Rejisser N.Jaqypbaidyń Shyńǵys hany buǵan deiin sahnalanyp kelgen tarihi tulǵa týraly týyndylarǵa múldem uqsamaidy.
Jastar teatrynyń qurylǵanyna biyl on jyl tolyp otyr. Shyǵarmashylyq ujym úshin bul oqiǵanyń máni de, mańyzy da airyqsha. Muny tilge tiek etýdegi sebep, Sh.Aitmatov pen Á.Kekilbaevtyń «Shyńǵyshan» áfsanasy ómirge kelgeli beri de osynshama merzim ótken. On jyl buryn elorda tórinde boi kótergen jas teatrdyń osy týyndymen ashylýy sirá, tegin bolmasa kerek-ti.
– «Keremet jańalyq ashtyq dep eseptemeimiz, biraq jastardyń talǵamyna sai, solardyń tilinde, kópsózdilikten góri oqiǵany áreketke qarai quryp, mýzyka men plastikaǵa basymdyq berip jumys isteýdemiz. Qazirgi kompiýtermen ósip kele jatqan jastar «Meniń elimde nege Máskeýdegidei, bolmasa Eýropanyń alýan baǵyttaǵy teatrlaryndai san qyrly teatr joq? Brodvei teatrynyń spektaklderindei qoiylymdy men nege óz elimnen tamashalai almaimyn?» – dep namystanbasyn, álemnen izdeitin erekshelikti óz elinen, ulttyq ónerinen tapsyn degen maqsat ár qoiylymdy qolǵa alǵan saiyn kókeiimizde turady. Árine, biz qansha umtylǵanymyzben, eýropalyq, máskeýlik teatrlar bola almaimyz, álemdik klassikany sahnalaýmen basy bútin sheteldik bolyp ketpesimiz taǵy anyq. Qoiylymdarymyzdan báribir qazaqtyń iisi ańqyp turady», – deidi bul jóninde teatrdyń kórkemdik jetekshisi, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qairatkeri Nurqanat Jaqypbai.
«…Jarty álemdi jaýlaǵan jahan ámirshisin tize búktirgen nendei kúsh?», «Sońǵy demi úzilgenshe, ainalasyn qaharymen qaltyratyp kelgen uly Qahannyń ajaly álsiz áielden boldy dese, sener me edińiz?», «Mańdaiǵa jazylǵan taǵdyrdan pende bitkenniń qashyp qutylýy múmkin be?..»
Uly ámirshi – Shyńǵys hannyń tylsymǵa toly talaily taǵdyryn oqiǵa ózegine ainaldyrǵan qoiylym ómirdiń osyndai ózekjardy saýaldaryna jaýap izdeidi. Ómir men ólim, nápsi men sabyr, aqiqat pen ańyz arasyndaǵy adam balasy túsinip bolmas tylsym syrlardyń qatparlaryn ashýǵa umtylǵan sýretkerlik saraptaýdan rejisserdiń Shyńǵys handy ózgeshe kórýge, tulǵa taǵdyryn ózgeshe baiyptaýǵa talpynǵanyn kóresiz.
Qoiylym buǵan deiin biz tanyp kelgen qaharyna mingen at pen taq ústindegi jeńimpaz qahan emes, qarapaiym adami sezimderdi serik etken: qýana otyryp muńaiǵan, sene otyryp jeringen, súie otyryp bezingen pende Shyńǵys hannyń kúiki tirliktiń kúibeńine shyrmalǵan kóńil qatparlarynan syr qozǵaidy. Jáne ol beine akter, memlekettik «Daryn» jastar syilyǵynyń laýreaty Ádil Ahmetovtiń oiynynda ózindik kórkemdik biikke kóterilgen. Sonysymen de spektakl kórermenin bei-jai qaldyrmaidy. Alladan berilgen shybyn jan pende bitkenge: hanǵa da, qaraǵa da birdei qymbat, birdei qasterli ekendigin uǵynasyz. Sóitip, adamzat tiride eshqashan ólmeitin ómirdiń osyndai uly saýaldaryna jaýap tapqandai, júrekke tierlik ǵalamat bir tolqynyspen shymyldyq jabasyz. Ónerdiń dittegeni de osy ǵoi…
Iá, «Shyńǵyshannyń» mereitoilyq maýsymnyń basty jańalyǵyna ainalýy tarihi zańdylyq sekildi. Jeńimpaz jaily shyǵarmamen tý tikken teatr, kúni búginge deiin sol bairaqty tómen túsirmei, óner alamanynda dáiim jeńimpaz bolyp keledi. Eske sala ketsek, 2010 jyly Almatydaǵy Aziia memleketteriniń III halyqaralyq teatrlar festivalinde atalmysh qoiylym «Úzdik rejissýra» jáne «Úzdik Shyńǵyshan róli» atalymyndaǵy qos birdei júldeni qanjyǵasyna bailasa, osy jyldyń qyrkúiek aiynda Belarýs Respýblikasynyń Brest qalasynda ótken Halyqaralyq «Belaia Veja – 2016» festivalinde «Eń áserli qoiylym» («Za zrelishnoe voploshenie poeticheskih pritch») nominatsiiasynda jeńimpaz dep tanyldy. Bul – baitaq sapardyń basy ǵana. Alda áli talai jeńister kútip tur…
Nazerke JUMABAI
ASTANA
.jpeg)