Kópshiligimiz óz elimizdegi bilim berý júiesin synǵa alyp, basqa damyǵan elderdegi balalar anaǵurlym jaqsy ortada oqyp, jaqsy bilim alady dep oilaimyz. Bul shyndyq bolýy da múmkin. 2019 jyly bizdiń soltústik kórshimiz Resei búkilálemdik kognitivti daǵdylar men bilimge qol jetimdilik indeksi (Global Index of Cognitive Skills and Educational Attainment) boiynsha 34-shi orynǵa ie boldy. Biraq qorytyndy jasaýǵa asyqpai tura turaiyq. Álem elderi ózderiniń oqý oryndary men mektepterin qalai uiymdastyratynyn qarap kóreiik.
QYTAI (30-ORYN)
Qytailyq oqýshylar álemdegi eń kóp júktemesi bar oqýshylar dep esepteledi. Elestetip kórińizshi, balalar óte qatal jaǵdaida oqidy jáne ýniversitettiń tek bir ǵana orny úshin eń kemi 200 bala baq synaidy. Qytaida oqý jyly 11 aiǵa sozylady jáne tek tamyzda jabylady, biraq bul ai da táýeldi maýsym. Basqasha aitqanda, osy demalys kezinde eń kóp tapsyrmalar beriledi. Bastaýysh synyp oqýshylary kúndiz sabaqta uiyqtaidy. Eger mektepte demalys bólmesi bolmasa, oqýshylar partalarynda otyryp uiyqtai beredi. Tolyq oqý jylynyń sońynda «Gaokao» nemese jalpy qabyldaý emtihany bolady. Orta mektepti bitirip jatqan qytailyq bozbala úshin Gaokaodan qulap qalý - apat qana emes, sonymen birge otbasyna degen satqyndyq bolyp esepteledi.
JAPONIIa (20 ORYN)
Japon balalary álemdegi eń eńbekqor jáne tártipti oqýshylar bolyp sanalady. Bes-alty jasqa deiin balalar patshalyq deńgeide qamqorlyqta bolady. Sosyn 12 jyldyq oqytý bastalady, oqý jyly úsh semestrge sozylady, al demalysta emtihanǵa daiyndalady. Olardyń mundai emtihandardy jylyna 2-3 ret tapsyrýy - bilimniń naǵyz qatal synaǵy bolyp tabylady.
FRANTsIIa (17-ORYN)
Frantsiiada 20 baldyq baǵalaý júiesi bar. Basqasha aitqanda, 17 ball degenimiz óte joǵary ball nemese óte jaqsy nátije degendi bildiredi. Eger 15 ball bolsa áiteýir tapsyrmany oryndaǵan eken dep túsinesiz. Frantsýz bastaýysh mektepterinde aptasyna tórt kún ǵana sabaq júriledi. Dúisenbi - demalys kúni.
FINLIaNDIIa (6-ORYN)
«Findik ǵajaiyp» degen oqytý júiesi májbúrleý emes, oqýshylardyń óz erikterine súienedi. Eger balanyń belgili bir ǵylymdarmen, mysaly, matematikamen ainalysýǵa múmkindigi bolmasa, ony uly matematik bolýǵa májbúrleýdiń qajeti joq dep esepteidi. Esesine ózin qyzyqtyratyn basqa salany, nemese, jasai alatyn basqa nárseni úirenýge bolatyndyǵyn bildiredi.
Oqytýdyń eń negizgi printsipi - teńdik. Mektepte bári birdei. Balalardyń kóńil kúiin túsirmeitin, tynysh, beibit ortada orta mektepti bitirgennen keiin turaqty standarttalǵan test tapsyryp, ómir jolyna túsedi.
ULYBRITANIIa (4 ORYN)
Ulybritaniiada balalardy mektepke oqytý bul eldiń ǵasyrlar boiǵy balalardy tárbieleý dástúrimen tyǵyz bailanysty. Balalar mektepke erte qabyldanady jáne 15-16 jasynda jalpy bilim alyp bitiredi.
Bul elde jekemenshik mektepter kóp paiyzdy quraidy. Internetpen balalardy oqytý Ulybritaniiada qalypty kórinis, ári keń taralǵan.
Dástúr boiynsha mektepte uldar men qyzdardy bólek oqytady. Memlekettik mektep bitirýshilerdiń JOO-na túsýi sirek bolady.
AQSh (1 ORYN)
Amerikandyq mektepter naǵyz demokratiialyq stilge ie dep aitýǵa bolady. Oqýshylar óz pánderin ózderi tańdaidy. Bul qaǵida olardy basqalardan erekshelendiredi. Joǵary synyp oqýshylary gýmanitarlyq jáne ana tili siiaqty negizgi pánderden belgili bir upai jinaýy kerek. Ol úshin óziniń jeke pánin tańdap ala alady.
Biraq demokratiia degenimiz tártipti umyt qaldyrý degendi bildirmeidi. Oqytý barysynda amerikandyq mektepter kelesi erejelerdi qoldanady:
- Sabaq júrilip jatqan kezde dálizde júrýge tyiym salynady.
- Sabaq kezinde jýynatyn bólmege barý qajet bolsa, muǵalim oqýshyǵa kýálik-karta beredi, al kezekshi muǵalim ondaidy belgilep otyrady.
- Dálizben júrgende edendegi arnaiy belgi talaptaryn oryndap júredi.
- Synypta jáne mektep dálizinde tamaqtanýǵa tyiym salynady.
- Sabaq bitpei turǵanda, tek arnaiy sebeptermen ǵana shyǵyp kete alady.
- Mektepke esirtki, alkogol nemese qarý-jaraq ákelýge qatań tyiym salynady.
- Sabaq barysynda karta oinaýǵa tiym salynady.
- Kez-kelgen jolmen jynystyq qysym jasaýǵa tyiym salynady.
- Mektepte qarýly kúzetshiler tártipti qadaǵalaidy. Oqýshylar tek sabaq ústinde ǵana óte erkin bolady. Sebebi Amerika - erkin el.
Amantai Toishybaiulynyń feisbýktaǵy jazbasynan
