Qurmetti dostar!
Men ministr retinde ǵana emes, eń aldymen koronavirýs epidemiiasynyń qaýip-qaterin jaqsy túsinetin jáne azamattardyń densaýlyǵy úshin erekshe alańdap júrgen adam retinde sizderge ótinish jasamaqpyn.
Dál qazir jaýapkershilikti moinymyzǵa alyp, árqaisymyz «jeke karantin» erejelerin muqiiat úirener jáne ony ómir saltyna ainaldyrar kez keldi. Al indetti juqtyryp almaý úshin qarapaiym ǵana mynadai sharalardy saqtasańyzdar bolǵany:
1. Jumysta, kólikte, kóshede, dúkende jáne t.b. jerlerde múmkindiginshe araqashyqtyqty saqtańyz;
2. Eger múmkindik bolsa keńsede emes, úide otyryp jumys isteýge tyrysyńyz. Týys, dostarmen onlain, video-qońyraý jáne ózge de jańa tehnologiialardyń kómegimen bailanys ornatyńyz;
3. Qoǵamdyq oryndarda maska kiip júrińiz;
4. Qoldy kem degende 20 sekýn sabynmen jii jýyp, sanitaizermen súrtińiz;
5. Ózińizdiń jáne otbasy músheleriniń temperatýrasyn jii ólshep turyńyz.
Aita ketý kerek, dál osy sharalar naýryz, sáýir jáne mamyr ailarynda tótenshe jaǵdai kezindegi karantinde kóp kómektesti.
Qazir álemniń keibir elinde jáne Qazaqstanda da koronavirýs infektsiianyń ekinshi tolqyny júrip jatyr. Elimizde ekinshi tolqyn mamyr aiynyń sońynda karantin talaptaryn jeńildetkennen keiin bastaldy. Ókinishke qarai, COVID-19 juqtyrǵandar sany birden artty.
Jaqynda Garvard qoǵamdyq densaýlyq saqtaý mektebi professorynyń zertteý materialy jariialandy. Onda avtor beta-koronavirýs maýsymy, immýnitet jáne qarsy immýnitet týraly málimetterdi paidalanyp, SARS-CoV-2 koronavirýsynyń taralýyn eseptegen. Aitýynsha, kúzgi-qysqy kezeńde SARS-CoV-2 qaitalanady dep boljaǵan jáne tolqyndy boldyrmaý úshin 2022 jylǵa deiin ortasha áleýmettik araqashyqtyqty saqtaý talap etilýi múmkin – osy ýaqytqa deiin ujymdyq immýnitet qalyptasady nemese vaktsina ázirlep, ony paidalanýymyz tiis. Qazir SARS-CoV-2 immýnitettiń dárejesi men uzaqtyǵy belgisiz, sondyqtan birneshe stsenarii esepke alynǵan. Material málimetteri boiynsha qysqa merzimdi immýnitet (40 apta) jasalýy múmkin, onda indet jyl saiyn qaitalanady. Eger merzimdi immýnitet paida bolsa (104 apta) - eki jylda bir ret shyǵady. Al ómir boiǵy immýnitet – virýstyń eliminatsiiasy bolsa, 2024 jyly qaita órshýi múmkin: https://science.sciencemag.org/…/early/2020/04/14/science.a…
Bul jańa infektsiia. Búkil álem ony zertteidi, boljam jasaidy, indetpen kúresý joldaryn izdeidi.
Qazir infektsiianyń taralýyn shekteýge baǵyttalǵan sharalar men jeńildetilgen karantin arasyndaǵy ortaq teńdikti tabýyp, ony qalypty ómir saltyna ainaldyrý qajet. Koronavirýs bizdi áli taǵy da ábigerge salary anyq. Sondyqtan, bul sharalarǵa mán berip, muqiiat qaraýǵa májbúrmiz. Aldaǵy ýaqytta jaǵdaiy aýyr naýqastar sany artýy múmkin. Alaida, biz jedel járdemge kezek kútken patsientter men adam ómirin qutqaryp úlgere almai jatqan dárigerlerdi kórgimiz kelmeidi.
Qazir oqýshylar men stýdentter demalysta. Ókinishke qarai, kez kelgen bala, shákirt nemese stýdent infektsiiany tasymaldaýshy bolýy múmkin. Olar dostarymen kezdesemin dep júrip, indetti juqtyryp alsa, úidegi egde jastaǵy ata-ana, jasy úlken týystaryna úlken qaýip tóndiredi. Onyń zardaby da aýyr bolmaq.
5 maýsymda DDSU halyqtyń túrli toptaryna arnalǵan maskaǵa qatysty jańa usynym jasady. COVID-19 taralýynyń aldyn alý úshin mindetti túrde áleýmettik araqashyqtyqty (kem degende 1 metr) saqtaý kerek. Meditsina qyzmetkerlerine, respiratorlyq aýrý simptomdary bar adamdarǵa, halyqtyń osal tobyna kiretin adamdarǵa, sondai-aq 1 metr araqashyqtyqty saqtaýǵa múmkindik bolmaǵan kezde maska kiiý usynylady. Sonymen qatar, DDSU COVID-19 jeńil simptomdary bar adamdarǵa meditsinalyq maska kiiýge (jáne meditsinalyq kómekke júginý) keńes beredi. DDSU pandemiia joq dep málimdedi degen pikir qate, áńgime simptomsyz patsientter COVID-19 az juqtyratyny jáne jalpy onyń basqa adamdarǵa berilmeitindigi týraly. Bul turǵyda, maskany tek indettiń simptomdary baiqalǵan adamdarǵa, qosymsha aýrýlary bar qarttarǵa jáne 1 metr araqashyqtyqty saqtaý múmkin bolmaǵan kezde ǵana kiiýge keńes beredi. Barlyǵynyń maska kiiýi mindetti emes.
Sonymen, Siz «jeke karantin» erejelerine nemquraily qaramai, jaýapkershilik tanytsańyz otbasyńyzdyń, týys, dostaryńyz ben áriptesterińizdiń, qala men eldiń qaýipsizdigin qamtamasyz etesiz. Biz birge kúressek qana burynǵy ómir súrý saltymyzǵa, jumysqa tezirek oralamyz, týǵan-týys, jaqyndarymyzben qaýyshyp, erkin júrip-turýǵa múmkindik týady, qaita saiahatqa shyǵamyz.
Ol úshin árqaisyńyzdan «jeke karantin» talaptaryn qatań saqtaýdy suraimyn! Óz basyńyzdyń jáne jaqyndaryńyzdyń amandyǵy úshin jeke qaýipsizdikke asa mán berińiz. Aýyrmańyzdar!
Eljan Birtanovtyń feisbýktaǵy jazbasynan
