قازاق حالقىنىڭ ۇلت-ازاتتىعى جولىندا بار ٶمٸرٸن سارپ ەتكەن قازاقتىڭ باتىر ۇلدارىنىڭ بٸرٸ دەۋٸت اساۋۇلىنىڭ تۋعانىنا بيىل 230 جىل. وسىعان وراي, باھادٷردٸڭ ۇرپاقتارى بابامىزدى ەسكە الىپ, الماتى وبلىسىنىڭ قاراساي اۋدانىندا اس بەرگەن بولاتىن.
تٷرلٸ سەبەپتەرمەن بارا الماي قالعان بٸر توپ ماڭعىستاۋلىق اعايىندارعا, استى ۇيىمداستىرۋ كوميتەتٸ ەستەلٸك مەدالدارى, قۇرمەت گراموتالارى مەن باعالى سىيلىقتارىن بەرٸپ جٸبەرگەن. ال اماناتتى ورىنداعان اقتاۋلىق سالي ابدۋللاەۆ پەن قوڭىراتباي يسپانوۆ باستاعان ەل اعالارى, ەسٸمدەرٸ ۇمىت قالماعان باتىردىڭ ۇرپاقتارىنا شاھارداعى مەيرامحانانىڭ بٸرٸندە تيٸستٸ ماراپاتتارىن تابىستادى.
ايتا كەتۋ كەرەك, اسقا ەلٸمٸزدٸڭ اقتٶبە, ورال, ماڭعىستاۋ, اتىراۋ, الماتى, استانا, قىزىلوردا, شىمكەنت, قاراعاندى, كٶرشٸلەس ٶزبەكستان, تٷركمەنستان, رەسەيدەن كەلگەن اعايىن-تۋىستار باس قوستى. اسقا قاتىسقان ادام سانىنىڭ ەسەبٸ جوق.
سونىمەن قاتار, قاسكەلەڭ قالالىق ٷيٸندە عىلىمي-ەدٸستەمەلٸك كونفەرەنتسييا ٶتكٸزٸلدٸ. الىس جاقىننان كەلگەن اعايىندارعا ٶزدەرٸنٸڭ جىلى لەبٸزدەرٸن بٸلدٸرگەندەر قاتارىندا بەلگٸلٸ جازۋشى, كينودراماتۋرگ, پروفەسسور, قر جازۋشىلار وداعىنىڭ حاتشىسى, قر ەڭبەك سٸڭٸرگەن قايرەتكەرٸ سماعۇل ەلۋباي, بوكستان وليمپيادا چەمپيونى ەرماحان ىبرايىموۆ, ەۋەسقوي بوكستان ەلەم چەميونى ەردوس جاڭابەرگەنوۆ, قازاق كٷرەسٸنەن «ەلەم بارىسى – 2017» تۋرنيرٸنٸڭ جەڭٸمپازى ايبەك نۇعىماروۆ, «تاماشا» ەزٸل-سىقاق تەاترىنىڭ اكتەرٸ مارات كٶككٶزوۆ, تانىمال جازۋشى-جۋرناليستار, پروفەسسور-اكادەميكتەر, قوعام قايراتكەرلەرٸ, ٶنەر سالاسىنىڭ تارلاندارى سٶز سٶيلەدٸ.
كونفەرەنتسييا اياقتالىسىمەن باتىردىڭ ٶمٸرٸ مەن ەرلٸگٸ جايلى جارىققا شىققان «قازاق باتىرى دەۋٸت اساۋۇلى» اتتى كٸتاپتىڭ تۇساۋكەسەر رەسٸمٸ بولدى.
جاس اقىنداردىڭ ايتىسى مەن جىرشى-تەرمەشٸلەر بايقاۋى ٶتكٸزٸلٸپ, كونتسەرتتٸك باعدارلاما ۇسىنىلدى. ۇلىقپان جولداسوۆ باستاعان «سامال» توبى ساحنا تٶرٸنە كٶتەرٸلٸپ, ەن شىرقادى. ورتالىق الاڭدا قازاق كٷرەسٸ, كٸر كٶتەرۋ, قول كٷرەسٸنەن مىقتىلار انىقتالدى. سونىمەن قاتار, الامان بەيگە ۇيىمداستىرىلىپ, جەڭٸمپازعا «شەۆرولە نيۆا» اۆتوكٶلٸگٸنٸڭ كٸلتٸ تابىستالىپ, تٷيە پالۋانعا «تٷيە» بەرٸلدٸ.
الىستان كەلگەن اعايىن «لاباق اتا» مەشٸتٸندە بولىپ, باتىردىڭ رۋحىنا قۇران باعىشتادى. اقشاڭقان كيٸز ٷيلەر تٸگٸلدٸ. قۇران حاتىم جاسالدى. ايتا كەتۋ كەرەك, اس - حالىقتىڭ ٶز قاراجاتىنا ٶتكٸزٸلدٸ.
«بۇل استىڭ ٶتۋٸنە بارشا اعايىن ايانىپ قالعان جوق. مەسەلەن, ماڭعىستاۋ وبلىسى بويىنشا قايرات ٶتەنوۆ باستاعان جاڭاٶزەننٸڭ ازاماتتارى قول ۇشىن سوزدى. سول سيياقتى اقتاۋ قالاسى, بەينەۋ اۋدانىنان دا جٸگٸتتەر بولدى. باتىس-قازاقستان وبلىسىنان شىڭعىرلاۋ اۋدانى, اقتٶبە ايماعىنان بايعانين, العا, قوبدا اۋداندارى, سىر ٶڭٸرٸنەن جالاعاش اۋداندىق ارداگەرلەر كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى سادىق اليەۆ باستاعان توپ, سونداي-اق سىردارييا مەن قارماقشى اۋداندىران اعايىندار بولدى. استانالىق قونىس جٷسٸپوۆ پەن اقتٶبەلٸك مىرزاعۇل جۇماعاليەۆ جىرشى-تەرمەشٸلەردٸڭ ٶنەرٸنە تەنتٸ بولدى. الماتى وبلىسى مەن شىرايلى شىمكەنتتەن كەلگەندەردە از بولمادى. بارلىعى بٸر كٸسٸدەي اتسالىستى. نەتيجەسٸندە باتىر بابامىزدىڭ 230 جىلدىعى جوعارى دەڭگەيدە ٶتتٸ دەپ تولىقتاي ايتا الامىز», - دەيدٸ اقتاۋ قالاسىنىڭ تۇرعىنى سالي ابدۋللاەۆ.
ايتا كەتۋ كەرەك, دەۋٸت باتىر ٷستٸرتتە دٷنيەگە كەلگەن, كٷللٸ قازاققا تانىلعان كٸشٸ جٷز قازاقتارىنىڭ ۇلت-ازاتتىق قوزعالىسى باسشىلارىنىڭ بٸرٸ باراق ەۋلەتٸنەن تارايدى. شىققان تەگٸنە توقتالساق, كٸشٸ جٷزدٸڭ شٶمٸشتٸ تابىن رۋى - قاراقويلى-لاباق بٶلٸگٸنەن.
دەۋٸت اساۋۇلى باتىر قازاق حالقىنىڭ ازاتتىعى ٷشٸن كٷرەسكەن تاريحي تۇلعا. ەلدٸڭ تىنىشتىعى مەن بٸرلٸگٸن ساقتاۋعا ەلەۋلٸ ٷلەس قوسقان بي. دەۋٸت باتىردىڭ جاتقان جەرٸ - «دەۋٸت اتا» دەگەن ٷلكەن قويىمشىلىققا اينالعانىن حالىق جاقسى بٸلەدٸ. باسىنا بارىپ, قۇران باعىشتاپ, مەدەت سۇراپ, اۋرۋىنا ەم ٸزدەيتٸندەر ەلٸ دە كٶپ. دەۋٸت اتامىز كٶپتەگەن ەيگٸلٸ باتىرلارمەن سىيلاس – سىرلاس, ازاتتىق جولىندا سەرٸكتەس بولا بٸلگەن. ەجەلدەن ماڭعىستاۋدىڭ سام ٶڭٸرٸ مەن جەم-ساعىز بويىندا ٶمٸر سٷرگەن. دەۋٸت باتىردىڭ ەكەسٸ اساۋ مەن اتاسى باراق تا, اتى شىققان باتىرلار. ولار ماڭعىستاۋ وبلىسى, بەينەۋ اۋدانى, سام قۇمىندا تۇرىش اۋىلىنان 15 شاقىرىم جەردە جەرلەنگەن. ال دەۋٸت باتىر قاراقالپاقستاننىڭ قوڭىرات اۋدانىندا «حورەزم» دەپ اتالاتىن جەردە مەڭگٸلٸككە جاي تاپقان.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ: بولاشاققا باعدار» اتتى ماقالاسىندا «رۋحاني جاڭعىرۋ تەك بٷگٸن باستالاتىن جۇمىس ەمەس» ەكەندٸگٸ, «مەدەني مۇرا» باعدارلاماسى اياسىندا قازاقستان اۋماعىنداعى تاريحي-مەدەني ەسكەرتكٸشتەر مەن نىسانداردى جاڭعىرتىپ, «حالىق - تاريح تولقىنىندا» باعدارلاماسى ارقىلى ەلەمنٸڭ ەڭ بەلدٸ ارحيۆتەرٸنەن تٶل تاريحىمىزعا قاتىستى قۇجاتتاردى جٷيەلٸ تٷردە جيناپ, زەرتتەلگەندٸگٸ تۋرالى ايتىلادى. ال تٶر تاريحىمىز باتىر بابالارىمىزدىڭ ەرلٸكتەرٸن ۇمىتپاۋ, كەرٸسٸنشە دەرٸپتەۋ, ەسكە الۋ, قۇرمەتتەۋ دەگەندٸ بٸلدٸرەدٸ. قازاق – ازاتتىق جولىندا ارتقا شەگٸنبەگەن ٶزٸنٸڭ باتىر بابالارىنا قۇرمەتپەن قاراپ كەلە جاتقان حالىق.
بۇل رەتتە, دەۋٸت اساۋۇلى ٶز زامانىنىڭ قاھارمان تۇلعالارىنىڭ بٸرٸ رەتٸندە تۇتاس بٸر تاريحي دەۋٸردٸ باسىنان ٶتكٸزگەن تاريحي تۇلعا. ونىڭ ٶمٸرٸ وتارلىققا قارسى كٷرەسكە دە, شاپقىنشىلىققا دا, ەل ٸشٸندەگٸ قىم-قۋىت وقيعالارعا دا تولى بولعانىن بٷگٸنگٸ ۇرپاق ۇمىتقان ەمەس, ۇمىتپايدى دا.
بابالار ەرۋاعى ەر قازاق بالاسىن قولداپ جٷرگەي!
دايىنداعان نۇربول وقۋوۆ
