Qysqy maýsymnyń turaqty ótýin qamtamasyz etý maqsatynda Úkimet Energetika ministrligi men óńir ákimdikteri arqyly kommýnaldyq jelilerdi jańǵyrtý jáne energetikalyq qaýipsizdikti nyǵaitýǵa baǵyttalǵan keshendi sharalardy júzege asyrýda, dep habarlaidy ult.kz.
Ótken jylytý maýsymy: atqarylǵan jumystar men qol jetkizilgen nátijeler
2025–2026 jyldardaǵy jylý berý maýsymyna daiyndyq qarjylandyrý kólemin arttyrý arqyly júrgizildi.
Infraqurylymdy jańartýǵa qomaqty memlekettik jáne investitsiialyq qarajat salyndy:
- 2025 jyly elektr stansalaryn jóndeýge energiia nysandarynyń menshik ieleri 348 mlrd teńge baǵyttady, bul 2024 jylmen salystyrǵanda 6%-ǵa artyq.
- Jylý jelilerin jańartýǵa 129 mlrd teńge bólindi. Bul ótken jylmen salystyrǵanda 16%-ǵa kóp.
Bir jylda ne jóndeldi?
Stansalarda: 10 energoblok, 63 qazandyq jáne 39 týrbinaǵa kúrdeli jóndeý júrgizildi.
Jelilerde: 17 myń shaqyrym elektr berý jelileri men 420 qosalqy stansa jańartyldy, sondai-aq 323 shaqyrym tozǵan jylý jelileri aýystyryldy.
Turǵyndar úshin áseri qandai?
Júrgizilgen jumystardyń nátijesinde energetikalyq infraqurylymnyń senimdiligi artyp, jabdyqtardyń tozý deńgeii tómendedi. Atap aitqanda, elektr stansalaryndaǵy tozý deńgeii 53%-ǵa, jylý jelilerinde 50%-ǵa, al elektr jelisi nysandarynda 66,2%-ǵa deiin tómendedi.
Eń sýyq kezeńde – ótken jyldyń jeltoqsan aiyndaǵy eń joǵary júkteme kezinde – júie 17,3 GVt qýat óndirý arqyly júktemege tótep berdi. Sonyń nátijesinde turǵyn úilerdegi temperatýralyq rejimniń buzylý jaǵdailary respýblika boiynsha úsh esege azaidy: 65 jaǵdaidan 21 jaǵdaiǵa deiin tómendedi. Stansalardaǵy tehnologiialyq buzýshylyqtar sany 15%-ǵa, al elektr jelilerindegi buzýshylyqtar 12%-ǵa azaidy. Árbir jaǵdai boiynsha memlekettik organdar tekserý júrgizip, aldaǵy ýaqytta mundai jaǵdailardyń qaitalanýyn boldyrmaý boiynsha tiisti sharalar qabyldady.
Sonymen qatar jylý elektr ortalyqtarynyń jaǵdaiy jaqsardy: qabyldanǵan sharalar nátijesinde 5 JEO táýekeldiń «qyzyl» aimaǵynan anaǵurlym turaqty «sary» aimaqqa shyǵaryldy, taǵy 3 JEO «sary» aimaqtan «jasyl» aimaqqa ótti.
Jáne de qoimalarda jetkilikti kólemde otyn qory jasaqtaldy. Halyq pen áleýmettik nysandardyń qajettilikteri úshin jospar boiynsha 7,5 mln tonna kómirdiń ornyna 8 mln tonnadan astam kómir daiyndaldy.
2026–2027 jyldardaǵy qysqy maýsymǵa daiyndyq: aǵymdaǵy josparlar jáne tsifrlyq baqylaý
Qol jetkizilgen nátijelerdi odan ári nyǵaitý maqsatynda kelesi jylytý maýsymyna daiyndyq jumystary úzilissiz jalǵasyp jatyr. Qarjylandyrý kólemi qaitadan ulǵaityldy – biyl tek elektr stansalaryn jóndeýge nysan ieleri 384 mlrd teńge bólýde. Bul ótken jylmen salystyrǵanda 9%-ǵa kóp.
Aita ketý kerek, bul qarajat elektr energiiasynyń tarifi esebinen qalyptasady. Árbir stansa jóndeý jumystaryn birinshi kezekte júrgizýdi qajet etetin eń tozǵan ýchaskelerdi óz betinshe aiqyndaidy.
Qazirgi ýaqytta erekshe baqylaýda táýekeldiń «qyzyl» aimaǵynda turǵan 5 jylý energetikalyq nysan bar: Semei, Oral, Taraz qalalaryndaǵy JEO, Aqtaý qalasyndaǵy JEO-2 jáne Temirtaýdaǵy GRES-1. Jyl qorytyndysy boiynsha elektr stansalaryndaǵy jabdyqtardyń ortasha tozý deńgeiin 52%-ǵa deiin tómendetý josparlanyp otyr.
JEO-lardaǵy jabdyqtardy jóndeý jumystary qalai júrip jatyr?
2026 jyly barlyǵy 9 energoblokqa, 55 qazandyqqa jáne 51 týrbinaǵa kúrdeli jóndeý júrgizý josparlanǵan. Qazirgi tańda jumystar bekitilgen kestege sáikes júrgizilýde. Keibir nysandarda jóndeý barysynda buryn anyqtalmaǵan jasyryn aqaýlar anyqtalýda.
Qazirgi jaǵdaiy tómendegidei:
- 2 energoblok tolyq daiyn, taǵy 2 energoblokta jóndeý jumystary jalǵasýda.
- 13 qazandyqqa kúrdeli jóndeý aiaqtaldy, 27 qazandyq boiynsha jumystar júrgizilýde.
- 8 týrbina paidalanýǵa berildi, 16 nysanda jóndeý jumystary jalǵasýda.
Sonymen qatar josparly aǵymdaǵy jóndeý jumystary da qatar júrgizilýde – oǵan búkil el boiynsha qosalqy jabdyqtardyń 500-den astam birligi qamtylǵan.
Elektr jelileri jáne jylý magistraldary
Jelilik infraqurylym boiynsha da keshendi jumystar jalǵasýda:
- Qazirgi ýaqytta shamamen 6,3 myń shaqyrym elektr berý jelileri, 135 qosalqy stansa jáne 1 253 taratý pýnkti jóndeldi. Jyl sońyna deiin barlyǵy 17 myń shaqyrymnan astam elektr berý jelilerin jáne 3,4 myńnan astam taratý pýnktin jańartý josparlanyp otyr.
- Respýblika boiynsha josparlanǵan 377 shaqyrym qubyrdyń 65 shaqyrym jylý jelisi paidalanýǵa daiyn. Qazirgi ýaqytta taǵy 278 shaqyrym boiynsha jumystar belsendi júrgizilýde. Jumystar belgilengen kestege sáikes oryndalýda, jospardan keshigý joq.
Óńirlerdiń klimattyq erekshelikteri jáne logistika
Qazaqstandaǵy qystyń uzaqtyǵy aimaqqa bailanysty aitarlyqtai ózgeredi. Eger ońtústikte jylytý maýsymy shamamen 151 kúnge sozylsa, soltústikte ol 222 kúnge jetedi. Bul faktor basymdyqtardy belgileý kezinde eskeriledi:
- Elimizdiń soltústik jáne shyǵys óńirlerinde sýyq aýa raiy erterek bastalady. Sondyqtan bul aimaqtarda jylý jelileriniń daiyndyǵy 1 qyrkúiekke deiin tolyq qamtamasyz etiledi, al 15 qyrkúiekke deiin stansalardaǵy negizgi jóndeý jumystary aiaqtalady.
- Qazaqstannyń ońtústik jáne batys bólikterinde jylytý maýsymynyń bastalýy neǵurlym kesh merzimge belgilenedi, sondyqtan nysandardaǵy barlyq negizgi jumystardy qyrkúiek aiynyń sońyna deiin aiaqtaý josparlanýda.
Qalypty aiaz bolǵan jaǵdaida memleket otyn qorlaryn aldyn-ala kóbeitedi. Qazirgi ýaqytta energiia kózderiniń qoimalarynda shamamen 3,5 mln tonna kómir jinaqtalǵan. Bul ótken jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda 8%-ǵa kóp. Sonymen qatar 143 myń tonna mazýt qory daiyndalǵan.
Turǵyndar men kommýnaldyq sektordyń qajettilikteri úshin jańa maýsymǵa 7,3 mln tonna kómir qajet.
Janarmai jetkizý máselelerin boldyrmaý úshin Úkimet birqatar sharany qarastyrdy:
1. «Qazaqstan temir joly» UK» AQ osy maqsattarǵa shamamen 18,3 myń jartylai vagon bóldi. Jetkizý jumystary turaqty túrde jáne qatań belgilengen kestege sáikes júzege asyrylady.
2. Jylytý maýsymyna daiyndyq kezeńinde 15 tamyzdan bastap memlekettik energetikalyq qadaǵalaýdyń basshylyǵymen arnaiy Respýblikalyq shtab ákimdiktermen ári kómir razrezderimen birlesip jasandy tapshylyq jasaý jáne jergilikti jerlerde baǵany kóterý áreketterin toqtatatyn bolady.
3. Negizsiz logistikalyq shyǵyndardy qospaǵanda, árbir tonna kómirdiń óndirýshi razrezden bastap óńirlerdegi qoimalarǵa deiingi qozǵalysyn ashyq baqylaýǵa múmkindik beretin tsifrlyq quraldar engizilýde.
