Ókinishke qarai, Qordaidaǵydai jaǵdailar kezinde birden "biz" ben "olar" bolyp bólinýge kózimiz de, boiymyz da úirenip bara jatqandai... Beibit kúnde azamattarymyzdyń ólim qushýyna etimiz de ábden úirenip qalǵandai... Qazaqstanda adam jáne onyń ómiriniń túk quny qalmaǵandai... Oǵan sebep te joq emes, árine. Memlekettik institýttar qalyptaspaǵan, zań ústemdigi ornamaǵan, adam quqyǵy kún saiyn taptalatyn elderde azamattar ekonomikalyq igilikti bóliskende kúshke, áleýmettik-ekonomikalyq-saiasi statýsynan aiyrylyp qalmas úshin nepotizm men traibalizmge, týyndaǵan konfliktini sheshý úshin "samosýdqa" jii júginedi. Ómirdiń qalǵan salasynda da "po poniatiiam" ómir súredi.
Osyndai ómir saltynyń "úzdik" úlgileri da joq emes. Santehnik-bratishkanyń biznes júrgizý stili Qazaqstanda jeke múlikke qol suqpaý degen sózdiń bos sóz ekenin, "niler" men "úsenovterdiń" mysaly zań aldynda bári teń, biraq keibireýler zańnan ústemirek ekenin, "kúdebaevtar" men "meirhandardyń" keisi biliktiń ókilderi sotsyz-aq ózderi sot júrgize alatynyn dáleldep berdi. Eń ókinishtisi, ortamyzda sol antigeroilardai bolǵysy keletin azamattar az emes. Balam nemese nemerem solardai bolsa eken deidi. Qazaqstanda eshkimge jem bolmai, quqyǵy men ar-ojdanyn taptatpai baqýatty ómir súrýdiń jalǵyz joly "qoldan kelse, qonyshynan basý" dep biledi. Iaǵni, jyl saiyn álemmen birge qolymyzdaǵy aifondy jańartyp, "dýbailatyp" júrgenimizben, ujymdyq sanasy qarańǵy úńgirde qalyp qoiǵan qoǵambyz.
Jalpy alǵanda, Qordaidaǵy jappai tóbeleske qatysýshylardyń, oq atqandardyń, úiler men ǵimarattardy órtegenderdiń, kólikterdi qiratqandardyń, "Shańyraqqa qarasyn!", "Qazaq qashanǵy shydaisyń?!", "Jigitter, rýh qaida?!" degen messedjderdi taratqan kisilerdiń qoǵamdaǵy antigeroilardan, qoly qysqa demeseńiz, aiyrmashylyǵy shamaly. Ózgeniń densaýlyǵyna qasaqana ziian keltirý, adam óltirý, múlikti qiratý, zańǵa pysqyrmaý, "samosýd" uiymdastyrý, "samosýdty" qoldaý - qylmys. Al qylmysty úlken nemese kishi dep aqtaýǵa bolmaidy. Qylmystyń aty - qylmys.
Sondyqtan bilik osy oqiǵanyń sebep-saldaryn ádil ári ashyq zertteýdi qamtamasyz etýi qajet. Máseleni zertteitin komissiianyń quramyna quqyq qorǵaý organdary ókilderinen bólek, memlekettik organdardan táýelsiz úkimettik emes uiymdardyń ókilderi, etnotsentrizmmen aýyrmaityn konfliktologtar, áleýmettanýshylar, zańgerler men qoǵam qairatkerleri, jýrnalister kirip, syrtqy faktorlardan (kitaphana, Aqorda, Feisbýktegi kóńil-kúi) táýelsiz jumys júrgizýi qajet. Eń bastysy, bilik adam quqyqtaryn saqtaý baǵytyndaǵy, áleýmettik-ekonomikalyq, etnikalyq saiasattaǵy qatelikterin joqqa shyǵarýǵa asyqpai, máseleni búge-shúgesine deiin zerttep, zań sheńberinde tiisti sabaq shyǵarýy tiis.
Sosyn qazaqtyń jaýy basqa ulttar emes ekenin túsinetin kez qashan keler eken?! Qazaqtyń jaýy - jemqorlyq, jaǵympazdyq, jaibasarlyq, dańǵazalyq, jalqaýlyq, jalǵan namys, saýatsyzdyq. Esi durys el bolamyz desek, qansha ashy bolsa da, osy shyndyqty meilinshe erterek qabyldap, travma men kompleksterimizdi eńserýimiz qajet. Jemqorlyq, jaǵympazdyq, jaibasarlyq, dańǵazalyq, jalqaýlyq, jalǵan namys, saýatsyzdyq sekildi shynaiy jaýlarymyzben kúresý - el retinde jaryqqa jetýdiń uzaq ári qiyn, eń bastysy, durys joly. Qarańǵylyqqa odan saiyn batýdyń joly - ádiletsiz saiasi júieniń elementterimen kúresýdiń ornyna "biz" jáne "olar" dep bólinip alyp, "kelimsektermen" ortaǵasyrlyq tásildermen kúresý. Ekinshi joldyń bárimizdi birdei qurdymǵa aparatyn jol ekenin túsiný úshin keiingi otyz jyldyq tarihymyzda Qordaidaǵy jaǵdaiǵa uqsas qaiǵyly oqiǵalar sany jetkilikti dep oilaimyn.
Shalqar Nurseiitovtyń feisbýktaǵy jazbasynan
