20 qarashada Astanada izraildyq tanymal teatr jáne kino akteri, rejisser, dramatýrg ápi mýzykant Vladimir Fridmannyń mádeni keshi ótti. Ult.kz tilshisi kesh barysynda V. Fridmanmen júzbe-júz suqbattasyp, kesh týraly pikirin bilip, shyǵarmashylyǵy jáne ataqty rejisser Andrei Zviagintsevpen jumysy týraly surady.
Mádeni keshte gitaranyń súiemeldeýimen oryndalatyn ánder, mýzyka jáne jeke estelikter arqyly óner iesi kórermenge óziniń ómiri men shyǵarmashylyq joly týraly syr shertti. Reseide týyp ósken ol óziniń Izrailge konys aýdarýy, jańa elde óz ornyn tabýy, sondai-ak Izrail tetry men kino ónerindegi jolynyń qalyptasýy jaiynda estelikterimen bólisti.
— Bul baǵdarlamada men óz ómirim, Izrailmen tanystyǵym, taǵdyryma áser etken adamdar men oqiǵalar týraly áńgimeleimin. Degenmen sahnada qozǵaityn taqyryptarymnyń kóbi barsha adamǵa ortaq, olar —týǵan úi, estelik, mahabbat, tańdaý jáne ýaqyt. Kórermender meniń áńgimelerimdi tyńdap qana qoimai, olardyń arasynan óz ómirine jaqyn tustardy da tabady dep úmittenemi.

Vladimir Fridman Astanadaǵy keshte / Foto: Izraildiń Qazaqstandaǵy elshiliginiń baspasóz qyzmetinen
Eń jaqsy seriktesim — gitara
Jańa elge kóshkende ol shyǵarmashylyq serigi — gitarasymen qosh aitysamyn dep oilaǵan eken. Biraq taǵdyry onyń barlyq qyrynyń ashyla túsýine múmkindik beripti.
Biz odan mýzyka ol úshin jai ǵana hobbi me, álde akterlik mamandyqta aitylmaityn nárseni jetkizý tásili me ekenin suradyq. Sonda ol ózinniń eń aldymen teatr jáne kino akteri ekenin naqtylap aldy. Sodan keiin:
— Sahnada gitaramen orys tilinde oryndaityn ánderim arqyly adamdarmen dál sol sátte bóliskim keletin oqiǵalardy jetkizemin. Biraq ondai oqiǵalar týraly filmge túsýge múmkindik bolmaýy nemese laiyqty róldi uzaq kútýim múmkin. Sondyqtan án aitý – men úshin ishimdegini jetkizýdiń bir joly. Eń jaqsy seriktesim – gitara. Alty ishek, úsh minýt... Osy ýaqyt ishinde jan dúnieńdegini ánmen jetkize alasyń. Iaǵni, ózińiz aitqandai, ishki kúiimdi, aitqym kelgen syrdy keiipkerdiń atynan emes, birinshi jaqtan, óz atymnan bólisýge múmkindik alamyn.
— Al sizge ne jaqyn: teatr, kino, álde mýzyka ma?
— Úsheýi de maǵan birdei jaqyn. Olardy bir-birinen bólip-jarmaimyn. Kúndeligimdi ashyp qarasańyz, onda kino túsirilimderiniń kúnderi, teatrdaǵy repetitsiialar men spektaklder, sondai-aq kontsertter jazylǵan. Bul – meniń ómirimdegi úsh túrli baǵyt. Olardyń barlyǵy ómirimniń ajyramas bóligine ainalǵanyna qýanyshtymyn. Úsheýi de maǵan qyzyq.
Atalǵan is-shara Izraildiń Qazaqstandaǵy elshiliginiń qoldaýymen ótip otyr. Mádeni keshke 150 den astam kórermen qatysty. Olardyń arasynda óner jáne bilim salasynyń ókilderi, jýrnalister, diplomattar men Qazaqstannyń mádeniet mekemeleriniń ókilderi boldy.

Astanadaǵy mádeni kesh / Foto: Izraildiń Qazaqstandaǵy elshiliginiń baspasóz qyzmetinen
Minotavrdegi ról jáne Andrei Zviagintsevpen shyǵarmashylyq bailanys
Vladimir Fridman Izrail kinematografiiasyndaǵy filmderde, telehikaialarda jáne teatr qoiylymdarynda somdaǵan rólderimen belgili.
Onyń filmografiiasynda «Iananyń dostary», «Synǵan qanattar», sondai-aq áigili aktrisa, rejisser Natali Portman túsirgen «Mahabbat pen qarańǵylyq týraly hikaia» bar. Onyń kinodaǵy sońǵy tanymal róli biyl «Kann» kinofestivalinde bas júlde alǵan Andrei Zviagintsevtiń «Minotavr» filmindegi qala meriniń róli.
Fridman Zviagintsevti «Uly rejisser» dep esepteidi. Rejisserdyń shyǵarmashylyǵyn kórermen retinde súiip tamashalaǵanyn aitady. Biraq onyń filmine túsemin degen akterdyń oiyna da kirip-shyqpapty.
Biz suqbattasymyzdan Zviagintsevpen jumys barysy týraly, rejisserdyń túsirilim alańynda jumys isteý ereksheligi qandai ekenin suradyq.
— Ol – tańǵajaiyp adam, úlken sýretker. Sonymen qatar óte qarapaiym, sabyrly jan. Alǵashqy kezdesýden-aq ony júz jyldan beri biletindei, burynnan birge jumys istep júrgendei áserde boldym.
Ol akterlerge erekshe senim artady. Sondai sátte eriksiz: «Ol maǵan osynsha senim bildirip otyr, endi nashar oinaýǵa bolmaidy», – dep oilaisyń. Zviagintsevpen jumys isteý óte jaily. Ol saǵan jaqyn týysyńdai áser qaldyrady. Basqa akterlerdiń barlyǵy da ol týraly osyndai pikirde.
Zviagintsev ózin syrt kózge qalai kórsetetinine nemese uly rejisser retindegi mártebesine bas qatyrmaidy. Ol akterlerge erkindik berip, shyǵarmashylyq turǵydan ashylýyna múmkindik jasaidy. Mundai jaǵdaida jaqsy oinamaý múmkin emes.
Túsirilim alańynda bárimiz birtutas, uiymshyl komanda boldyq. Az ýaqyttyń ishinde jaqyn aralasyp, bir-birimizge baýyr basyp kettik.
Andrei Zviagintsev Kann kinofestivaliniń marapatynda / Foto: JP Pariente/SIPA/picture alliance
— Filmdegi siz somdaǵan personaj kúrdeli. Al sizge filmde oinaý qiyn boldy ma?
— Filmde birjaqty jaqsy nemese jaman keiipkerler joq, ár adamnyń óz minezi men ustanymy bar. Men oidan shyǵarylǵan Krasnoborsk qalasynyń ákimin somdaimyn. Ol – júieniń adal qyzmetshisi. Oǵan «arnaiy operatsiiaǵa» qala turǵyndarynyń belgili bir bóligin jiberý týraly tapsyrma beriledi. Sodan keiin ol ózine baǵynyshty zaýyt basshylaryn jinap alyp, árqaisysyna qansha adam bólý kerektigin buiyrady.
Bir kúni olar bas qosyp, birge araq ishedi. Sol otyrys kezinde ákim zaýyt basshylaryna alda jańa tapsyrmalar túsetinin jáne ol úshin aqy tóleý qajettigin aitady.
Mundai keiipkerler ómirde óte kóp. Men Izrailde 35 jyldan beri turamyn, ondaǵy ómir múlde basqasha. Degenmen, bala kezimnen keńestik partiia hatshylaryn kórip óskendikten, mundai adamdardyń bolmysy maǵan tanys. Bir kórermen keiipkerimniń Cheliabi nemese Irkýtsk oblysynyń gýbernatoryna uqsaitynyn jazypty. Men ol adamdardy kórmesem de, olardyń qandai qyzmet atqaratynyn bilemin. Sondyqtan bul róldi somdaý maǵan asa qiyn bolǵan joq. Keiipkerdiń minezi men is-áreketi túsinikti boldy.
— Tanys beine, iá?
— Iá, bári túsinikti. Bul – adamdardyń belgili bir tipi. Bárimen til tabysa alatyn, qai ortada da ózine tiimdi jol tabatyn qý adamdar. Barlyǵyna jaǵymdy kórinýge tyrysady. Qajet kezde seni basyp tastasa, qajet emes kezde maqtap jiberedi. Tek óz múddesin oilaidy. Mundai adamdar elge nemese basqa jaǵdailarǵa qaramastan, barlyq jerde kezdesedi. Meniń keiipkerim de – sondai tiptegi adam.
Alaida Andrei Zviagintsevtiń arqasynda ol áldeqaida jarqyn keiipker bolyp shyqty. Oǵan alǵysym sheksiz. Filmdegi ekran ýaqyty az bolsa da, kórermenniń esinde qalatyn keiipker boldy. Bul men úshin óte jaǵymdy. Onyń ústine, keiipkerimniń kúlkili tustary da bar. Frantsiiada bolsyn, basqa elderde bolsyn, kórermenderdiń onyń áreketterine birdei kúletinin bilemin. Bul da meni qýantady.

Vladimir Fridman Astanadaǵy keshte / Foto: Izraildiń Qazaqstandaǵy elshiliginiń baspasóz qyzmetinen
— «Minotavr» filminen keiin sizdi akter retinde halyqaralyq kino áleminde qalai qabyldai bastady?
— Iá, men túsken film qazir kóptegen elde kórsetilip jatyr. Sonyń nátijesinde kórermender buryn baiqamaǵan jańa akterdi tanyp jatyr. Degenmen, ázirge mundai ózgeristi ózim sezine qoiǵan joqpyn. Iaǵni tańerteńnen keshke deiin jańa rólder týraly usynystar túsip jatqan joq.
Ekinshi jaǵynan, Andrei Zviagintsevtiń esimi álemge jaqsy tanys. Buǵan deiin de amerikalyq jáne frantsýz filmderine túskenmin. Qazir akterlerdiń kastingten ótý protsesi de ózgerdi. Zoom paida bolǵaly beri rejissermen kezdesip, arnaiy bir jerge barýdyń qajeti joq. Ózińdi uialy telefonǵa túsirip, róldiń mátinin oinap, beinejazbany jiberesiń. Qazir akterlerdiń basym bóligi osylai jumys isteidi. Pandemiiadan keiin bul ádis akterlik álemde keńinen qoldanyla bastady. Men de Zviagintsevtiń kastingine osylai qatystym.Jalpy, únemi kastingterge qatysyp júremin. Biraq olardyń nemen aiaqtalatynyn eshqashan bilmeisiń. Mysaly, Zviagintsevtiń kasting-direktorynyń maǵan qalai tap bolǵanyn naqty aita almaimyn. Ol meniń buǵan deiin basqa filmge túsý úshin jibergen synaq beinejazbamdy bir jerden kórgen eken. Sodan keiin meni de baiqap kórýge bolady dep sheshken. Kastingke basqa da kóptegen akter qatysqan. Aqyrynda Zviagintsev meni tańdady. Bul, árine, jaǵymdy.
Jalpy, bári osylai órbidi. Bireý seni bir jerden kórip, belgili bir rólge laiyq dep oilaidy. Sodan keiin bailanys derekterińdi taýyp, habarlasady da, kastingke shaqyrady. Eger bári oidaǵydai bolsa, birge jumys isteisiń. Men bul úshin arnaiy eshteńe istemeimin. Barlyǵy osylai ózdiginen órbidi.
— Siz Zviagintsevtiń shyǵarmashylyǵyna bas ietinińizdi aittyńyz. Bul Andrei Zviagintsevtiń filmi ekenin bilgende qýanyshtan stsenariimen tanyspai, birden kelistińiz be?
— Zviagintsev túsirilimge qatysatyn akterlerge stsenariidi tolyq oqýǵa bermeidi. Basty keiipkerlerdiń rólin somdaityn akterler ǵana búkil stsenariimen tanysady, óitkeni oqiǵa jelisi solardyń ainalasynda órbidi. Al basqa akterlerge artyq aqparat berilmeidi. Meniń keiipkerimniń oqiǵadaǵy ornynan tys jaittardy bilýim mindetti emes. Onyń ústine, rejisserdiń kórermenge jetkizgisi kelmeitin qupiialary da bar.
Degenmen, men úshin bul sheshýshi másele emes edi. «Andrei Zviagintsev» degen esimdi kórgen sátte-aq usynysqa keliser edim. Biraq maǵan róldi usynǵanda, bárin úlken qurmetpen jetkizdi. Aldymen joba týraly aityp, onyń maǵan qyzyqty-qyzyqty emes ekenin surady.
Men bul rejisserdi kópten beri tanyp, shyǵarmashylyǵyn jaqsy kórip keldim. Bir kúni onyń kómekshileri habarlasyp, kastingke shaqyrǵanda, bul men úshin kútpegen jaǵdai boldy. Onyń ústine, qazir Zviagintsevtiń men týraly jaqsy pikir aityp júrgenin bilemin. Bul maǵan sheksiz qýanysh syilaidy.
Men jańbyrdy toqtata almaimyn
— Qazir álemdegi saiasi jaǵdai shielenisip barady. Árkim óz múddesin alǵa tartyp, tek óziniń ǵana ustanymyn durys dep sanaidy. Osyndai kúrdeli saiasi ahýal ónerge qalai áser etedi? Óner adamdary úshin qandai da bir kedergiler týyndai ma? Álde, kerisinshe, saiasi daǵdarys shyǵarmashylyq shabytqa serpin bere me?
— Álemniń ár túkpirindegi daǵdarystar meni akter retinde erekshe shabyttandyrady dep aita almaimyn. Ár eldegi jaǵdai ártúrli: birinde bir másele bolsa, ekinshisinde múlde basqa jaǵdai qalyptasqan. Búkil álem jan-jaqtan qirap jatqandai kórinedi. Jaqynda jahandyq jylyný da kúsheiedi, sodan keiin eshkimge eshteńe oinaýdyń qajeti bolmai qalýy múmkin.
Men bul jaǵdaidy ózgerte almaimyn, túsinesiz be? Ózim biletin, qolymnan keletin ispen ǵana ainalysa alamyn: adamdarǵa arnap spektakl qoiý, án aitý. Osy jumysymdy jalǵastyryp kelemin. Jańbyr jaýsa, qolshatyr alamyz, jaýmasa, qolshatyrsyz júremiz. Óitkeni men jańbyrdy toqtata almaimyn ǵoi.
Árine, adamdar bir-birin jaqsy kórip, álemde beibitshilik pen máńgilik úilesim ornasa, keremet bolar edi. Biraq ázirge olai bolmai tur. Adamdar ózara kelisimge kele almai jatyr. Sondyqtan qalyptasqan jaǵdaidy qabyldaimyn.
Qazaqstanǵa ekinshi ret kelgen Vladimir Fridman buǵan deiin, shamamen 20 jyl buryn, Almatyda eki kontsert bergen. Bul joly Astanaǵa alǵash ret taban tiregenimen, qalany aralap kórýge ýaqyty bolmaǵan. Soǵan qaramastan, elorda týraly alǵashqy áseri jaqsy ekenin jetkizdi. Sondai-aq akter Almatydaǵy kontsertin, jergilikti teatr jáne óner akademiiasynyń stýdentterimen kezdesýin jyly eske aldy.
Onyń aitýynsha, Qazaqstandyq akterlermen shyǵarmashylyq turǵydan ortaq til tabysý qiyn emes. Óitkeni óner adamdary qai elde ómir súrse de, birdei kásibi uǵymdarmen sóilesedi, ortaq maqsat-múddeleri bar. Ásirese, jas akterlerdiń ónerge degen yntasy men oqytýshylardyń eńbegi oǵan erekshe áser qaldyrǵan. Fridmannyń pikirinshe, óner men adam arasyndaǵy bailanys úshin tildiń nemese eldiń aiyrmashylyǵy kedergi bola almaidy.