قىتايدىڭ شىڭجاڭ ٶلكەسٸندەگٸ ٸلە قازاق اۆتونومييالى وبلىسىنا قاراستى قۇلجا (ينين) قالاسىندا قازانشى دەگەن قالاشىق بار. سەۋلەتٸ كٶز تارتاتىن كٶنە قالاشىق ەتنيكالىق الۋانتٷرلٸلٸگٸمەن دە ەرەكشەلەنەدٸ.
قازانشىدا حاندار, ۇيعىرلار, قازاقتار, حۋەيلەر, سيبولار, ٶزبەكتەر جەنە باسقا دا ەتنوس ٶكٸلدەرٸ قويان-قولتىق ارالاسىپ تۇرادى.
اق داستارحان مەن اتادان بالاعا مۇرا بولعان ٷي
قازاقستاننان بارعان جۋرناليستەرمەن بٸرگە ult.kz تٸلشٸسٸنە قازانشىداعى ەبدٸنەبي قاسىم ەسٸمدٸ تۇرعىننىڭ ٷيٸنەن دەم تاتۋ بۇيىرىپتى.
فوتو: ult.kz
73 جاستاعى ەبدٸنەبي قاسىم ۇيعىر ۇلتىنىڭ ٶكٸلٸ. قازانشىدا تۋىپ ٶسكەن, اعايىن-باۋىرلارى دا وسىندا تۇرادى ەكەن. بۇرىن كٶلٸك سايماندارىن ساتۋمەن اينالىسقان, قازٸر زەينەتتە. ەكٸ بالاسى, نەمەرەلەرٸ بار. قىزى ٷرٸمجٸدە قىزمەت ٸستەيدٸ, ال ۇلى مەن كەلٸنٸ قارا شاڭىراقتا, ٷيدە.
«بۇل ٷي 130 جىل بۇرىن سالىنعان. مەنٸڭ اتامنان ەكەمە, ەكەمنەن ماعان مۇرا بولىپ قالعان, ەندٸ مەن ٶز بالاما ميراس ەتەمٸن. تٸپتٸ مىنا اۋلادا جايقالىپ تۇرعان جٷزٸم اعاشتارىنىڭ ٶزٸنە جەتپٸس جىل بولعان», – دەپ اۋلاعا سايا بەرٸپ, سەن بەرٸپ تۇرعان جٷزٸم اعاشىن كٶرسەتتٸ ەبدٸنەبي اعا.
فوتو: ult.kz
جيناقى, كەڭ اۋلاعا ٷي يەسٸ جايقالتىپ داستارحان جايىپ قويىپتى.
«بٸزدٸڭ دەستٷرٸمٸزدٸڭ نەگٸزگٸسٸ – قوناقجايلىق», – دەدٸ سۇقباتتاسىمىز.
داستارحانداعى تاعامداردىڭ بارلىعى ٷي يەلەرٸنٸڭ ٶز قولىنان شىققان. جەمٸس-جيدەكتٸڭ تٷر-تٷرٸ, دەستٷرلٸ ۇيعىر نانى مەن تەتتٸلەرٸ, كەپتٸرٸلگەن جەمٸستەر مەن سٷت تاعامدارى تٸل ٷيٸرەدٸ. تٸپتٸ قازاقستاندىق قوناقتارعا قوجايىن ٶز قولىمەن دايىنداعان بالمۇزداق ۇسىندى.
بالمۇزداقتان قازاقتىڭ ٸرٸمشٸگٸ مەن بالقايماعىنىڭ بەمٸ شىعادى. «تانىس تا, بەيتانىس دەم» دەستٸك بٸز تاڭداي قاعىپ.
ٷيدٸڭ ٸشٸ-سىرتى تٷرلٸ تٷستەرگە بويالعان, ەسٸك-تەرەزە جيەكتەرٸ ەدەمٸ ٶرنەكتەلگەن ەرەكشە سەندٸ. تٸپتٸ قاراساڭ كٶزٸڭ قۋانادى ەكەن.
فوتو: ult.kz
ٷيدٸڭ بارلىق جەرٸنە كٸلەم تٶسەلگەن. تاپشان سالىنعان بٶلمە دە بار. بٸر بۇرىشتا كەلٸننٸڭ جاساۋىمەن كەلگەن كٶرپە-جاستىقتارى تۇر.
ەبدٸنەبي قاسىمنىڭ ايتۋىنشا قازانشىنىڭ ۇيعىرلارىندا كەلٸن تٷسٸرۋ دەستٷرلەرٸ قازاقتٸكٸنە ۇقسايدى.
فوتو: ult.kz
ەبدٸنەبي اعانىڭ ٷيٸ سيياقتى كٶنە ٷيلەردٸ قازانشىدا ٶز بەتٸڭشە سٷرۋگە نەمەسە ٶزگەشە جٶندەۋ جۇمىستارىن جاساۋعا بولمايدى. ول ٷشٸن رەسمي ورىننان ارنايى رۇقسات قاعاز الۋ كەرەك.
فوتو: ult.kz
ٸلە كٶنە قالاشىعىنىڭ جالپى اۋماعى شامامەن 3,45 شارشى شاقىرىمدى, ال نەگٸزگٸ تۋريستٸك ايماعى 1,3 شارشى شاقىرىمدى قۇرايدى. مۇندا 300-دەن استام دەستٷرلٸ عيمارات, ٶزٸندٸك ەرەكشەلٸگٸ بار 6800-دەن استام تۇرعىن ٷي اۋلاسى ساقتالعان. قالاشىقتا شامامەن 120 مىڭ ادام تۇراقتى تۇرادى.
فوتو: ult.kz
كٶشەلەرمەن سەرۋەندەي جٷرٸپ, بٸر-بٸرٸنە جاقىن ورنالاسقان قولٶنەر دٷكەندەرٸن كەزدەستٸرۋگە بولادى. مۇندا ۇلتتىق مۋزىكالىق اسپاپتار, بىلعارى بۇيىمدار, كەستە جەنە قىشتان جاسالعان زاتتار ۇسىنىلادى. مۇنىڭ بەرٸ – ٸلە كٶنە قالاسىنىڭ بٷگٸنگە جەتكەن مەدەني مۇراسى.
قازانشى سەۋلەتٸنٸڭ عاجابى: 270 جىل بۇرىن سالىنعان مەشٸت
قازاقستاندىق جۋرناليستەردٸڭ كەلەسٸ ات باسىن بۇرعان جەرٸ – 270 جىل بۇرىن سالىنعان قۇلجا قالاسىنداعى شەنسي ٷلكەن مەشٸتٸ بولدى.
مەشٸتتٸ بٸزگە حاسان يمام تانىستىردى.
يمامنىڭ ايتۋىنشا, شەنسي ٷلكەن مەشٸتٸ 1751 جىلى (تسين ەۋلەتٸ تۇسىنداعى تسيانلۋن پاتشالىعىنىڭ 16-جىلى) سالىنعان.
1999 جىلدىڭ شٸلدەسٸندە مەشٸت اۆتونومييالىق اۋدان دەڭگەيٸندەگٸ مەدەني جەنە تاريحي ەسكەرتكٸشتەر تٸزٸمٸنە ەنگٸزٸلسە, 2013 جىلدىڭ مامىرىندا مەملەكەتتٸك دەڭگەيدەگٸ مەدەني جەنە تاريحي ەسكەرتكٸشتەر تٸزٸمٸنە ەندٸ. مەشٸتتٸڭ جالپى اۋماعى 7300 شارشى مەتردٸ قۇرايدى.
فوتو: ult.kz
مەشٸتتٸڭ ەرەكشەلٸگٸ – عيماراتتى سالۋعا بٸر دە بٸر شەگە قولدانىلماعان.
مەشٸتتٸڭ باستى ناماز زالىنىڭ اۋماعى 2100 شارشى مەتر. ەكٸ قاباتتان تۇرادى. مۇندا مۇسىلماندار كٷن سايىن بەس ۋاقىت نامازىن, جۇما نامازىن جەنە ەكٸ نەگٸزگٸ يسلام مەرەكەسٸندەگٸ ايت نامازدارىن وقيدى. زال بٸر مەزەتتە 2000-نان استام ادامدى قابىلداي الادى.
فوتو: ult.kz
فوتو: ult.kz
ناماز زالىنىڭ جوعارعى قاباتىنىڭ اۋماعى 1000 شارشى مەتر. ول دا كٷندەلٸكتٸ, جۇما جەنە مەرەكەلٸك نامازدارعا پايدالانىلادى. مۇندا 1000-نان استام ادام سىيادى.
فوتو: ult.kz
ناماز زالى 2010 جىلى قايتا جاڭعىرتىلعان. مەملەكەتتٸك قارجىلاندىرۋ ەسەبٸنەن مەشٸتكە كونديتسيونەرلەر, ەلەكتروندى اقپاراتتىق ەكراندار, جەكە زاتتاردى ساقتايتىن شكافتار, باحيلگە ارنالعان اۆتوماتتار, سۋ سالقىنداتقىشتار, ورىندىقتار, العاشقى مەديتسينالىق كٶمەك قوبديشالارى جەنە باسقا دا قاجەتتٸ جابدىقتار ورناتىلعان.
فوتو: ult.kz
مەشٸتتٸڭ 900 شارشى مەترلٸك ەكٸمشٸلٸك-شارۋاشىلىق كورپۋسى بار. عيماراتتىڭ نەگٸزگٸ بٶلٸگٸ دٸني قىزمەتكەرلەردٸڭ كەڭسەلەرٸ رەتٸندە پايدالانىلادى, ال كەيبٸر بٶلمەلەرٸ جالعا بەرٸلەدٸ.
«جالعا بەرۋدەن تٷسەتٸن قارجى مەشٸتتٸڭ كٷندەلٸكتٸ شىعىندارىن – سۋ, ەلەكتر ەنەرگيياسى, جىلۋ جەنە باسقا دا قاجەتتٸلٸكتەردٸ ٶتەۋگە جۇمسالادى. بۇل مەشٸتتٸڭ ٶزٸن-ٶزٸ قامتاماسىز ەتۋٸنە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», – دەدٸ حاسان يمام.
مەشٸتتە اۋماعى 110 شارشى مەتر بولاتىن وقۋ زالى بار. كٸتاپ قورىندا 2000-نان استام كٸتاپ جيناقتالعان.
قوردا كٶركەم ەدەبيەتپەن قاتار عىلىمي-كٶپشٸلٸك, قۇقىقتىق, ەڭبەك جەنە تۇرمىستىق ەل-اۋقاتقا قاتىستى ەدەبيەتتەر بار. وقۋ زالى جاماعاتقا بٸلٸم الىپ, ەڭبەك پەن كٷندەلٸكتٸ ٶمٸرگە قاجەتتٸ داعدىلاردى مەڭگەرۋگە مٷمكٸندٸك بەرەتٸن ورتا رەتٸندە قىزمەت ەتەدٸ.
فوتو: ult.kz
مەشٸتتە دەرەت الۋعا ارنالعان ارنايى ورىننىڭ اۋماعى 327 شارشى مەتر. مۇندا بٸر مەزەتتە 40 ادامعا دەيٸن كٸشٸ دەرەت (دەرەت) جەنە تولىق جۋىنۋ رەسٸمٸن (عۇسىل) جاساۋعا مٷمكٸندٸك بار.
بٸز مەشٸتتەن شىققاندا جەرگٸلٸكتٸ جاماعات جۇما نامازىنا كەلٸپ جاتتى. كەلۋشٸلەردٸڭ قاتارىندا ەر تٷرلٸ ۇلت ٶكٸلدەرٸنەن جاسى دا, قارييالارى دا بار كٶرٸندٸ. بٸز ولاردىڭ نيەتٸن اللا قابىل ەتۋٸن تٸلەپ, كەتٸپ قالدىق.
بالجان جەڭٸسقىزى
