كٶپشٸلٸگٸمٸز ٶز ەلٸمٸزدەگٸ بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸن سىنعا الىپ, باسقا دامىعان ەلدەردەگٸ بالالار اناعۇرلىم جاقسى ورتادا وقىپ, جاقسى بٸلٸم الادى دەپ ويلايمىز. بۇل شىندىق بولۋى دا مٷمكٸن. 2019 جىلى بٸزدٸڭ سولتٷستٸك كٶرشٸمٸز رەسەي بٷكٸلەلەمدٸك كوگنيتيۆتٸ داعدىلار مەن بٸلٸمگە قول جەتٸمدٸلٸك يندەكسٸ (Global Index of Cognitive Skills and Educational Attainment) بويىنشا 34-شٸ ورىنعا يە بولدى. بٸراق قورىتىندى جاساۋعا اسىقپاي تۇرا تۇرايىق. ەلەم ەلدەرٸ ٶزدەرٸنٸڭ وقۋ ورىندارى مەن مەكتەپتەرٸن قالاي ۇيىمداستىراتىنىن قاراپ كٶرەيٸك.
قىتاي (30-ورىن)
قىتايلىق وقۋشىلار ەلەمدەگٸ ەڭ كٶپ جٷكتەمەسٸ بار وقۋشىلار دەپ ەسەپتەلەدٸ. ەلەستەتٸپ كٶرٸڭٸزشٸ, بالالار ٶتە قاتال جاعدايدا وقيدى جەنە ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ تەك بٸر عانا ورنى ٷشٸن ەڭ كەمٸ 200 بالا باق سىنايدى. قىتايدا وقۋ جىلى 11 ايعا سوزىلادى جەنە تەك تامىزدا جابىلادى, بٸراق بۇل اي دا تەۋەلدٸ ماۋسىم. باسقاشا ايتقاندا, وسى دەمالىس كەزٸندە ەڭ كٶپ تاپسىرمالار بەرٸلەدٸ. باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارى كٷندٸز ساباقتا ۇيىقتايدى. ەگەر مەكتەپتە دەمالىس بٶلمەسٸ بولماسا, وقۋشىلار پارتالارىندا وتىرىپ ۇيىقتاي بەرەدٸ. تولىق وقۋ جىلىنىڭ سوڭىندا «گاوكاو» نەمەسە جالپى قابىلداۋ ەمتيحانى بولادى. ورتا مەكتەپتٸ بٸتٸرٸپ جاتقان قىتايلىق بوزبالا ٷشٸن گاوكاودان قۇلاپ قالۋ - اپات قانا ەمەس, سونىمەن بٸرگە وتباسىنا دەگەن ساتقىندىق بولىپ ەسەپتەلەدٸ.
جاپونييا (20 ورىن)
جاپون بالالارى ەلەمدەگٸ ەڭ ەڭبەكقور جەنە تەرتٸپتٸ وقۋشىلار بولىپ سانالادى. بەس-التى جاسقا دەيٸن بالالار پاتشالىق دەڭگەيدە قامقورلىقتا بولادى. سوسىن 12 جىلدىق وقىتۋ باستالادى, وقۋ جىلى ٷش سەمەسترگە سوزىلادى, ال دەمالىستا ەمتيحانعا دايىندالادى. ولاردىڭ مۇنداي ەمتيحانداردى جىلىنا 2-3 رەت تاپسىرۋى - بٸلٸمنٸڭ ناعىز قاتال سىناعى بولىپ تابىلادى.
فرانتسييا (17-ورىن)
فرانتسييادا 20 بالدىق باعالاۋ جٷيەسٸ بار. باسقاشا ايتقاندا, 17 بالل دەگەنٸمٸز ٶتە جوعارى بالل نەمەسە ٶتە جاقسى نەتيجە دەگەندٸ بٸلدٸرەدٸ. ەگەر 15 بالل بولسا ەيتەۋٸر تاپسىرمانى ورىنداعان ەكەن دەپ تٷسٸنەسٸز. فرانتسۋز باستاۋىش مەكتەپتەرٸندە اپتاسىنا تٶرت كٷن عانا ساباق جٷرٸلەدٸ. دٷيسەنبٸ - دەمالىس كٷنٸ.
فينلياندييا (6-ورىن)
«فيندٸك عاجايىپ» دەگەن وقىتۋ جٷيەسٸ مەجبٷرلەۋ ەمەس, وقۋشىلاردىڭ ٶز ەرٸكتەرٸنە سٷيەنەدٸ. ەگەر بالانىڭ بەلگٸلٸ بٸر عىلىمدارمەن, مىسالى, ماتەماتيكامەن اينالىسۋعا مٷمكٸندٸگٸ بولماسا, ونى ۇلى ماتەماتيك بولۋعا مەجبٷرلەۋدٸڭ قاجەتٸ جوق دەپ ەسەپتەيدٸ. ەسەسٸنە ٶزٸن قىزىقتىراتىن باسقا سالانى, نەمەسە, جاساي الاتىن باسقا نەرسەنٸ ٷيرەنۋگە بولاتىندىعىن بٸلدٸرەدٸ.
وقىتۋدىڭ ەڭ نەگٸزگٸ پرينتسيپٸ - تەڭدٸك. مەكتەپتە بەرٸ بٸردەي. بالالاردىڭ كٶڭٸل كٷيٸن تٷسٸرمەيتٸن, تىنىش, بەيبٸت ورتادا ورتا مەكتەپتٸ بٸتٸرگەننەن كەيٸن تۇراقتى ستاندارتتالعان تەست تاپسىرىپ, ٶمٸر جولىنا تٷسەدٸ.
ۇلىبريتانييا (4 ورىن)
ۇلىبريتانييادا بالالاردى مەكتەپكە وقىتۋ بۇل ەلدٸڭ عاسىرلار بويعى بالالاردى تەربيەلەۋ دەستٷرٸمەن تىعىز بايلانىستى. بالالار مەكتەپكە ەرتە قابىلدانادى جەنە 15-16 جاسىندا جالپى بٸلٸم الىپ بٸتٸرەدٸ.
بۇل ەلدە جەكەمەنشٸك مەكتەپتەر كٶپ پايىزدى قۇرايدى. ينتەرنەتپەن بالالاردى وقىتۋ ۇلىبريتانييادا قالىپتى كٶرٸنٸس, ەرٸ كەڭ تارالعان.
دەستٷر بويىنشا مەكتەپتە ۇلدار مەن قىزداردى بٶلەك وقىتادى. مەملەكەتتٸك مەكتەپ بٸتٸرۋشٸلەردٸڭ جوو-نا تٷسۋٸ سيرەك بولادى.
اقش (1 ورىن)
امەريكاندىق مەكتەپتەر ناعىز دەموكراتييالىق ستيلگە يە دەپ ايتۋعا بولادى. وقۋشىلار ٶز پەندەرٸن ٶزدەرٸ تاڭدايدى. بۇل قاعيدا ولاردى باسقالاردان ەرەكشەلەندٸرەدٸ. جوعارى سىنىپ وقۋشىلارى گۋمانيتارلىق جەنە انا تٸلٸ سيياقتى نەگٸزگٸ پەندەردەن بەلگٸلٸ بٸر ۇپاي جيناۋى كەرەك. ول ٷشٸن ٶزٸنٸڭ جەكە پەنٸن تاڭداپ الا الادى.
بٸراق دەموكراتييا دەگەنٸمٸز تەرتٸپتٸ ۇمىت قالدىرۋ دەگەندٸ بٸلدٸرمەيدٸ. وقىتۋ بارىسىندا امەريكاندىق مەكتەپتەر كەلەسٸ ەرەجەلەردٸ قولدانادى:
- ساباق جٷرٸلٸپ جاتقان كەزدە دەلٸزدە جٷرۋگە تىيىم سالىنادى.
- ساباق كەزٸندە جۋىناتىن بٶلمەگە بارۋ قاجەت بولسا, مۇعالٸم وقۋشىعا كۋەلٸك-كارتا بەرەدٸ, ال كەزەكشٸ مۇعالٸم وندايدى بەلگٸلەپ وتىرادى.
- دەلٸزبەن جٷرگەندە ەدەندەگٸ ارنايى بەلگٸ تالاپتارىن ورىنداپ جٷرەدٸ.
- سىنىپتا جەنە مەكتەپ دەلٸزٸندە تاماقتانۋعا تىيىم سالىنادى.
- ساباق بٸتپەي تۇرعاندا, تەك ارنايى سەبەپتەرمەن عانا شىعىپ كەتە الادى.
- مەكتەپكە ەسٸرتكٸ, الكوگول نەمەسە قارۋ-جاراق ەكەلۋگە قاتاڭ تىيىم سالىنادى.
- ساباق بارىسىندا كارتا ويناۋعا تيىم سالىنادى.
- كەز-كەلگەن جولمەن جىنىستىق قىسىم جاساۋعا تىيىم سالىنادى.
- مەكتەپتە قارۋلى كٷزەتشٸلەر تەرتٸپتٸ قاداعالايدى. وقۋشىلار تەك ساباق ٷستٸندە عانا ٶتە ەركٸن بولادى. سەبەبٸ امەريكا - ەركٸن ەل.
امانتاي تويشىبايۇلىنىڭ فەيسبۋكتاعى جازباسىنان
