Foto kollaj: Ult.kz
Jańa Zelandiiada jergilikti maori halqynyń haka biine bailanysty parlament jumysy qaitadan toqtatyldy. Maiori taipasynyń dástúrli bii qaidan shyqqan, ony ne úshin bileidi? Bul týraly Ult.kz baiandaidy.
Bul joly yrym partiianyń sý jańa múshesi Oriini Qaiparanyń qurmetine jasaldy. Ol dástúrli maori bet tatýirovkasy salynǵan alǵashqy jańalyqtar júrgizýshisi jýrnalist bolǵan.
Parlamenttegi bi kezinde maori partiiasynyń músheleri aiaqtaryn qaǵyp, kózderin aqshityp, jambastary men keýdelerin uryp, belgili bir sózder men dybystardy aiqailap aitty.
Parlament spikeri bidi uiymdastyrýǵa jaýaptylar jazalanatynyn, óitkeni ony parlament otyrysynda oryndaýǵa ruqsat etilmeitinin málimdedi.
Aita keteiik Jańa Zelandiiada parlamenti otyrysynda depýtattardyń haka biin bilep bólýi birneshe ret bolǵan. Ásirese oppozitsiialyq partiianyń depýtaty Te Pāti Māori Hana-Raviti Maipi-Klark óziniń haka biin bilep qarsylyq bildirýimen tanymal.
Skrinshot: VVS videosynan
Wikipedia derekteri boiynsha Haka (maori haka) — Jańa Zelandiia maorileriniń ǵuryptyq bii, oryndaýshylar aiaqtaryn qaǵyp, jambastary men keýdelerin soǵyp, súiemeldeý arqyly aiqailaidy. Bul maori mýzykalyq óneriniń eń tanymal túrleriniń biri jáne jańa zelandiialyqtardyń kópshiligi regbi komandasynyń arqasynda hakany biledi. Sebebi álette osy oiyn kezinde osy ǵuryp oryndalady.
Foto: Rugby World Cup
Maori tilindegi «haka» sózi «jalpy bi» jáne sonymen birge «bidi súiemeldeitin án» degendi bildiredi. Hakany tek «bi» nemese «án» dep jikteýge bolmaidy: Alan Armstrongtyń pikirinshe, haka — qoldar, aiaqtar, dene, til, kózder — óz rólin oinaityn kompozitsiia, árqaisy bir-bir ár aspap.
Hakaǵa tán qasiet - barlyq qatysýshylar ony bir ýaqytta oryndaidy jáne mimikamen súiemeldenedi. Mimika (kóz ben til qozǵalysy) óte mańyzdy jáne olar bidiń sátti shyǵýyn qamtamasyz etedi. Haka jasaityn áielder mindetti túrde tilderin shyǵarmaidy. Áskeri emes hakas saýsaqtardyń nemese qoldardyń tolqyn tárizdi qimyldaryn qamtýy múmkin. Bi jetekshisi (er nemese áiel) bir nemese eki joldy aiqailaidy, sodan keiin basqalary hormen jaýap beredi.
Hakanyń shyǵý tegi týraly birneshe túrli ańyzdar bar. Solardyń birinde bidi aldymen taipa kósemine tiesili kitti óltirgen báz bir Kaeni izdegen áielder oryndaǵan. Áielder onyń qandai ekenin bilmegen, biraq tisteri qisyq ekenin bildi. Kae basqa adamdardyń arasynda jáne ony kópshilik arasynan anyqtaý úshin áielder kúlkili qimyldarmen kúlkili bi kórsetken. Hakany kórgen Kae kúlip, kim ekeni anyqtalady mys.
1769 jyly Djeims Kýkty (britaniialyq saiahatshy-zertteýshi) maori taipasy dál osy bimen qarsy alǵan desedi.
Hakany jaýyngerlik rýh shaqyrý úshin de bilegen. 21 ǵasyrda haka Jańa Zelandiianyń qorǵanys kúshterinde jii oryndaldy.
1972 jyldan bastap jylyna eki ret Haka festivali men baiqaýy Maori Te Matatini ótkiziledi.
19 ǵasyrdyń aiaǵynan bastap regbi komandalary bul bidi jarystar aldynda oryndady;
2000 jyldary bul dástúr búkil «All Blacks» hakany «qunsyzdandyrdy» degen aiyptaýlar men kóptegen daýlar týdy.
