Almaty oblysy aýmaǵynda sońǵy eki jylda avtokólik joldary jedel jóndelip, aýyldar arasyndaǵy qarym-qatynas jiilei tústi. Sonymen qatar, avtokólik joldarynyń boilary da qainaǵan eńbektiń kózine ainaldy. Memlekettik baǵdarlama aiasynda jóndelip jatqan qalaaralyq jáne halyqaralyq joldar taǵy bar. Mine, osy jol máselesine orai «QazAvtoJol» ulttyq kompaniiasy» aktsionerlik qoǵamy Almaty oblystyq filialynyń basshysy Batyr DADAMURZAEVPEN salada atqarylyp jatqan jumys barysy jáne jol sapasy týraly áńgimelesken edik.
– Batyr Tursynbaiuly, Jetisý jerinde jol qatynasyn jaqsartý jumysy qalai júrýde?
– Búgingi kúnniń talaby – sapaly jol salý. Bul eńbek jyldar boiy ekshelenip, baǵalanatyny belgili. Sondyqtan jaýapkershilik júgi aýyr. Elimizdegi eń iri megopolis – Almaty qalasynan shyǵysymen taqtaidai tegis bolyp taramdalatyn Jetisý joldary adamnyń alpys eki tamyry ispetti mindetin sońǵy jyldary minsiz atqarýda. Aýyldar arasyndaǵy joldar jańarǵan saiyn halyq qýanýda. Ásirese, túrli markadaǵy avtokólikter ieleriniń kóńili shat. Sol eldiń qýanyshyn estip, kórgen saiyn biz jaýapkershilik júgin aýyrlatyp, jol salýshylar mindetin kúsheitýdemiz.
Jalpy, Almaty oblysy aýmaǵynda respýblikalyq negizdegi avtokólik jolynyń uzyndyǵy – 2535 shaqyrym. Onyń ishinde tsementpen betondalǵany – 72 shaqyrym, asfaltpen jabylǵany – 1195, qara jol – 1214, qiyrshyq tas tóselgeni – 54 shaqyrym. Sondai-aq 215 kópir jáne sý ótkizetin qubyrlar salynǵan. Almaty – Óskemen, Sarqan – Almaty – Qorǵas avtokólik joldary aǵymdaǵy jóndeýge, Raiymbek aýdanyndaǵy Jalańash – Saty joly kúrdeli jóndeýge jatady.
Aǵymdaǵy jyldyń toǵyz aiynda Almaty – Taldyqorǵan avtokólik jolynyń 112 shaqyrymyna, naqtylai tússem, Almaty – Qapshaǵai qalalary aralyǵyndaǵy 32 shaqyrymyn jóndeýge 10,8 mlrd teńge bólinip, «Naiza-Qurylys» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi jumysty atqarsa, Almaty – Óskemen kúre jolynyń 149-180-shi shaqyrymdaryna 1,7 mlrd teńge, 180-213-shi shaqyrymdaryn jóndeýge 4,7 mlrd teńge bólinip, osy jumystardy «K-Dorstroi» AQ atqardy. Bul derekterdi aityp otyrǵan sebebim, qalalardy jalǵaityn joldardy belgilengen ýaqytta bir firma tolyǵymen jóndep úlgere almaityndyqtan talapqa sai tender ótkizilip, jeńimpazǵa jaýapkershilik júkteletindigi bolyp otyr.
– Memlekettik baǵdarlamalar aiasynda atqaryp jatqan jumystaryńyzdy tolyqtyra tússeńiz.
– Elbasy Nursultan Nazarbaev «Nurly jol – bolashaqqa bastar jol» atty Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynda «Birinshi kezekte, negizgi avtojoldar jobasyn júzege asyrý qajet» dep naqtylap, respýblikamyzdaǵy negizgi joldardy anyqtap ári tizbelep te bergeni málim. Memleket basshysy anyqtap bergen avtokólik joldarynyń biri Almaty – Óskemen avtomagistrali boiynda eńbek etýdemiz. Shyny kerek, bizdiń ýaqytymyzdyń basym bóligi keńsede emes joldardyń boiynda ótedi. Kúre joldardy salý, jóndeý jumystaryn talapqa sai tenderge qatysyp utyp alǵan firmalar atqarǵan jumystyń sapasyn tekserý kásibi sheberlikti qajet etedi. Ásirese, eki zańdy tulǵa salǵan joldardyń túiiser tustary asyqpai, muqiiat tekseriledi. Ras, syrt kózge erensizdeý bolar, biraq sol jolmen avtokólikter úlken jyldamdyqpen esh kedergisiz zýlai berýi kerek. Sondyqtan bizdiń negizgi ustanymymyz sapa bolyp qala beredi. Negizi jol qadirin júrgen biledi dep óte durys aitylǵan. Osydan birer jyl buryn Almaty – Taldyqorǵan arasyndaǵy kúrejolda kibirtiktegen kólikter búginde júitkip júr. Bul jol qatynasyn jaqsartý arqyly órkenietke umtylýdyń bir qadamy bolyp tabylady.
«Nurly jol» memlekettik baǵdarlamasy aiasynda «Respýblikalyq deńgeidegi avtokólik joldaryn damytý» degen salalyq baǵdarlamamyz boiynsha Almaty – Taldyqorǵan aralyǵynda 112 shaqyrym jol jóndeýden ótkizildi. Bul esepti kezeńde atqarylatyn barlyq jumystyń 62 paiyzy bolyp sanalady.
– Sonda jyl aiaǵyna deiin ózge jumys jalǵasa ma?
– Álbette. Almaty – Taldyqorǵan aralyǵyndaǵy kúre jolda jalpy uzyndyǵy 94 shaqyrymǵa sozylǵan jolda jóndeý jumystaryn júrgizip jatqan úsh ýchaskedegi jumys aiaqtalyp, ótkiziledi. Sonymen qatar, Qapshaǵai – Kúrti, Uzynaǵash – Otar aralyǵynda belgilengen ýchaskelerde jobalyq-zertteý jumysy da aiaqtalady.
Osy tusta aita ketsem, atqarylý ústindegi taǵy bir jumysymyz joǵaryda atalǵan baǵdarlamadan tys, osyǵan deiin istelinip jatqan jumystyń jalǵasy bolyp sanalatyn Kegen – Narynqol avtojolynyń boiyndaǵy qubyrlardy aǵymdaǵy jóndeýden ótkizý biyl aiaqtalady. Munda 22-400 shaqyrymdar boiynsha istelinetin jumysqa 1,34 mln teńge bólingen. Almaty – Óskemen avtokólik jolyndaǵy kópirlerdi orta deńgeide jóndeýden ótkizýge 4,1 mln teńge qarastyrylǵany óz aldyna. Tizbelei bersem, atqarylyp jatqan da, atqarylatyn da jumys jetkilikti.
Eń basty ustanym – sol jumysty sapaly isteý. Sondyqtan Jetisý joldary halyqaralyq talapqa sai jasalýda dep te aitýǵa negiz bar. Buǵan qosa joldardy kesip ótetin úlkendi-kishili ózender arnalary muqiiat zerttelip uzaq ýaqytqa shydaityn kópirler salýǵa da kóńil aýdarylady. Tipti, bir kezderi sý aqqanymen búginde keýip qalǵan arnalar da nazardan tys qalmaidy. Óitkeni, tabiǵi arnalardan erte me, kesh pe qaitadan sý aǵýy ábden múmkin.
Oblys aýmaǵy arqyly ótetin joldardy qaita salý, aǵymdaǵy jáne kúrdeli jóndeý jumystary jalǵasa beredi.
Áńgimelesken
Nurbol ÁLDIBAEV,
«Egemen Qazaqstan»
TALDYQORǴAN
.jpeg)