Eldi mekenderdi bir-birimen bailanystyryp, qyj-qyj qainaǵan tynymsyz tirshilikke óshpes nár berip jatqan kúre joldardyń qadir-qasietin onyń beinetin tartyp júrgenaýyldyqtardan artyq eshkim bile qoimas. Ásirese, jaýyndy-shashyndy, borandy kúnderi qatynaý úlken azappen teń. Onyń ústine joldyń sapasy adam tózgisiz bolsa, shoqyraq attyń ústinde kele jatqandai jaisyz kúi kesheri anyq.
Qyzyljar óńirinde kúrmeýi kelispegen osynaý ózektiproblemany sheshý úshin buryn-sońdy bólinbegen qarajat baǵyttalyp, ozyq tehnologiialar qoldanyla bastady. Bizoblystyq jolaýshylar kóligi jáne avtomobil joldary basqarmasynyń basshysy Beibit ISMANOVQA jolyǵyp,«qaldyq» qaǵidatymen atústi ǵana kóńil bólinip kelgen áleýmettik mańyzy zor máselege erekshe basymdyq berilýi jaiyn surastyrǵan edik.
– Kólik infraqurylymy el ómirinde sheshýshi býyn atqaratyny, ornyqty oryn alatyny eshqandai talas týdyrmaidy. Elbasy óz Joldaýlarynda salanyń indýstriialyq ekonomika men qoǵamymyzdyń tamyryna qan júgirtetin júie ekenin, sapaly zamanaýi magistraldarsyz damyǵan el bolmaitynyn talai ret atap kórsetti. «100 naqty qadam» Ult Josparynda jol-kólik infraqurylymyn qalyptastyrýdyń strategiialyq joldary belgilendi. Ýaqyt ótken saiyn kólik pen bailanystyń óńirlik jáne jahandyq sharýashylyq bailanystar júiesindegi róli ósip keledi.
Petropavl – respýblikalyq joldardyń toǵysynda ornalasqandyqtan, eksporttyń negizgi aǵyny sanalatyn shekaralas aimaqtardy bir-birimen bailanystyrýda mańyzy óte zor. Oblystyń kólik júiesinde 16 myńnan astam adam eńbek etetinin, jylyna júzdegen myń jolaýshy men júk tasymaldanatynyn, 200-den astam qoǵamdyq avtobýs baǵyty jumys isteitinin, eldi mekenderdiń 96 paiyzy tasymalmen turaqty qamtylǵanyn eskersek, sapaly qyzmet kórsetý qashanda basty mindet bolyp qala beredi.
– Desek te turǵyndar joldardyń sapasyzdyǵyna jii shaǵymdanyp, bilik oryndaryna ókpe artyp jatady. Osy pikirlermen kelisesiz be?
– «Halyq aitsa, qalt aitpaidy» degen. Tek myna jaitty este ustaǵan abzal. Óńirdegi avtomobil joldarynyń jalpy uzyndyǵy 9 myńdai shaqyrym bolsa, 1500-i – respýblikalyq, 2500-i – oblystyq, 5 myńdaiy aýdandyq mańyzǵa ie. Onyń ishinde 4489 shaqyrymy asfaltty, 2600-i – qiyrshyq tasty, 1884-i kóterme joldar sanalady. Osylardyń 40 paiyzy kúrdeli, 29 paiyzy ortasha jóndeýdi qajet etedi. Basym bóligi ótken ǵasyrdyń 50-60-jyldary salynǵanyn, buǵan shirek ǵasyrdan beri jóndeý júrgizilmegendigin qossaq, jaǵdaidyń kúrdeli ekenin ańǵarý qiyn emes. Onyń ústine 8 tonnadan aspaityn salmaqqa eseptelgenin eskermei bolmaidy. Qazir aýyr kólikterdiń qarqyndy qozǵalysy áldeneshe ese artqan. Osyǵan qarap-aq jol shyn máninde ómirdiń ózegi, baqýatty tirliktiń qainar kózi ekenin baiqaýǵa bolady. Órkenietti elderdiń barys-kelis pen alys-beriste jol qatynasyna airyqsha nazar aýdaratyny sondyqtan. Taqtaidai tep-tegis joldar barar jerińe tez jetkizip, eshqandai áýre-sarsańǵa salmaidy. Qazaqstannyń kóliktik infraqurylymyn 2020 jylǵa deiingi damytý baǵdarlamasynda halyqaralyq talaptarǵa yńǵailai otyryp kólik júiesiniń básekege qabilettiligin, tranzittik áleýetin arttyrý, servistik qyzmet kórsetýdi jaqsartý, jańa jumys oryndaryn ashý ustanymdary alǵa tartylǵan. Eń bastysy, jol sapasyna airyqsha kóńil bólingen. Osy memlekettik joba aiasynda oblysta kólik tasymaly sharýashylyǵyn jańǵyrtý boiynsha dáiekti jumystar atqarylyp keledi.
– Oiyńyzdy naqty mysaldarmen dáiektei tússeńiz…
– Tolǵaǵy jetken túiindi másele aýmaqtyq damytý baǵdarlamasyna arqaý etilip, oblystyq, aýdandyq mańyzy bar joldardy qalpyna keltirýge airyqsha basymdyq berildi. Nátijesinde buryn-sońdy bólinbegen qarjy qarastyrylyp, byltyrdyń ózinde ǵana 5 milliard 140 million teńge igerildi. Bul qarjyǵa avtokólik joldarynyń 260 shaqyrymy jóndeldi. Taiynsha – Chkalov baǵytyndaǵy avtojolǵa, Aiyrtaý men M.Jumabaev aýdandaryndaǵy jol ótpelerine, Aqqaiyń aýdanyndaǵy sý ótkizý qubyrlaryna jumsaldy. Kellerovka – Taiynsha – Chkalov baǵyttary 85 myń turǵyny bar Taiynsha, Aqjar jáne Ýálihanov aýdandaryn bailanystyratyny eskerilip, erekshe serpin berildi. Kishkenekól – Teljan – Mortyq – Tileýsai, Novonikolsk – Andreevka, Borki – Tashkentka, Saýmalkól – Novoishimka avtojoldary qamtyldy.
Basqarmaǵa júktelgen talaptar ishinde oblystyq mańyzdaǵy joldardy salý, jóndeý, tiimdi paidalaný, talapqa sai kútip-ustaý, jalpyǵa ortaq avtomobil joldarynyń jelisin basqarý, turaqty tasymaldaýdy uiymdastyrý máseleleri kiredi. Osyǵan orai keshendi is-sharalar josparyn odan ári jalǵastyrýǵa biyl 5 milliard 813 million teńge bólinip, 360 shaqyrym jol qalpyna keltirildi.
– Jańa tehnologiiany qoldanýǵa kóshken ekensizder. Qanshalyqty tiimdi?
– Salqyndatylǵan resaiklirendirý, topyraqty turaqtandyrý sekildi innovatsiialyq ádister Eýropa elderinde júieli qoldanylady. Onyń jol sapasyn jaqsartý, qaýipsizdigine kepildik berý, qyzmet merzimin uzartý, baǵa men energiia shyǵynyn azaitýdaǵy artyqshylyqtary kóp. Byltyr bul ádispen 40 shaqyrym jol jóndelse, biyl 60 shaqyrym qamtyldy. Taiynsha – Chkalov avtojolyna, Aiyrtaý, M.Jumabaev, Shal aqyn, Aqqaiyń aýdandaryna qarasty birneshe baǵyt boiynsha joldyń ústińgi jabyndysyna qoldanyldy. Sonymen qatar jalpy somasy 1 milliard 481 million teńgeni quraityn ortasha jóndeýler júrgizildi. Ozyq tehnologiianyń tiimdiligi mol. Máselen, bir shaqyrym asfalt-beton jabyndyly jolǵa kúrdeli jóndeý shyǵyny 130 million teńgeni qurasa, endi shyǵyn 2 esege deiin qysqardy. Eski asfaltty qaitadan paidalaný arqyly onyń quramyn jańa materialdarmen tolyqtyrý qarajatty únemdeýge múmkindik berdi. Bir sózben aitqanda, jańa ádispen tóseletin tas joldar beriktigimen erekshelenedi.
Byltyr Petropavl halyqaralyq áýejaiynyń ushyp-qoný jolaǵyn jóndeýge 4 milliard, biyl jolaýshylar terminalyna 1,8 milliard teńge qarastyryldy. Taiynsha aýdany, Novoishimka, Saýmalkól kentterinde avtobeketter, qyzmet kórsetetin pýnktter, qalalarda taksi turaqtary salynady. Ońtústik-Oral temirjol bólimshesiniń vokzalyna kúrdeli jóndeý júrgizilýde.
«Nurly Jol» memlekettik baǵdarlamasyna sáikes «Shýche – Kókshetaý – Petropavl – Resei shekarasy» tranzittik dáliziniń jalpy uzyndyǵy 132 shaqyrym bolatyn «Astana – Petropavl» avtomobil jolyn jańǵyrtý qarqyndy júrgizilýde. Biyl onyń qurylysy tolyǵymen aiaqtalady. Osylaisha Reseige qarai kólik dálizin qurý júzege asyrylady.
Kóktemgi tasqynnyń saldarynan 149 jol ýchaskesin qarǵyn sý shaiyp ketken bolatyn. Ásirese, Donetsk, Roshinsk, Pokrovka – Korneevka tasjoldary úlken zardap shekti. Olardy qalpyna keltirý úshin biýdjetten qarjy bólindi. Oblys ortalyǵynyń kóshelerin jóndeýge 1,5 milliard teńge jumsalady.
– Qylyshyn súiretip qys keledi. Turǵyndar ótken jylǵydai taǵy da jol mehnatyn tartyp júrmei me?
– Iá, qystyń kózi qyraýda eldi mekender arasyndaǵy qarym-qatynastyń birshama qiyndap ketetini jasyryn emes. Teriskeidiń úskirik aiazynda, doly boranynda joldardy tazalaý, kedergisiz júrip-turýdy qamtamasyz etý – basty mindetterdiń biri. Osy jai kúni buryn oilastyrylyp, avtojoldardy kútip ustaý úshin «Petropavl joldary» JShS-men kelisimshart jasaldy. Sóitip qys mezgilinde tótenshe jaǵdailardy boldyrmaýdyń barlyq yqtimal sharalary qarastyryldy.
«Jol qadirin júrgen biledi» degendei, dittegen jerge sharshamai-shaldyqpai jadyraǵan kóńilmen jetý – ár adamnyń muraty. Olai bolsa, qalyptasqan kúrdeli jaǵdailardy tiianaqty sheshýdiń barlyq múmkindikterin qarastyrý basty mindet bolyp qala beredi.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Ómir ESQALI
«Egemen Qazaqstan»
Soltústik Qazaqstan oblysy
.jpeg)