Bizdi joǵarǵy oqý ornynda «jýrnalistikada ult pen jynys bolmaidy» dep oqytyp edi. Tilshi ulty men jynysyna qaramastan, qoǵamda týǵan kez kelgen máselege beitarap kózqarasta qalam terbep, aq pen qarasyn, durysy men burysyn taldap, eshqashan bir jaqty material bermeýi tiis. Iá, bizdi dál osylai úiretti. Osy ustanymda qalam terbep, mikrofon ustap júrgen qanashama jýrnalist bar. Olar jyl mezgili men kúnniń ýaqytyna da qaramaidy.
Áiteýir jylyna bir ret alǵys hattar men syilyqtar alyp, máz-meiram bolyp, kóńilimizdiń serpilip qalatyny bar. Buǵan deiin tilshiler qaýymy ózara toilap kelgen jýrnalister kúni keshe ǵana 26 maýsymda QR Úkimetiniń Qaýlysymen 28 maýsym Buqaralyq aqparat quraldary qyzmetkerleriniń kúni bolyp bekitildi. Osylaisha jýrnalisterdiń kásibi merekesi resmi bekitilip jatqan tusta, keshe «Úrker-2019» baiqaýy qorytyndylanyp, jeńimpazdardy marapattaý rásimi ótti. Týra jýrnalister kúni qarsańynda uiymdastyrylǵan merekelik shara biraz tilshiniń qýanyshyn eselegeni ras. Sóitip, olar astanadaǵy «Qazmedia» ortalyǵynda bas qosty.
Baiqaýǵa sál-pál sholý jasaiyq. Urker-awards.kz saityna kirseńiz, «Syilyq týraly» degen tusynda túsinikteme beredi. Onda bylai delingen:
«Ulttyq syilyq baspa, radio, internet-jýrnalistika salasyndaǵy úzdik jetistikteri úshin beriledi, aimaqtardaǵy mýltimediialyq jýrnalistikany damytýǵa yqpal etýge, jýrnalistika mártebesin arttyrýǵa, ony nasihattan ereksheleitin kásibi standarttar men kriterilerdi bekitýge, azamattyq belsendiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan. Konkýrs maqsaty – talantty jýrnalister men shyǵarmashylyq ujymdardy anyqtaý, olardyń kásibi jýrnalistikany damytýǵa qosqan úlesterine qurmet kórsetý».
Iá, durys oqydyńyz. «Ulttyq syilyq» deidi. Bul máselege sońynan taǵy oralamyz.
Sonymen, biyl «Úrker-2019» jeńimpazdary anyqtalyp, marapattaldy. Ár jeńimpazǵa arnaiy statýetka men 1 000 000 teńge kóleminde qarjylai syilyq berildi.
Atap aitqanda: «Jyl gazeti» atalymynda «Túrkistan» halyqaralyq gazeti, «Vremia», «Ulan» jáne «Kýrsiv» gazetteri aqtyq ainalymǵa shyǵyp, osylardyń arasynda «Vremia» gazeti úzdik dep tanyldy.
«Jyl jýrnaly» atalymy:
«Aqyl-keńes»
«National Geographic»
«Ulys»
«Mysl»
Úzdigi - «National Geographic» ujymy.
«Jyl aqparattyq portaly» atalymynyń aqtyq synynda «Nolanews.kz», «Baq.kz», «Zakon.kz», «Baribar.kz» saittary baq synap, nátijesinde «Zakon.kz» úzdik dep tanylypty.
«Jyl reportajy» atalymyna tórt adam aqtyq synda baq synaityn úmitker retinde tirkelgen: Olar:
Altynbek Qumyrzaq - «Qazaqstan tarihy»
Baǵdat Hasenova - «Dknews»
Kseniia Bondal - «Kapital.kz»
Aihan Sháripova - «Aiqyn».
Al qazylar alqasynyń jasyryn daýys berýi nátijesinde «Kapital.kz» portalynyń qyzmetkeri Kseniia Bondal jeńimpaz dep tanylypty.
«Jyl jýrnalistik zertteýi» atalymy:
Dana Krýglova - «Informburo.kz
Vladimir Demidov - «Zakon. kz»
Zarina Ábilmájinova - «Baq.kz
Iatsýn Anastasiia - «Nolanews.kz
Al jeńimpaz «Nolanews.kz» portalynyń tilshisi Iatsýn Anastasiia.
«Jyl analitikalyq materialy» atylymy:
Evgeniia Bodrova - «Informburo.kz»
Nurgeldi Ábdiǵniuly -«Abai.kz»
Janna Imanqul - «Jalyn»
Maira Medeýbaeva - «inbusiness.kz»
Atalymnyń jeńimpazy - «Informburo.kz» tilshisi Evgeniia Bodrova.
«Jyl suhbaty» atalymy:
Leila Tastanova - «Vremia»
Amanjol Qorǵanbek - «Egemen Qazaqstan»
Dina Imambaeva - «Ana tili»
Janna Oishybaeva - «Liter» gazeti.
Nátijesinde «Liter» gazetiniń tilshisi Janna Oishybaeva jeńimpaz boldy.
«Qazaqstan týraly jyldyń tanymdyq materialy» atalymy:
Aian Óribai - «QazAqparat» HAA
Ernar Almabek - «Massaget.kz»
Aqjarqyn Qydyrhanova - «Báribar.kz»
Aigúl Beisenbinova - «Vechernaia astana»
Jeńimpaz - «QazAqparat» HAA tilshisi Aian Óribai.
«Jyldyń úzdik fotosýreti» atalymy:
Ospan Áli - egemen.kz
Aslan Mýsenov - avesyin.kz
Dosjan Balabekov - http://kazgazeta.kz
Jumabai Musabekov - https://cloud.mail.ru/public/43NX/2rw3DLY5r
Jeńimpaz - egemen.kz fotografy Ospan Áli.
«Jyl radiostantsiiasy» atalymy:
«Radio Klassik»
«Orda FM»
«Radio Astana»
«Alaý»
Solardyń arasynan «Radio Klassik» úzdik shyqty.
«Jyl new media» atalymy:
Kaliyev-channel
QR Prezidenti teleradiokesheni
«Davai shodim»
Aida Jeksen
Jeńimpaz - Kaliyev-channel.
Endi qarańyz, «Úrker-2019» baiqaýynyń ózi biyl 11 atalymnan turdy. Joǵarydaǵylardy sanap shyqsańyz, 11 atalmynyń jeteýi orystildi jýrnalister men orys tilindegi materialdarǵa berilipti. Sonsha atalymnyń ishinde eki atalym ǵana qazaqtildi tilshilerge buiyrǵan. Qazaq jýrnalisterine «Qazaqstan týraly jyldyń tanymdyq materialy» atalymy men «Jyldyń úzdik fotosýreti» atalymy da jetedi degendei. Al qalǵan ekeýi beitarap: úzdik jýrnal men «Jyl new media» atalymyna eshkim daýlasa almas.
«Úrker-2019» Ulttyq syilyǵy baiqaýynyń qorytyndysyna qarap, bul baiqaý shynymen ulttyq pa, álde qai ulttyń tilshilerine arnalǵan degen suraq týyndaǵany ras. Biz bul jerde ultaralyq arazdyq týdyrǵymyz kelip otyrǵan joq. Biraq baiqaýdyń nátijesi solai oilamasqa shara qaldyrmaidy. Joǵaryda qaita oralamyz degen másele osy edi.
Baiqaýdy aqtap alǵymyz kelip, múmkin, qazylar alqasynyń músheleri qazaqtildi mamandar emes shyǵar, baiqaý sondyqtan orys tilindegi materialdarǵa yqylas tanytyp otyrǵan bolar degen kúdik te týdy. Arnaiy qaradyq. Qatelesippiz. Qazylar alqasynyń músheleri 99% ózimizdiń qaragózder.
Senbeseńiz, siz de qarańyz.
Sonymen, «Úrker-2019» baiqaýynyń qazylar alqasy: «Qazaqstan» RTRK» AQ Basqarma tóraǵasy Liazzat Tanysbai, telejúrgizýshi Láilá Sultanqyzy, L.N.Gýmilev atyndaǵy Eýraziia ulttyq ýniversiteti, Jýrnalistika máselelerin zertteý institýtynyń direktory, filologiia ǵylymdarynyń doktory, professor Namazaly Omashev, «Salem Social Media» bas direktory Aleksandr Aksiýtits, bloger Órken Kenjebek, QR Eńbek sińirgen qairatkeri, QR Bilim berý isiniń qurmetti qyzmetkeri, Mádeniet qairatkeri, Qazaqstan Jýrnalister Odaǵy syilyǵynyń 2 márte laýreaty, Qurmet Odaǵynyń iegeri Sairash Ábishqyzy, Qazaqstan Respýblikasy Parlamenti Májilisiniń depýtaty Káribai Musyrman, bloger Beibit Álibekov, «Qazaq ádebieti» gazetiniń bas redaktory Dáýren Qýat.
Osyndai men myqtymyn degen azamattar qazy bolyp, qazaq jýrnalisteriniń eńbegin shynymen baǵalai almady ma? Álde shynymen laiyq qazaqsha material bolmady ma? Bizge muny kim túsindirip, kim taldap bere alady?
Aitpaqshy, úshinshi ret uiymdastyrylp otyrǵan bul baiqaýda mundai jaǵdai tuńǵysh ret oryn alyp jatqan joq. Byltyr da dál osyndai jaǵdailar bolǵan. Osy oraida «Úrker-2018» baiqaýynyń jeńimpazdaryn esterińizge salaiyq:
«Úzdik halyqaralyq saraptamalyq material» atalymynda Sáýle Isabaeva (TsentralAziiaMonitor);
«Úzdik saraptamalyq material» atalymynda Ásel Muqanova (Kazahstanskaia pravda);
«Astananyń 20 jyldyǵyna arnalǵan material» atalymy Ǵalym Omarhanovtyń (Qazaq gazetteri);
«Úzdik jýrnalistik zertteý» atalymyn Asqar Djaldinov (Time.kz);
«Ekonomika men qarjy týraly úzdik material» atalymynda «Kapital» gazeti;
«Úzdik aimaqtyq radiostantsiia» atalymy almatylyq «Juldyz FM» radiostansasy, al «Úzdik qazaqstandyq radiostantsiia» atalymynda «Shalqar» radiosy;
«Úzdik Internet BAQ» atalymynda jeńiske jetken «Informburo.kz»;
«Úzdik vain» atalymy Nurlan Batyrov;
«Úzdik fotosýret» atalymynda Turar Qazanǵapov (Tengrinews.kz);
«Úzdik reportaj» atalymynda Ilia Astahov (Today.kz);
«Úzdik suhbat» atalymynda Gúlzina Bektasova (Aiqyn);
«Qazaqstan týraly úzdik tanymdyq material» atalymynda Iakov Fedorov (Yvision.kz);
«Úzdik aimaqtyq baspasóz basylymy» atalymynda «Jetisý gazeti»;
«Úzdik respýblikalyq baspasóz basylymy» atalymynda «Egemen Qazaqstan» gazeti jeńimpaz bolǵan.
Muny da dál joǵarydaǵydai qazaqsha-oryssha materialdaryn ózińiz saralap kórińiz.
Bul baiqaý birden orystildi tilshilerdiń soiylyn soǵyp ketken joq. Ulttyq baiqaý ataýyn eń alǵash uiymdastyrylǵan kezinde aqtaǵan edi. Esterińizde bolsa, «Úrker» Ulttyq syilyǵy 2017 jyly alǵash ret ótken.
Joǵaryda kórsetken 2019 jáne 2018 jylǵy qorytyndylarmen salystyrý úshin alǵashqy jyldyń jeńimpazdaryn da tizýdi jón kórip otyrmyz. Sonymen, «Úrker-2017» baiqaýynyń qorytyndysy mynadai edi:
«Úzdik fotosýret» atalymy boiynsha «Egemen Qazaqstan» gazetiniń fototilshisi Erlan Omarov;
«Úzdik analitikalyq material» atalymy boiynsha «Kazahstanskaia pravda» gazetiniń tilshisi Valentina Fironova;
«Úzdik reportaj» atalymy boiynsha «Úrker-2017» syilyǵymen National Digital History portalynyń tilshisi Oljas;
«Úzdik radio baǵdarlama» atalymynyń jeńimpazy Shalqar radiosynyń «Án dombyra» baǵdarlamasy;
«Úzdik óńirlik radio stansa» atalymy «Astana» aqparattyq-mýzykalyq radiosy;
«Úzdik salalyq baspasóz basylymy» atalymynda «Drýjnye rebiata» gazeti;
«Úzdik jyl jýrnaly» júldesin «National Geografic Qazaqstan» jýrnaly;
«Jýrnalistikadaǵy debiýt» atalymy boiynsha 7kun.kz saitynyń tilshisi Móldir Imanmadi;
«Úzdik jýrnalistik zertteý» atalymy «Egemen Qazaqstan» gazeti Basqarma tóraǵasynyń keńesshisi Janbolat Aýpbaev;
«Úzdik suhbat» atalymy «Kapital» tilshisi Viktoriia Govorkova;
«Úzdik aimaqtyq baspasóz basylymy» atalymy boiynsha Ońtústik Qazaqstan oblysynda shyǵarylatyn «Reiting» gazeti ;
«Qazaqstan týraly úzdik tanymdyq material» atalymy «Egemen Qazaqstan» gazeti Dýman Anash;
«Úzdik halyqaralyq analitikalyq material» atalymy boiynsh vlast.kz portalynyń tilshisi Zarina Ahmatova ;
«Qaznettegi mediaserpilis» atalymy boiynsha «Massaget.kz» portaly;
«Úzdik respýblikalyq baspasóz basylymy» atalymynyń júldesin «Aiqyn» gazeti alǵan bolatyn.
Baiqadyńyz ba, bul qorytyndyǵa súiensek, orystildi, qazaqtildi materialǵa teń qaralǵany baiqalady. Munyń sebebin de anyqtaýǵa tyrystyq. Baiqaýdyń alǵashqy jylynda qazylar alqasynyń quramy myqtyraq bolǵan eken. Iaǵni saralap-saraptai alatyn naǵyz mamandardyń synynan ótken.
Ol mamandar: belgili jýrnalist Namazaly Omashev, memlekettik jáne qoǵam qairatkeri Myrzatai Joldasbekov, L.N.Gýmilev atyndaǵy EUÝ Jýrnalistika jáne saiasattaný fakýltetiniń dekany Qairat Saq, «Qazaqstan-2050» jalpyulttyq qozǵalysy keńesiniń tóraǵasy Muhtar Mankeev, «Nur Otan» partiiasynyń Saiasi taldaý jáne strategiialyq zertteýler ortalyǵynyń direktory Iýliia Kýchinskaia, «Qoǵamdyq kelisim» RMM direktory Aleksandr Tarakov, Óńirlik BAQ aliansynyń jetekshisi Álibek Áldenei, saiasattanýshy Rasýl Jumaly, qoǵam qairatkeri Murat Ábenov, «Atameken» QR UKP Agrobiliktilik ortalyǵy «farmers.kz» portalynyń jetekshisi Meiramhan Jápek, ádebi synshy Amangeldi Myrzabekov jáne «Aitýǵa ońai» habarynyń júrgizýshisi Beisen Quranbek.
Py.Sy: Nebári úshinshi jyl ǵana uiymdastyrylǵan baiqaýdyń sońy osylai suiyla berse, ary qarai «Úrkerdiń» úni shyqpai, ulttyq baiqaýdyń máni men sáni kete beredi degen kúdik joq emes.
Aqbota MUSABEK
.jpg)
