جۇمباققا تولى مىنا قىزىلدى-جاسىلدى دٷنيەدە ادام الدىندا جاقسىلىق تا, جاماندىق تا كەزٸگٸپ وتىرادى. جاقسىلىق كەزدەسسە, جانىڭ جادىراپ, كٶڭٸل كٶكجيەگٸڭ كەڭەيە تٷسەدٸ. ال جاماندىق كەزٸكسە, كەرٸسٸنشە, مازاڭ كەتٸپ, كەۋدەڭ قىسىلىپ, تىنىسىڭ تارىلىپ, جٷرەككە سالماق تٷسٸپ, سىزدايتىنى تاعى بار. بۇل – ٶمٸردٸڭ بۇلجىماس زاڭدىلىعى. دەگەنمەن ادام بالاسى بارلىعىنا تٶزەدٸ, شىدايدى. بٸراق ٶمٸر جولىمىزدا مٸنەزگە باي, جاقسى, اقپەيٸل, جانى جومارت ادامدار كەزدەسسە, مەرەيٸڭ ٶسٸپ, كٶڭٸلٸڭ تاسىپ, قۋانىش پەن باقىتقا كەنەلەسٸڭ. وندايدا نۇرلى, شۋاقتى, شاپاعاتى مول كٷندەر مول بولسا ەكەن دەپ تٸلەيسٸڭ.
تٸپتٸ, كٶرشٸلەرٸڭنٸڭ جاقسى جاندار بولعانىنىڭ ٶزٸ – كٶپ قۋانىش, ەرەكشە باقىت, كٶڭٸلگە دەمەۋ. سوندىقتان بولار, كٶرشٸلەر تۋرالى حالىق اراسىندا نەشەبٸر كەرەمەت سٶزدەر ايتىلعان. مىسالى, «اعايىننىڭ اتى وزعانشا, اۋىلداستىڭ تايى وزسىن» نەمەسە «جاقسى كٶرشٸ – جامان اعايىنىڭنان ارتىق». تاعىسى تاعى. وسىلاي جالعاسىپ كەتە بەرەدٸ.
…جوعارى مەديتسينالىق وقۋ ورنىندا التى جىل وقىپ, قولىما ديپلوم العان سوڭ, مينيسترلٸكتٸڭ جولداماسىمەن جامبىل قالاسىنداعى وبلىستىق اۋرۋحاناعا دەرٸگەر-حيرۋرگ بولىپ ورنالاستىم. زايىبىم دا جاس مامان, ٷيلەنگەنٸمٸزگە بار بولعانى 5-6 اي بولعان. بٸر-ەكٸ جىلداي پەتەر جالداپ تۇردىق. سول ارادا جاس سەبيٸمٸز دٷنيەگە كەلدٸ. راسىن ايتساق, بٸراز قيىندىقتى باستان ٶتكەردٸك. ٶيتكەنٸ بٸرەۋگە تەۋەلدٸ بولۋدان ٶتكەن قيىندىق جوق. قۇداي جارىلقاپ, سونداي كٷندەردٸڭ بٸرٸندە, ويلاماعان جەردە, جاس مامان رەتٸندە كەزەكتەن تىس قالالىق اتقارۋ كوميتەتٸ 2 بٶلمەلٸ پەتەردٸڭ كٸلتٸن بەردٸ. ول كەزدە جاس مامانداردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ, تۇرعىن ٷي بەرۋ دەگەن قامقورلىق ەرەكشە بولعانىن باسا ايتۋىمىز كەرەك. سٶيتٸپ اياق استىنان بٸزدٸڭ كٶڭٸلٸمٸزشە حان سارايىنداي مەملەكەتتٸك پەتەرگە يە بولىپ, ارقا-جارقا بولىپ, كٶڭٸلٸمٸز جادىراپ, جٷرەگٸمٸز جىلىپ قالدى. بٸرەر كٷننەن كەيٸن جان-جاعىمىزعا قاراپ, كٸمدەرمەن «قۇدايى كٶرشٸ» ەكەنٸمٸزدٸ زەردەلەي باستادىق. ٶيتكەنٸ «قالاداعى تۇراقتى جايىڭداعى كٶرشٸڭ جامان بولسا, اللادان پانا سۇرا. ساحاراداعى كٶرشٸڭ جامان بولسا, تەز كٶشٸپ كەت», دەمەيتٸن بە ەدٸ اتام قازاق.
شٷكٸر, بٸر ٷيدە 12 پەتەر بولسا, سونىڭ 3-ەۋٸندە قازاقتار تۇرادى ەكەن. ەكٸنشٸ قاباتتا قالامىزداعى بەلدٸ جوعارى وقۋ ورنى سانالاتىن جەڭٸل جەنە تاماق تەحنولوگييالىق ينستيتۋتى ماتەماتيكا كافەدراسىنىڭ اعا وقىتۋشىسى, ٶمٸردٸڭ بٸراز بەلەسٸن اتقارعان ەكپٸن ماحمۇتوۆتىڭ وتباسى تۇرسا, بەسٸنشٸ قاباتتا جاسى 35-40-تىڭ شاماسىنداعى نۇرماحان دەگەن جٸگٸت «يۋجگيپروۆودحوز» عىلىمي-جوسپارلاۋ ينستيتۋتىنىڭ قىزمەتكەرٸ بولىپ شىقتى. باسقالاردىڭ بارلىعى باسقا ۇلت ٶكٸلدەرٸ. تەز ارادا ەلگٸ ەكٸ كٶرشٸمٸزبەن تٸل تابىسىپ, ەجەپتەۋٸر ارالاسىپ, وتباسىلارىمىزبەن تانىس بولىپ الدىق. كەيدە بٸر-بٸرٸمٸزدٸ شايعا, سىرتتان قوناق كەلسە, سولارعا قوسىپ شاقىرىپ, ەڭگٸمە-دٷكەن قۇراتىن دا دەرەجەگە جەتتٸك.
كەيٸنٸرەك ەكپٸن اعام ٶزٸنٸڭ قۇمشاعالداعى ساياجاي جانىنان ساتىلىپ جاتقان شاعىن ٷيدٸ بٸزگە الدىردى. «بالالارىڭ ٶسٸپ كەلەدٸ, ولاردى ەڭبەككە باۋلىپ, قارا جۇمىسقا ٷيرەتكەنٸڭ جٶن. ونىڭ ٷستٸنە قىسى-جازى قامالىپ كٶپ قاباتتى ٷيدە وتىرا بەرگەنشە, بٸر مەزگٸل قالا سىرتىنا شىعىپ, تازا اۋامەن تىنىستايسىڭدار, ساياجايدا دەمالاسىڭدار. تاعى بٸر جاقسىلىعى – ساياجايعا بٸرگە بارىپ تۇرامىز», دەدٸ. شىنىمدى ايتايىن, العاشقى كەزدە: «ونسىز دا جۇمىسباستى بولىپ جٷرگەندە ساياجايدى نەعىلامىن, ەرتەڭ ۋاقىتىم جەتپەي, كٷتە الماي, جەردٸڭ وبالىنا قالىپ جٷرمەيمٸن بە ەكەن?» دەگەن ويمەن بولدىم. ۋاقىت ٶتە كەلە وعان دا ٷيرەندٸك, سەنبٸ مەن جەكسەنبٸنٸ وتباسىمىزبەن سوندا ٶتكٸزەتٸن بولدىق. «ەر نەرسەنٸڭ ٶز راحاتى بار», دەگەندەي اپتا بويى قول ەڭبەگٸن ساعىنىپ, ساياجايداعى تازا اۋا ٶزٸنە ىنتىقتىرىپ تۇراتىن بولدى. بارا سالىپ كەتپەن-كٷرەكتٸ قولعا الىپ, ارىق-اتىزدى تازالاپ, كانالدان سۋ جىعىپ, اعاشتاردىڭ تٷپتەرٸن قوپسىتىپ, ارامشٶبٸن شاۋىپ, ماڭدايدان قارا تەر شىپ-شىپ ەتٸپ شىعىپ, بٸر جان راحاتىنا بٶلەنەسٸڭ. ودان كەيٸن ورتاعا ەكٸ يٸنٸنەن دەمالعان سارى ساماۋرىندى الىپ, سەكسەۋٸلگە قايناعان كٷرەڭ قىزىل شايدى سٷيسٸنە ٸشەسٸڭ. قول قالت ەتكەندە جاقىن كٶرشٸلەرگە بارىپ, ولارمەن باۋ-باقشاسىن كٶرٸپ, سان تٷرلٸ سۇراقتارىڭا جاۋاپ الىپ, تەجٸريبە الماساسىڭ.
ٶمٸردٸڭ ىستىق-سۋىعىن كٶرگەن كٶڭٸلٸ وياۋ, كەۋدەسٸنە تٷيگەنٸ مول ەكپٸن حاميتۇلى كەلە-كەلە ناعىز اقىلشى اعاما اينالدى. ونىڭ سابىرلى كەيٸپپەن سٶز ساپتاۋىنان, تەرەڭ, ويلى ەڭگٸمەلەرٸنەن, تٸپتٸ بٷكٸل بولمىسى مەن بويىندا تەكتٸلٸكتٸڭ, ەرەكشە بٸر قاسيەتتٸڭ نىشانى بار ەكەنٸن اڭعارۋ قيىن بولمايتىن. كەيٸن بٸلدٸم, بۇل كٸسٸ ۇلتىمىزدىڭ كلاسسيك جازۋشىسى عابيت مٷسٸرەپوۆتٸڭ جاقىن نەمەرە ٸنٸسٸ ەكەن. عابەڭ ماحمۇتۇلى بولسا, ەكپٸن اعامىز حاميتۇلى ماحمۇتوۆ دەپ جازىلاتىن, ياعني ەكپٸن اعانىڭ ەكەسٸ حاميت پەن عابيت بٸر ەكە, بٸر شەشەدەن تۋعان اعايىندىلار بولىپ شىقتى. سٶيتٸپ اياق استىنان ەكپٸن اعانىڭ ەسٸمٸ ەلگە بەلگٸلٸ تۇلعانىڭ, حالىق ماقتانىشى عابەڭنٸڭ جاقىنى ەرٸ ەدەبيەت پەن عىلىمعا جاقىن جان ەكەنٸن بٸلٸپ, كەرەمەت بٸر كٶمبەگە كەزٸككەندەي بولدىم.
ساياجايعا بارعاننان كەيٸن نەگٸزگٸ جۇمىستى بٸتٸرٸپ الىپ, ەكپٸن اعا ەكەۋمٸز كەيدە باسقا دا ساياجايداعى كٶرشٸلەرمەن باس قوسىپ الىپ ەڭگٸمەگە كٶشەمٸز. ەڭگٸمەلەر مەن ەستەلٸكتەر سوناۋ تٷننٸڭ جارتىسىنا دەيٸن جالعاساتىن كەزدەر از بولعان جوق.
«جامان كٶرشٸ سەنەن جاقسىلىق كٶرسە جاسىرادى, جاماندىق كٶرسە اسىرادى» دەگەن قازاقتا سٶز بار. بٸز ەكپٸن اعامەن جاقسى كٶرشٸ رەتٸندە 17 جىل توننىڭ ٸشكٸ باۋىنداي بولىپ سىيلاستىقپەن تۇردىق. بالالارىمىز دا ەكپٸن اعاعا, بيكەن تەتەيگە باۋىر باسىپ, بالالارىمەن قويان-قولتىق ارالاسىپ كەتتٸ. بٸر جەرگە قوناققا, تويعا, كەشكٸ كونتسەرتكە بارساق, بالالارىمىزدى ەكپٸن اعانىڭ ٷيٸنە قالدىرىپ, اسىقپاي, تٷننٸڭ بٸر مەزگٸلٸندە كەلٸپ, كٶرشٸمٸزدٸڭ ٷيٸندە ۇيىقتاپ قالعان بالالارىمىزدى ٶز پەتەرٸمٸزگە ەكەلەتٸنبٸز. سوندا ەكپٸن اعا مەن بيكەن تەتەي بٸردە-بٸر رەت قاباق شىتىپ كٶرگەن ەمەس. قايتا بٸزدٸڭ جاعدايىمىزدى جاساپ, اقىلدارىن ايتىپ, بالالارىمىزعا قامقورشى بولىپ, ٷلكەن ازاماتتىقتارىن تانىتىپ, كٶرگەندٸكتەرٸن كٶرسەتە بٸلدٸ.
ەكپٸن اعا زەينەتكەرلٸككە شىققاننان كەيٸن دە بٸرەر جىل تارازدا ەڭبەك ەتٸپ, 2001 جىلى ٶز تۋعان جەرٸ – سولتٷستٸك قازاقستان وبلىسىنىڭ ورتالىعى پەتروپاۆل قالاسىنا كٶشتٸ. سونداعى بٸزدٸڭ كٶڭٸلٸمٸزدٸڭ استان-كەستەڭ بولىپ, قيماستىق سەزٸم تۇنشىقتىرعانىن ايتىپ جەتكٸزۋ قيىن. ەكپٸن اعا دا وتباسىمەن ٶزدەرٸنٸڭ ەڭ نۇرلى, شۋاقتى, قىزىقتى 37 جىل ٶمٸرٸن ٶتكٸزگەن تاراز ٶڭٸرٸمەن قيماي-قيماي قوشتاسىپ ەدٸ. ٶيتكەنٸ بۇل قالادا دوستارى, زامانداس-ەرٸپتەستەرٸ, جاقىن ارالاسىپ كەتكەن اعا-قارىنداستارى, جەگجاتتارى قالىپ بارا جاتقان بولاتىن.
ەكپٸن حاميتۇلى اعامىز ەلٸنە بارىپ, عابيت مٷسٸرەپوۆتٸڭ 100 جىلدىعىن ٶز دەرەجەسٸندە ٶتكٸزۋگە اتسالىسىپ, قىزىلجاردىڭ بٸر كٶشەسٸنە عابەڭنٸڭ اتىن بەرگٸزٸپ, قالا ورتالىعىنان ارنايى سكۆەر ۇيىمداستىرىپ, وعان عابەڭە ەڭسەلٸ ەسكەرتكٸش ورناتۋعا كٶپ ەڭبەك ەتتٸ. عابيت پەن ٶزٸ تۋىپ-ٶسكەن جاڭاجول اۋىلىندا بوي كٶتەرگەن عابەڭنٸڭ مۇراجايىن رەتكە كەلتٸرۋگە ٷلەس قوستى.
كٷيبەڭ تٸرشٸلٸكتەن قولىمىز قالت ەتسە, ەكپٸن اعامىزبەن مەزگٸل-مەزگٸل تەلەفون ارقىلى حابارلاسىپ, امان-ساۋلىق سۇراسىپ تۇردىق. بٸر-ەكٸ رەت پەتروپاۆلدا قوناقتا بولىپ تا قايتتىق. ولار دا تارازدىق جٸگٸتكە تۇرمىسقا شىققان ٶزدەرٸنٸڭ كەنجە قىزى ايشاعا جول سۋىتپاي كەلٸپ-كەتٸپ جٷردٸ. سٶيتٸپ ەكپٸن اعامىزبەن كٶرشٸلٸك, ٶمٸرلٸك اعالىق-ٸنٸلٸك بايلانىسقا اينالعانىمىز بار. ەتتەڭ, ٶمٸر جالعان. 2010 جىلى ەكپٸن اعامىز جٷرەك تالماسىنان كٶز جۇمدى. سٶيتٸپ تۋعان جەر توپىراعىن جاستانىپ, مەڭگٸلٸك تىنىشتىق مەكەنٸنٸڭ قۇشاعىندا جاتىر.
يە, ٶتكەن كٷندەردٸڭ بارلىعى ارمان, كٶڭٸلدٸڭ تەرەڭٸندە سايراپ جاتقان اڭساۋ, ساناڭدا تۋلاپ جاتقان تاۋسىلمايتىن ساعىنىش… كٶپ جىلدار بويى قۇدايى كٶرشٸ تۇرىپ, بٸرٸمٸز اعا, بٸرٸمٸز ٸنٸ بولىپ سىيلاسقان, جانىمىزعا جاقىن بولىپ كەتكەن ەكپٸن اعانى بٸز وسى كٷنگە دەيٸن ساعىنىشپەن ەسكە الامىز.
ٶمٸردە نە بولمايدى. كٶرشٸلەر تۋرالى جۇرت اراسىندا تالاي ەڭگٸمەلەر بار. مىڭ قۇبىلعان مىنا تىنىمسىز, بەيمازا تٸرشٸلٸكتە تٷككە تۇرمايتىن نەرسەگە بولا سٶزگە كەلٸپ, جانجالداسىپ, داۋلاسىپ جاتاتىن جايلار سيرەك بولسا دا كەزدەسٸپ جاتاتىنى راس. بەس ساۋساق بٸردەي ەمەس. بۇل – مىنا قازٸرگٸ دٷربەلەڭگە تولى تٸرشٸلٸكتٸڭ شىندىعى.
ساعىندىق وردابەكوۆ,
مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور
تاراز
.jpeg)