Álemdik megapolisterdi erekshelendiretin de, olardyń qalypty ómiri men damýynda sheshýshi ról atqaratyn da ozyq tehnologiialyq infraqurylymy ekendigi belgili. Elbasynyń Astanany odan ári órkendetý máselesinde qalanyń bazalyq infraqurylymyn barynsha damytýǵa únemi basymdyq berip kele jatqandyǵy da sondyqtan. Táýelsizdik jyldarynda Astana qalasynyń injenerlik infraqurylymyn jańǵyrtý jáne damytý maqsatynda orasan zor jumystar is júzine asyryldy. Bas qalamyzdy elektr energiiasymen kidirissiz qamtamasyz etý maqsatynda eskirgen elektr taratý jelilerin jańǵyrtý jáne jańa taratý júielerin salý keshendi túrde júrgizildi.
Elordanyń sapaly da laiyqty tynys-tirshiligi úshin elektr taratý jelileri infraqurylymynyń kidirissiz jumys isteýi óte mańyzdy. Búgingi kúndelikti turmysymyzdy elektr qýatynsyz elestetý múmkin emes. Jarty saǵat jaryq janbai qalatyn bolsa, qala tynys-tirshiliginiń sáni ketedi. Mine, sondyqtan, elimizdiń bas qalasynyń elektr qýatymen turaqty jáne sapaly qamtamasyz etilý jolynda «Astana óńirlik elektr jelileri kompaniiasy» aktsionerlik qoǵamyna júkteler mindet úlken, jaýapkershilik zor.
Tún mezgilinde elordany jaryqtandyrýǵa jáne onyń kósheleri men ǵimarattaryn jaryqpen qamtamasyz etýge kún saiyn 112 495 kVt/saǵat elektr energiiasy jumsalady eken. Túngi qalanyń samaladai jarqyrap turýyna iaǵni onyń oramdary men kóshelerin, saiabaqtary men skverlerin jaryqpen jaraqtandyrýǵa «Astana qalalyq jaryq» JShS jaýap beredi. Búginde bul seriktestiktiń balansynda 18 myń trotýarlardy jáne saiabaqtardy jaryqtandyratyn shamdar, 31 myń jol jiegindegi shamdar jáne 3 myńnan astam kvartal ishindegi projektorlar bar. Sonymen birge, búginde Astana qalasyn túngi mezgilde jaryqpen qamtamasyz etýdiń jańa tehnologiialarǵa negizdelgen ozyq úlgileri is júzine asyrylýda. «Astana qalalyq jaryq» JShS mamandarynyń aitýynsha, qazirgi kezde qala kóshelerindegi «DNaT» markaly shamdardy diodty jaryq beretin shamdarmen aýystyrý jumysy júrgizilýde. Máselen, Beibitshilik kóshesiniń boiynda, «Han Shatyr» saýda-oiyn-saýyq ortalyǵynyń mańynda, Kenesary kóshesiniń boiynda, Saryarqa dańǵylynda jáne basqa aimaqtarda 5 686 diodty jaryq beretin shamdar ornatylǵan.
Jyl saiyn qala kóshelerin jaryqtandyrý maqsatynda ozyq tehnologiialardy is júzine asyrý keń kólemde júrgizilip keledi. Ótken jyly Saryarqa aýdanyndaǵy birqatar oramdarda 474 dana diodty jaryq beretin shamdar ornatyldy. Biylǵy jyly «Serýen» jaiaý júrginshiler kópiriniń mańaiyna osyndai jaryq beretin shamdar kóptep ornatyldy. Aldaǵy jyly Syǵanaq, Beisekova, Kerei jáne Jánibek han kóshelerin, Qorǵaljyn tasjolynyń boiyn osyndai jaryq beretin shamdarmen jabdyqtaý jumysy jalǵastyrylatyn bolady. Bul elektr energiiasyn únemdeýge múmkindik beredi.
Bas qalany jaryqtandyrý aýqymynyń ósýine bailanysty energiia qýatyna degen suranys barǵan saiyn artyp otyr. Elordany elektr energiiasymen qamtamasyz etý kólemi jyl saiyn 8-10 paiyzǵa artady. 2017 jyly elektr energiiasyna degen suranys 30-35 paiyzǵa jáne jylý energiiasyna degen suranys 25-30 paiyzǵa artpaq. Sondyqtan, bas qalanyń energetikalyq infraqurylymyn damytýǵa erekshe basymdyq berilip keledi. Qalalyq energetika basqarmasy mamandarynyń aitýynsha, sońǵy jyldary elordada energetikalyq infraqurylymnyń jańa nysandary qurylysynan basqa qoldanystaǵy nysandardy qalpyna keltirý jáne jylý ortalyqtarynyń energiia kózderin jańǵyrtý jumystaryna basymdyq berilýde. Elordadaǵy energetikalyq infraqurylymdy sóz qylǵanda №1 JEO, №2 JEO aldymen eske oralady. Astana halqynyń ósýine bailanysty bul ortalyqtardyń jaryq jáne jylý júielerine salmaq túsip jatqany da belgili. Sondyqtan, qaladaǵy negizgi eki jylý elektr ortalyǵyn jańǵyrtý jumysy birinshi kezekte júzege asyryldy. «Aqyldy qala» innovatsiialyq jobasy sheńberinde ótken jyly PTVP-100 st. №7 qazandyq agregatynyń ornyna KV-T-128-150-sý jylytqysh qazandyq agregaty ornatyldy. EKSPO-2017 kórme qalashyǵyn, «Abý-Dabi Plaza» TK nysandary, «Myńjyldyq saiajoly», Orynbor, Turan, Saraishyq dańǵyly boiyndaǵy tutynýshylardy jylý energiiasymen qamtamasyz etý úshin jalpy uzyndyǵy 489 shaqyrym 4-5 kirme jylý magistralin, sondai-aq, 6 joǵarylatý sorǵy stansasynyń qurylysy salyndy.
Elordanyń jylý energetikalyq júiesiniń áleýetin arttyryp, energetikalyq qýatyn jańa sapalyq deńgeige kóterýde №3 JEO-nyń alatyn orny erekshe. Atalmysh, energetikalyq nysan elordany energetikalyq qýat kózderine degen táýeldilikten qutqarady. Bas qala energetikalyq qýaty jaǵynan ózin ózi tolyq qamtamasyz etetin iri ortalyqqa ainalady. Strategiialyq mańyzdaǵy bul joba boiynsha №3 JEO-nyń qýaty saǵatyna 860 Gkal 1 saǵat jylý jáne 240 MVt elektr energiiasyn óndirýge negizdelgen. Búgingi ozyq tehnologiialyq talap boiynsha jabdyqtalyp jatqan №3 JEO-nyń qurylysy 2016 jyldyń sońynda tolyq aiaqtalyp, paidalanýǵa berilmek. Onda sý jylytatyn 4 birdei qazandyq jumys isteitin bolady. Osy zamanaýi jylý elektr ortalyǵynyń paidalanýǵa berilýine bailanysty bas qalanyń energetikalyq infraqurylymy ýaqyt talabyna tolyq jaýap beretin bolady. Astana EKSPO-2017 halyqaralyq mamandandyrylǵan kórmesiniń bas taqyryby «Bolashaqtyń energiiasy» bolyp tabylady. Endeshe, elordanyń energetikteri jańa qýat kózderin ashý, energiia únemdeý, balama energetikalyq qýat kózderin paidalaný maqsatyndaǵy izdenisti jumystaryn aldaǵy ýaqytta barynsha óristetetin bolady.
Jylqybai JAǴYPARULY,
«Egemen Qazaqstan»
.jpeg)