Babaǵa qurmet – urpaqqa mindet

Babaǵa qurmet – urpaqqa mindet

Qazaq halqynyń ult-azattyǵy jolynda bar ómirin sarp etken qazaqtyń batyr uldarynyń biri Dáýit Asaýulynyń týǵanyna biyl 230 jyl. Osyǵan orai, bahadúrdiń urpaqtary babamyzdy eske alyp, Almaty oblysynyń Qarasai aýdanynda as bergen bolatyn.

Túrli sebeptermen bara almai qalǵan bir top mańǵystaýlyq aǵaiyndarǵa, asty uiymdastyrý komiteti estelik medaldary, qurmet gramotalary men baǵaly syilyqtaryn berip jibergen. Al amanatty oryndaǵan Aqtaýlyq Sali Abdýllaev pen Qońyratbai Ispanov bastaǵan el aǵalary, esimderi umyt qalmaǵan batyrdyń urpaqtaryna shahardaǵy meiramhananyń birinde tiisti marapattaryn tabystady.

Aita ketý kerek, asqa elimizdiń Aqtóbe, Oral, Mańǵystaý, Atyraý, Almaty, Astana, Qyzylorda, Shymkent, Qaraǵandy, kórshiles Ózbekstan, Túrkmenstan, Reseiden kelgen aǵaiyn-týystar bas qosty. Asqa qatysqan adam sanynyń esebi joq.  

Sonymen qatar, Qaskeleń qalalyq úiinde ǵylymi-ádistemelik konferentsiia ótkizildi. Alys jaqynnan kelgen aǵaiyndarǵa ózderiniń jyly lebizderin bildirgender qatarynda  belgili jazýshy, kinodramatýrg, professor, QR Jazýshylar Odaǵynyń hatshysy, QR eńbek sińirgen qairetkeri Smaǵul Elýbai, bokstan olimpiada chempiony Ermahan Ybraiymov, áýesqoi bokstan álem chemiony Erdos Jańabergenov, qazaq kúresinen «Álem barysy – 2017» týrniriniń jeńimpazy Aibek Nuǵymarov, «Tamasha» ázil-syqaq teatrynyń akteri Marat Kókkózov, tanymal jazýshy-jýrnalistar, professor-akademikter, qoǵam qairatkerleri, óner salasynyń tarlandary sóz sóiledi.

Konferentsiia aiaqtalysymen batyrdyń ómiri men erligi jaily jaryqqa shyqqan «Qazaq batyry Dáýit Asaýuly» atty kitaptyń tusaýkeser rásimi boldy.

Jas aqyndardyń aitysy men jyrshy-termeshiler baiqaýy ótkizilip, kontserttik baǵdarlama usynyldy. Ulyqpan Joldasov bastaǵan «Samal» toby sahna tórine kóterilip, án shyrqady. Ortalyq alańda qazaq kúresi, kir kóterý, qol kúresinen myqtylar anyqtaldy. Sonymen qatar, alaman báige uiymdastyrylyp, jeńimpazǵa «Shevrole Niva» avtokóliginiń kilti tabystalyp, túie palýanǵa «túie» berildi.   

Alystan kelgen aǵaiyn «Labaq ata» meshitinde bolyp, batyrdyń rýhyna quran baǵyshtady. Aqshańqan kiiz úiler tigildi. Quran hatym jasaldy. Aita ketý kerek, as - halyqtyń óz qarajatyna ótkizildi.  

Batyrlyǵy men batyldyǵy, erlik pen qaisarlyǵynyń arqasynda kózge túsken, týǵan jerdiń azattyǵy úshin qas qaqpai jaýǵa qarsy qarýyn siltegen qaharman, qazaqtyń batyr uldarynyń biri  Dáýit Asaýulynyń 230 jyldyǵy joǵary deńgeide ótkizilgenin tilge tiek etti, asqa jinalǵan qaýym.

«Bul astyń ótýine barsha aǵaiyn aianyp qalǵan joq. Máselen, Mańǵystaý oblysy boiynsha Qairat Ótenov bastaǵan Jańaózenniń azamattary qol ushyn sozdy. Sol siiaqty Aqtaý qalasy, Beineý aýdanynan da jigitter boldy. Batys-Qazaqstan oblysynan Shyńǵyrlaý aýdany, Aqtóbe aimaǵynan Baiǵanin, Alǵa, Qobda aýdandary, Syr óńirinen Jalaǵash aýdandyq ardagerler keńesiniń tóraǵasy Sadyq Aliev bastaǵan top, sondai-aq Syrdariia men Qarmaqshy aýdandyran aǵaiyndar boldy. Astanalyq Qonys Júsipov pen Aqtóbelik Myrzaǵul Jumaǵaliev jyrshy-termeshilerdiń ónerine tánti boldy. Almaty oblysy men shyraily Shymkentten kelgenderde az bolmady. Barlyǵy bir kisidei atsalysty. Nátijesinde batyr babamyzdyń 230 jyldyǵy joǵary deńgeide ótti dep tolyqtai aita alamyz», - deidi  Aqtaý qalasynyń turǵyny  Sali Abdýllaev.

Aita ketý kerek, Dáýit batyr Ústirtte dúniege kelgen, kúlli qazaqqa tanylǵan kishi júz qazaqtarynyń ult-azattyq qozǵalysy basshylarynyń biri Baraq áýletinen taraidy. Shyqqan tegine toqtalsaq, kishi júzdiń Shómishti Tabyn rýy - Qaraqoily-Labaq bóliginen.

Dáýit Asaýuly batyr qazaq halqynyń azattyǵy úshin kúresken tarihi tulǵa. Eldiń tynyshtyǵy men birligin saqtaýǵa eleýli úles qosqan bi. Dáýit batyrdyń jatqan jeri - «Dáýit ata» degen úlken qoiymshylyqqa ainalǵanyn halyq jaqsy biledi. Basyna baryp, quran baǵyshtap, medet surap, aýrýyna em izdeitinder áli de kóp. Dáýit atamyz kóptegen áigili batyrlarmen syilas – syrlas, azattyq jolynda seriktes bola bilgen. Ejelden Mańǵystaýdyń Sam óńiri men Jem-Saǵyz boiynda ómir súrgen. Dáýit batyrdyń ákesi Asaý men atasy Baraq ta, aty shyqqan batyrlar. Olar Mańǵystaý oblysy, Beineý aýdany, Sam qumynda Turysh aýylynan 15 shaqyrym jerde jerlengen. Al Dáýit batyr  Qaraqalpaqstannyń Qońyrat aýdanynda «Horezm» dep atalatyn jerde máńgilikke jai tapqan.  

Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń «Rýhani jańǵyrý: Bolashaqqa baǵdar» atty maqalasynda «Rýhani jańǵyrý tek búgin bastalatyn jumys emes» ekendigi, «Mádeni mura» baǵdarlamasy aiasynda Qazaqstan aýmaǵyndaǵy tarihi-mádeni eskertkishter men nysandardy jańǵyrtyp, «Halyq - tarih tolqynynda» baǵdarlamasy arqyly álemniń eń beldi arhivterinen tól tarihymyzǵa qatysty qujattardy júieli túrde jinap, zerttelgendigi týraly aitylady. Al tór tarihymyz batyr babalarymyzdyń erlikterin umytpaý, kerisinshe dáripteý, eske alý, qurmetteý degendi bildiredi. Qazaq – azattyq jolynda artqa sheginbegen óziniń batyr babalaryna qurmetpen qarap kele jatqan halyq.

Bul rette, Dáýit Asaýuly óz zamanynyń qaharman tulǵalarynyń biri retinde tutas bir tarihi dáýirdi basynan ótkizgen tarihi tulǵa. Onyń ómiri otar­lyqqa qarsy kúreske de, shapqynshylyqqa da, el ishindegi qym-qýyt oqiǵalarǵa da toly bolǵanyn búgingi urpaq umytqan emes, umytpaidy da. 

Babalar árýaǵy ár qazaq balasyn qoldap júrgei!

Daiyndaǵan Nurbol Oqýov