da aqyryn shyǵaryp, jasqana sóilesedi. Al, eresek balalar zaldy bastaryna kótere daýryǵa sóilep, aiaqtaryn nyq basady… bul dúrmektiń ishinen Sapar izdegen dosyn kóre almady. «Ol qaida boldy eken» dep qaitadan esik jaqqa kóz salyp edi, buryshta oqshaý turǵan, ózimen birge oqityn Bektaidy kórdi.
—Sen Seitendi kórdiń be? — dedi ol Bektaidyń qasyna kelip.—Sen jaqsy keldiń, — dedi anaý munyń suraǵanyna jaýap berýdiń ornyna qýanyp.
—Meni qaitpekshi ediń?
—Aqyryn, abaila, qulaǵyńdy beri ákel, — dedi Bektai sybyrlap.Sapar qulaǵyn tosty.
—Ádebietten jańa muǵalim kelgenin bilemisiń?
—Bilemin.
—Ózin kórdiń be?
«Kórgendi aitasyń, biz Seiten ekeýmiz onyń kim ekenin bilmei, mazaq etkenbiz» dep qala jazdap, Sapar ózin áreń toqtatty da:
—Kórgemin, — dei saldy.
—Oqý jumysyn da sol basqaratynyn estip pe ediń?
—Ony da estigem.
—Estiseń sol, — dedi Bektai degbirsizdenip.
—Nemene sol, — dedi Sapar onyń ne aityp turǵanyna túsinbei.
Ózi qatal, ózi tártipti jaqsy kóredi deidi, tittei tártipsizdik kórse, tózbeidi deidi.
—Osynyń bárin sen qaidan esti beresiń?
—Baný tátem aitty.— Á, meili... Sen meni nege izdegenińdi aitshy, — dedi Sapar muǵalim jaiyndaǵy áńgimeni tyńdaýǵa selqostyq bildirip.—Bizdiń klass qashanǵy jaman bola bermek… Alǵashqy bette, tym bolmasa, onyń kózine tártipti klass bolyp kórinýimiz kerek. Áitpegen kúnde, bizge abyroi joq, bildiń be?, - dep jaýap qatty synyptasy...
Muqan Imanjanovtyń «Alǵashqy ailar» povesinen úzindi
