Katonqaraǵai – Zyrian baǵytyndaǵy taý joldary - buryn-sońdy ondai jolmen júrip kórmegen júrgizýshi úshin de, jolaýshylar úshin de ári tańsyq, sonymen qatar, asa qaýipti aimaq. Qaýipti deitin sebebimiz, bir kezderi taý-tastyń arasyn buzyp-jaryp salǵan asýlar sát saiyn jalt buryla sap, jalama jartastardy janamalai ótip, ireleńdegen qalpy joǵary órlei beredi, órlei beredi.
Órlegen saiyn sai tabanynda qalyp bara jatqan qoitastar kóz aldyńda kishkentai ǵana noqatqa ainalyp, adam boiyna áldebir úrei uialatady. Bultarys-qaltarysy jii ushyrasatyn tustarda qarsy kep qalatyn kólikterdiń de qimyl-áreketteri shalt. Ondai oqys burylystarda jyldamdyqty baiaýlatyńqyrap júrmeseń, shatqaldan ushyp ketýiń ǵajap emes. Al abailap júremin dep jyldamdyǵyńdy azaityp alsań, tik órlerge kelgende kóligińniń tartpai qalatyny jáne bar. Mundai qaýipti joldarda kele jatyp, oqys jaǵdai oryn ala qalsa, qajet jerde toqtai qalýy da, jalt burylyp epti qozǵalys jasap ketýi de onsha qiyndyq týdyra qoimaityn jeńil kólikterdiń jarasy da jeńilirek. Al endi pálen tonna júk tiep ap, ainalasyn kók tútinge kómip, yńyranyp zorǵa kele jatatyn júk kólikterimen jol bólisý – kez kelgen tájiribeli júrgizýshińniń ózine synnyń – syny. Kóktem, kúz ailary men qys mezgilindegi bul jermen júrýdiń beineti men qaýiptiligi – bólek áńgime. Bul asýdy jergilikti jurt ainalasy syńsyǵan samyrsyn men kók terek, tutasa ósken qalyń qaraǵai men aq qaiyń kómkerip turǵasyn ba, áiteýir, «Osinovyi pereval» atap ketken.
Mine, osy bir adam ómirine qaýipti de, qaterli joldan bir emes, bir avtobýs jolaýshyny kúnine ary-beri birneshe márte aman alyp ótý – Serebriansk qalasyndaǵy Boris Litvinov basqaryp otyrǵan jolaýshylardy tasymaldaityn avtobýs parkiniń moinyna júktelgen.
JAŃALYQQA JANY QUMAR JAS BÝYN
Áńgimemizdi árirekten bastasaq, 1984 jyly sol kezdegi basshylyqtyń sheshimimen Serebriansk qalasynan jańa (avtokólik mekemesi) ATP ashý josparlanyp, ony basqarý Buqtyrma ATP-synda jumys istep júrgen Aleksandr Litvinovqa júkteledi. Búgingi kúnde Aleksandr zeinet demalysynda. Aqsaqaldyń aitýyna qaraǵanda, qazirgi ATP-nyń turǵan orny ol kezde midai jazyq, qý mekien dala bolǵan kórinedi. 90-jyldardaǵy atyshýly jekeshelendirý naýqany bastalyp kep ketkende, Álekeń barlyq kúsh-jigeri men jiǵan-tergen tájiribesine súiene otyryp, osy mekemeniń dúnie-múlkiniń talan-tarajǵa túsýine jol bermei, aitysyp-tartysyp júrip aman saqtap qalypty. Keiin ýaqyt talabyna sai, zańdy jolmen JShS etip tirketken kórinedi.
- Ózim munda kelgenge deiin toǵyz jyl Serebrianskiniń organikalyq emes ónimder zaýytynda jumys istedim. 2011 jyly zaýyt toqtaityn bop, jumysshylaryn qysqarta bastady. Amal joq, osy mekemege keldim. Alǵashqy úsh jylda direktordyń orynbasary bolyp jumys istei bastadym. Osy ýaqyt aralyǵynda mekemeniń tynys-tirshiligimen, jumys isteý baǵytymen, ujymmen, qujattarmen tanysyp-bilisip, ákemniń tikelei tájiribe synaǵynan óttim desem bolady. Ákei zeinet demalysyna shyqqasyn, ornyn men bastym, – deidi mekemeniń búgingi basshysy Boris Litvinov.
Osy ýaqytqa deiingi kórgen-bilgenderin saralap, salmaqtaǵan jas direktor mekemege jańasha jumys qarqynyn ákelýdi oilaidy. Biraq, qalai? Ol qarqyndy neden bastaǵan jón? Mekemedegi tehnika bolsa barlyǵy keshegi keńes zamanynan qalǵan, eski-qusqy. Bir apta júrse, eki apta turatyndary bar. Áne jerin jóndetse, myna jerinen bir kiltipan shyǵyp jatady. Sodan mundai tozyǵy jetken tehnikamen uzaqqa barmasyn baǵamdaǵan Boris bankterdiń birinen nesie rásimdep, jańa tehnika alýdy kózdeidi. Bul oiyn jergilikti ákimdiktegiler de, ujymdaǵylar da qyzý qoldaidy.
- Ne nárseni aýyzben aita salǵan jeńil ǵoi. Jeme-jemge kelgende bankterdiń talaby, qoiǵan sharttary birqatar qiyndyqtar týdyrǵany ras, – deidi mekeme basshysy. – Degenmen, qandai qiyndyqtar kedergi bolsa da, tyǵyryqtan shyǵarar joldaryn taýyp, alǵa qoiǵan maqsattarymyzdyń birazyna qol jetkizdik dep oilaimyn. Jolaýshylarǵa sapaly qyzmet kórsetý maqsatynda Reseiden birneshe jańa avtobýstar satyp aldyq. Sosyn, bizdiń joldar taý arasynda bolǵandyqtan, ásirese kóktem, kúz, qys mezgilderinde jol júrý tipten qiyndai túsedi. Sondyqtan jańa avtobýstardy kútip ustaityn ári taý joldarynda júrip-turyp úirengen tájiribeli júrgizýshiler kerek boldy. Munyń bári birinshi kezekte – jolaýshylardyń qaýipsizdigine tikelei qatysty.
«ESKINI QURAP TALAI JYL ESIMIZ ShYQQAN...»
Osylaisha úlken jospardyń alǵashqy bir bóligin jolǵa qoiyp alǵan ujym jerlesteriniń de, jergilikti basshylyqtyń da birte-birte senimine ene bastaidy. Osy jerde aita keterlik bir gáp bar. Óz isine qulshyna kirisken jas ári jigerli basshynyń «Halyqqa sapaly qyzmet kórsetý úshin jańa kólikter alý kerek!» degen túbegeili sheshimge kelýine jergilikti taksisterdiń de ásire belsendilikteri men kóp jerlerde kórsetip júretin ozbyrlyqtary túrtki bolǵan sekildi. Olai deitinimiz, qazir «Erinbegen etikshi bolady», demekshi, astynda júrip turǵan jekemenshik kóligi bar kez kelgen adam anda-munda kisi tasyp, nápaqa tabýdy ádetke ainaldyryp alǵan. Rahat solardiki. Erteńgilik jumystan keshigem dep ýaiymdamaidy. Qalaǵan ýaqytynda turyp, qalaǵan jerine barady da, qalaǵan adamdaryn salyp ap, zyr etkizip anda aparyp, zyr etkizip munda ákelip tastai salady, boldy. Túsken túsim qaltada. Al olardyń kólikteriniń qanshalyqty qaýipsiz ekendiginde, tehnikalyq baiqaýdan ýaqtyly ótti me, ótken joq pa, eshkimniń sharýasy joq. Inspektor degen ne, táiiri? Ol da bireýdiń týysy, áitpese, bálenshekeńniń qudasy, tipti bolmasa, ári-beriden soń ol da adam balasy. Asyrap otyrǵan qatyn-balasy bar degendei. Qajetti tiyn-tebenin retin taýyp berip qoisań boldy. Áne saǵan qujat ta, tehnikalyq baiqaý da, saqtandyrý polisi de. Ne olarǵa zańmen tyiym sala almaisyń. Osyndai zańdy-zańsyz básekelestiktiń jolyn kesý maqsatynda Reseidiń Nijnii Novgorod qalasynda qurastyrylyp shyǵarylǵan 20 kisilik úsh «Mersedes» shaǵyn avtobýsyn satyp ákelipti. Qazir olar kúnine úsh márte Serebriansk - Óskemen baǵytyna qatynap kisi tasýmen ainalysady. Boristiń aitýyna qaraǵanda, úsh avtobýs ótken jylǵy baǵamen 5 mln. 700 myń teńgege túsken eken. Qazir elektrondy tehnikanyń qaryshtap damyǵan kezeńi emes pe. Bir ǵajaby, álgi avtobýstardyń úsheýine de arnaiy «chip» ornatylǵan. Sondyqtan olardyń Óskemenge baryp kelgenge deiingi júrip turǵandary, qai jerde qansha jyldamdyqpen ketip bara jatqany nemese kele jatqandary, qai jerde neshe ret toqtaǵany - bári-bári mekeme bastyǵynyń aldyndaǵy kompiýter ekranynan kórsetilip turady eken. Óskemennen bólek Zyrian qalasy men Oktiabr poselkesine qatynaityn jolaýshylar da, sondai-aq, Serebriansk qalasynyń ishindegi jolaýshylar tasymaly da osy mekemeniń jaýapkershiliginde.
Zarlyhan Jepaev – jańadan ákelgen «Mersedes» shaǵyn avtobýstarynyń biriniń júrgizýshisi eken. Direktordyń aitýynsha, osy avtoparkte uzaq jyldardan beri eńbek etip kele jatqan, eń tájiribeli eńbek ozaty. 35 jyldan beri kólik júrgizedi. – Basshylyq uzaq jylǵy eńbegim men tájiribemdi eskergen bolýy kerek, ákelgen bette osy avtobýstardyń birin maǵan senip tapsyrdy. Jańanyń aty jańa ǵoi. Onyń ústine sheteldik bolsa. Jazda salqyn, qysta jyly. Jolaýshylarǵa da jaily, ishi keń. Burynǵy eski avtobýstarǵa sońǵy kezderi jurt narazylyq bildirip, aqyry otyrmaýǵa ainalǵan. Óitkeni ishi mai sasyp, tútindep, órge qarai durys tartpai, neshe ret jolda da qap qoiǵanymyz bar. Al jazda kerisinshe ishi janyp ketse, qysta peshi durys jumys istemegesin ishi ańyrap ketetin. Sóitip itshilep júrgende osy kólikterdi ákelip, kózimiz ashylǵan joq pa. «Eskini qurasań, esiń shyǵady» deýshi me edi? Bir jerin jóndeseń, bir jeri daiyn turady. Keshkisin úige barǵanda da adam qusap demalýdyń ornyna: «Erteń ana jerin jóndeý kerek, myna jerin kórsetý kerek, anandai bólshek kerek edi» dep, basyńdy qatyryp kep otyrǵanyń. Ne olar aiazdy kúnderi durys otalmai, it qylatynyn qaitersiń. Al mynalar rahat. Keldiń, otaldyrdyń, kettiń. Qazir jurt osy avtobýstar kelgeli taksige otyrǵandy azaitty. «Tar mashinada syǵylysyp, ózińdi jaisyz sezinip barǵansha, keń ári jaily jańa avtobýspen júrgen anaǵurlym yńǵaily» deidi. Baǵasy da asa qymbat emes. Bir adamǵa bar bolǵany 850-aq teńge. Al jeti jasqa deiingi balalarǵa jol aqysy tegin bolsa, on bes jasqa deiingiler jarty baǵasyn tólep-aq, barar jerine bara alady, – deidi kánigi júrgizýshi Zarlyhan.
«SOŃǴY AVTOBÝS SAPARDAN ORALǴANShA ALAŃMYN...»
«Jańa avtobýstarmen kisi tasyp, biznes jasaǵan ońai bolar» dep oilasaq, ońbai qatelesedi ekenbiz. Mekeme basshysynyń aitýyna qaraǵanda, ol avtobýstardyń jyl saiynǵy tehnikalyq baiqaýy, jol-transporttyq salyǵy men saqtandyrýyn aitpaǵanda, qysqy-jazǵy rezinalary men maiyn t.b. qajetti bólshekterin ýaqytynda aýystyryp otyrý da asa mańyzdy kórinedi. Buǵan ai saiyn tólep turatyn nesie qosylǵanda ájeptýir shyǵyn shyǵatyn sekildi.
- Búgingi kúni eskisi men jańasyn qosqanda 24 birlik tehnikamyz bar. Qala boiynsha tańǵy saǵat jetiden, keshki jetige deiin eki marshrýtty avtobýs júredi. Ásirese jumys kúnderi tańerteńgilik jolaýshylar kóp. Buryn osyndaǵy zavodtar jumys istep turǵanda tipten kóp bolýshy edi. Qazir zavodtar toqtaǵan. Jumysshylaryn qysqartyp tastaǵan. Bizdiń biznesimizge bul aitarlyqtai keri áserin tigizip otyr. Buqtyrmadaǵy Oktiabrskii poselkesine jaz ailarynda qatynaýshylar biraz barshylyq. Qaisybir baǵyttaǵy avtobýstarymyzdyń óz shyǵynyn aqtamaityndary da bar. Ótkende býhgalteriia eseptep, Zyrian baǵytyna júretin bir shaǵyn avtobýstyń bir aida 320 myń teńge shyǵyn keltirgenin aitty. Biz ala jazdai tynymsyz jumys isteimiz de, qys boiy sol tapqan tabysymyzǵa kún kóremiz. Basqa amalymyz joq. Qys maýsymy bizder úshin óte tiimsiz, jumysymyz 60-70 paiyzǵa toqtap qalady. Mekememizde 37 adam bolsa, sonyń 23-i júrgizýshiler. Men buryn zavodta istedim dedim ǵoi. Onda júrgende senbi, jeksenbi, ol az bolsa mereke kúnderinde el qatarly armansyz demalatynbyz. Artyq nársege bas qatyrý degen joq. Jalaqymyz da jaqsy boldy. Al munda ondai mereke, demalys degendi umyttyq. Buryn ákem direktor bop júrgeninde syrttai qarap, jeńil jumys dep oilaýshy edim. Sóitsem, naǵyz mazasyz jumystyń ózi eken. Qalaǵa bolsyn, dalaǵa bolsyn kisi tasymaldaýǵa ketken avtobýstardyń eń sońǵysy aman-esen oralmaiynsha alańdap, jaibaraqat otyra almaisyń. Sonysyna qaramastan osy kásibimdi ózim unatamyn, – deidi jańashyl direktor Boris Litvinov.
Serebrianka qalasyna jetý úshin qandai qaýipti taý joldarynan asý kerektigin sóz basynda aittyq. Ol ánsheiin osylai da, osylai bolýy múmkin degen jai boljam nemese dolbar emes. Shynymen de qaýipti, qaterli jol. Oǵan osydan on shaqty jyl buryn ózimniń de kýá bolǵanym bar. Mezgil qar aralas jaýyn jaýyp turǵan kúzdiń sońy bolatyn. Jumys babymen Serebriansk qalasyna baryp, keri qaitqan saparymyzda 20 kisilik PAZ avtobýsyna mindik. Manadan beri ógiz aiańmen yńyranyp, órge ázer kóterilip kele jatqan avtobýsymyz kenet tartpai, ókirip-baqyryp birer márte julqyp-julqyp aldy da, aqyry qaqalyp-shashalyp óshti de qaldy. Qaita otalyp, ornynan qozǵalǵany bylai tursyn, avtobýsymyz óz salmaǵymen kótkenshektegen qalpy biraz jerge deiin baryp, joldyń qaq ortasyna kóldeneńdei toqtady. Aqyry jolaýshy bitken shýlap-shurqyrap júrip dóńgeleginiń astyna qum tógip, avtobýsty ázer degende etekke túsiriskenimiz bar...
Sondyqtan, tek qana Serebriansk baǵyty emes, jalpy jol júrgende barynsha qaýipsizdik erejelerin muqiiat saqtaǵan abzal. Taiaýda Boris Litvinovpen habarlasqanbyz.
- Eshqandai jol apatynsyz qystan aman-esen shyǵyp, jaz maýsymyna kirisip kettik. Jaqyn kúnderi Reseiden taǵy bir «Mersedes» avtobýsyn ákelmekpin, – dep sońǵy jańalyǵymen bólisti.
Kópke qyzmet kórsetip júrgen azamattardyń eńbegi jana bersin!
Serik Qusanbaev
"Didar"
