Jumbaqqa toly myna qyzyldy-jasyldy dúniede adam aldynda jaqsylyq ta, jamandyq ta kezigip otyrady. Jaqsylyq kezdesse, janyń jadyrap, kóńil kókjiegiń keńeie túsedi. Al jamandyq kezikse, kerisinshe, mazań ketip, keýdeń qysylyp, tynysyń tarylyp, júrekke salmaq túsip, syzdaityny taǵy bar. Bul – ómirdiń buljymas zańdylyǵy. Degenmen adam balasy barlyǵyna tózedi, shydaidy. Biraq ómir jolymyzda minezge bai, jaqsy, aqpeiil, jany jomart adamdar kezdesse, mereiiń ósip, kóńiliń tasyp, qýanysh pen baqytqa kenelesiń. Ondaida nurly, shýaqty, shapaǵaty mol kúnder mol bolsa eken dep tileisiń.
Tipti, kórshilerińniń jaqsy jandar bolǵanynyń ózi – kóp qýanysh, erekshe baqyt, kóńilge demeý. Sondyqtan bolar, kórshiler týraly halyq arasynda neshebir keremet sózder aitylǵan. Mysaly, «Aǵaiynnyń aty ozǵansha, aýyldastyń taiy ozsyn» nemese «Jaqsy kórshi – jaman aǵaiynyńnan artyq». Taǵysy taǵy. Osylai jalǵasyp kete beredi.
…Joǵary meditsinalyq oqý ornynda alty jyl oqyp, qolyma diplom alǵan soń, ministrliktiń joldamasymen Jambyl qalasyndaǵy oblystyq aýrýhanaǵa dáriger-hirýrg bolyp ornalastym. Zaiybym da jas maman, úilengenimizge bar bolǵany 5-6 ai bolǵan. Bir-eki jyldai páter jaldap turdyq. Sol arada jas sábiimiz dúniege keldi. Rasyn aitsaq, biraz qiyndyqty bastan ótkerdik. Óitkeni bireýge táýeldi bolýdan ótken qiyndyq joq. Qudai jarylqap, sondai kúnderdiń birinde, oilamaǵan jerde, jas maman retinde kezekten tys qalalyq atqarý komiteti 2 bólmeli páterdiń kiltin berdi. Ol kezde jas mamandardy jumysqa ornalastyrý, turǵyn úi berý degen qamqorlyq erekshe bolǵanyn basa aitýymyz kerek. Sóitip aiaq astynan bizdiń kóńilimizshe han saraiyndai memlekettik páterge ie bolyp, arqa-jarqa bolyp, kóńilimiz jadyrap, júregimiz jylyp qaldy. Birer kúnnen keiin jan-jaǵymyzǵa qarap, kimdermen «qudaiy kórshi» ekenimizdi zerdelei bastadyq. Óitkeni «Qaladaǵy turaqty jaiyńdaǵy kórshiń jaman bolsa, Alladan pana sura. Saharadaǵy kórshiń jaman bolsa, tez kóship ket», demeitin be edi atam qazaq.
Shúkir, bir úide 12 páter bolsa, sonyń 3-eýinde qazaqtar turady eken. Ekinshi qabatta qalamyzdaǵy beldi joǵary oqý orny sanalatyn Jeńil jáne tamaq tehnologiialyq institýty matematika kafedrasynyń aǵa oqytýshysy, ómirdiń biraz belesin atqarǵan Ekpin Mahmutovtyń otbasy tursa, besinshi qabatta jasy 35-40-tyń shamasyndaǵy Nurmahan degen jigit «Iýjgiprovodhoz» ǵylymi-josparlaý institýtynyń qyzmetkeri bolyp shyqty. Basqalardyń barlyǵy basqa ult ókilderi. Tez arada álgi eki kórshimizben til tabysyp, ájeptáýir aralasyp, otbasylarymyzben tanys bolyp aldyq. Keide bir-birimizdi shaiǵa, syrttan qonaq kelse, solarǵa qosyp shaqyryp, áńgime-dúken quratyn da dárejege jettik.
Keiinirek Ekpin aǵam óziniń Qumshaǵaldaǵy saiajai janynan satylyp jatqan shaǵyn úidi bizge aldyrdy. «Balalaryń ósip keledi, olardy eńbekke baýlyp, qara jumysqa úiretkeniń jón. Onyń ústine qysy-jazy qamalyp kóp qabatty úide otyra bergenshe, bir mezgil qala syrtyna shyǵyp, taza aýamen tynystaisyńdar, saiajaida demalasyńdar. Taǵy bir jaqsylyǵy – saiajaiǵa birge baryp turamyz», dedi. Shynymdy aitaiyn, alǵashqy kezde: «Onsyz da jumysbasty bolyp júrgende saiajaidy neǵylamyn, erteń ýaqytym jetpei, kúte almai, jerdiń obalyna qalyp júrmeimin be eken?» degen oimen boldym. Ýaqyt óte kele oǵan da úirendik, senbi men jeksenbini otbasymyzben sonda ótkizetin boldyq. «Ár nárseniń óz rahaty bar», degendei apta boiy qol eńbegin saǵynyp, saiajaidaǵy taza aýa ózine yntyqtyryp turatyn boldy. Bara salyp ketpen-kúrekti qolǵa alyp, aryq-atyzdy tazalap, kanaldan sý jyǵyp, aǵashtardyń túpterin qopsytyp, aramshóbin shaýyp, mańdaidan qara ter shyp-shyp etip shyǵyp, bir jan rahatyna bólenesiń. Odan keiin ortaǵa eki iininen demalǵan sary samaýryndy alyp, sekseýilge qainaǵan kúreń qyzyl shaidy súisine ishesiń. Qol qalt etkende jaqyn kórshilerge baryp, olarmen baý-baqshasyn kórip, san túrli suraqtaryńa jaýap alyp, tájiribe almasasyń.
Ómirdiń ystyq-sýyǵyn kórgen kóńili oiaý, keýdesine túigeni mol Ekpin Hamituly kele-kele naǵyz aqylshy aǵama ainaldy. Onyń sabyrly keiippen sóz saptaýynan, tereń, oily áńgimelerinen, tipti búkil bolmysy men boiynda tektiliktiń, erekshe bir qasiettiń nyshany bar ekenin ańǵarý qiyn bolmaityn. Keiin bildim, bul kisi ultymyzdyń klassik jazýshysy Ǵabit Músirepovtiń jaqyn nemere inisi eken. Ǵabeń Mahmutuly bolsa, Ekpin aǵamyz Hamituly Mahmutov dep jazylatyn, iaǵni Ekpin aǵanyń ákesi Hamit pen Ǵabit bir áke, bir shesheden týǵan aǵaiyndylar bolyp shyqty. Sóitip aiaq astynan Ekpin aǵanyń esimi elge belgili tulǵanyń, halyq maqtanyshy Ǵabeńniń jaqyny ári ádebiet pen ǵylymǵa jaqyn jan ekenin bilip, keremet bir kómbege kezikkendei boldym.
Saiajaiǵa barǵannan keiin negizgi jumysty bitirip alyp, Ekpin aǵa ekeýmiz keide basqa da saiajaidaǵy kórshilermen bas qosyp alyp áńgimege kóshemiz. Áńgimeler men estelikter sonaý túnniń jartysyna deiin jalǵasatyn kezder az bolǵan joq.
«Jaman kórshi senen jaqsylyq kórse jasyrady, jamandyq kórse asyrady» degen qazaqta sóz bar. Biz Ekpin aǵamen jaqsy kórshi retinde 17 jyl tonnyń ishki baýyndai bolyp syilastyqpen turdyq. Balalarymyz da Ekpin aǵaǵa, Biken táteige baýyr basyp, balalarymen qoian-qoltyq aralasyp ketti. Bir jerge qonaqqa, toiǵa, keshki kontsertke barsaq, balalarymyzdy Ekpin aǵanyń úiine qaldyryp, asyqpai, túnniń bir mezgilinde kelip, kórshimizdiń úiinde uiyqtap qalǵan balalarymyzdy óz páterimizge ákeletinbiz. Sonda Ekpin aǵa men Biken tátei birde-bir ret qabaq shytyp kórgen emes. Qaita bizdiń jaǵdaiymyzdy jasap, aqyldaryn aityp, balalarymyzǵa qamqorshy bolyp, úlken azamattyqtaryn tanytyp, kórgendikterin kórsete bildi.
Ekpin aǵa zeinetkerlikke shyqqannan keiin de birer jyl Tarazda eńbek etip, 2001 jyly óz týǵan jeri – Soltústik Qazaqstan oblysynyń ortalyǵy Petropavl qalasyna kóshti. Sondaǵy bizdiń kóńilimizdiń astan-kesteń bolyp, qimastyq sezim tunshyqtyrǵanyn aityp jetkizý qiyn. Ekpin aǵa da otbasymen ózderiniń eń nurly, shýaqty, qyzyqty 37 jyl ómirin ótkizgen Taraz óńirimen qimai-qimai qoshtasyp edi. Óitkeni bul qalada dostary, zamandas-áriptesteri, jaqyn aralasyp ketken aǵa-qaryndastary, jegjattary qalyp bara jatqan bolatyn.
Ekpin Hamituly aǵamyz eline baryp, Ǵabit Músirepovtiń 100 jyldyǵyn óz dárejesinde ótkizýge atsalysyp, Qyzyljardyń bir kóshesine Ǵabeńniń atyn bergizip, qala ortalyǵynan arnaiy skver uiymdastyryp, oǵan Ǵabeńe eńseli eskertkish ornatýǵa kóp eńbek etti. Ǵabit pen ózi týyp-ósken Jańajol aýylynda boi kótergen Ǵabeńniń murajaiyn retke keltirýge úles qosty.
Kúibeń tirshilikten qolymyz qalt etse, Ekpin aǵamyzben mezgil-mezgil telefon arqyly habarlasyp, aman-saýlyq surasyp turdyq. Bir-eki ret Petropavlda qonaqta bolyp ta qaittyq. Olar da tarazdyq jigitke turmysqa shyqqan ózderiniń kenje qyzy Aishaǵa jol sýytpai kelip-ketip júrdi. Sóitip Ekpin aǵamyzben kórshilik, ómirlik aǵalyq-inilik bailanysqa ainalǵanymyz bar. Átteń, ómir jalǵan. 2010 jyly Ekpin aǵamyz júrek talmasynan kóz jumdy. Sóitip týǵan jer topyraǵyn jastanyp, máńgilik tynyshtyq mekeniniń qushaǵynda jatyr.
Iá, ótken kúnderdiń barlyǵy arman, kóńildiń tereńinde sairap jatqan ańsaý, sanańda týlap jatqan taýsylmaityn saǵynysh… Kóp jyldar boiy qudaiy kórshi turyp, birimiz aǵa, birimiz ini bolyp syilasqan, janymyzǵa jaqyn bolyp ketken Ekpin aǵany biz osy kúnge deiin saǵynyshpen eske alamyz.
Ómirde ne bolmaidy. Kórshiler týraly jurt arasynda talai áńgimeler bar. Myń qubylǵan myna tynymsyz, beimaza tirshilikte túkke turmaityn nársege bola sózge kelip, janjaldasyp, daýlasyp jatatyn jailar sirek bolsa da kezdesip jatatyny ras. Bes saýsaq birdei emes. Bul – myna qazirgi dúrbeleńge toly tirshiliktiń shyndyǵy.
Saǵyndyq ORDABEKOV,
meditsina ǵylymdarynyń doktory, professor
TARAZ
.jpeg)