2019 jylǵy 20 qarashada «El-shejire» qoǵamdyq qorynyń uiymdastyrýymen Túrkistan qalasyndaǵy Qoja Ahmet Iasaýi atyndaǵy Halyqaralyq qazaq-túrik ýniversitetinde sheteldik sarapshylardyń qatysýymen «Uly dalanyń jeti qyry: ulttyq tarih ýaqyty» («Uly dala halyqtarynyń qundylyqtary») ǵylymi-praktikalyq konferentsiiasy ótkizildi. Aýqymdy is-shara Qazaqstan Respýblikasynyń Aqparat jáne qoǵamdyq damý ministrliginiń memlekettik-áleýmettik tapsyrysy aiasynda uiymdastyryldy.
Konferentsiianyń maqsaty – Elbasynyń «Uly dalanyń jeti qyry» baǵdarlamalyq maqalasynyń kontekstindegi jahandyq tarihtaǵy qazaq halqynyń rólin talqylaý úshin alań uiymdastyrý, qazaq halqynyń tarihi tamyrlaryn qarastyrý, qazirgi zamannyń jahandyq máselelerin zertteýde otandyq ǵalymdardyń halyqaralyq yntymaqtastyǵynyń negizgi baǵyttaryn anyqtaý.
Atalǵan konferentsiiaǵa 170 adam, sonyń ishinde Túrki tildes elderden (Túrkiia, Tatarstan, Qyrǵyzstan, Ózbekstan jáne t.b.) sheteldik sarapshylar qatysty. Atap aitqanda:
- Gatin Marat Salavatovich – Tarih ǵylymdarynyń kandidaty, Qazan ýniversitetiniń tarih jáne qoǵamtaný bilim berý kafedrasynyń dotsenti (Tatarstan);
- Mińnegýlov Hatip Iýsýpovich – Qazan ýniversitetiniń eńbek sińirgen professory, filologiia ǵylymdarynyń doktory (Tatarstan);
- Mýsaev Syrtbai – I.Arabaev atyndaǵy QMÝ Lingvistika institýtynyń direktory, filologiia ǵylymdarynyń doktory, professor (Qyrǵyzstan);
- Iýldashev Qazaqbai – Tashkent Memlekettik ýniversiteti, Ózbek tili men ádebieti kafedrasynyń professory, pedagogika ǵylymdarynyń doktory (Ózbekstan);
- Ýtanova Sirdarehon – Ózbekstan Respýblikasy Fanlar akademiiasy, Ózbek tili men ádebieti jáne folklory institýtynyń aǵa ǵylymi qyzmetkeri, filologiia ǵylymdarynyń doktory, professor (Ózbekstan);
- Nazarov Nasriddin Atakýlovich – Tashkent Sáýlet-qurylys institýty, filosofiia ǵylymdarynyń doktory, saiasattaný ǵylymdarynyń doktory, professor (Ózbekstan);
- Bahadyrova Sarygýl – Ózbekstan Ǵylymdar akademiiasynyń Qaraqalpaqstan bólimi ǵylymi qyzmetkeri, filologiia ǵylymdarynyń doktory, professor (Qaraqalpaqstan).
- Islam Jemenei – «Turan-Iran» ǵylymi zertteý ortalyǵynyń direktory, filologiia ǵylymdarynyń doktory, professor.
- Shámshi Baýyrjan – M.Ospanov atyndaǵy Batys Qazaqstan meditsina ýniversiteti, gýmanitarlyq ǵylymdar magistri, aǵa oqytýshy.
Konferentsiiaǵa sonymen qatar QR Aqparat jáne qoǵamdyq damý ministrliginiń «Rýhani jańǵyrý» baǵdarlamasyn úilestirý departamentiniń direktory Tólekov Eldar Myrzabekuly, Túrkistan oblysy ákiminiń orynbasary Sáken Amangeldiuly Qalqamanov qatysty.
Konferentsiiany quttyqtaý sózimen filologiia ǵylymdarynyń doktory, professor Qulbek Ergóbek ashty. Odan keiingi sóz kezegi QR Aqparat jáne qoǵamdyq damý ministrliginiń «Rýhani jańǵyrý» baǵdarlamasyn úilestirý departamentiniń direktory E.M. Tólekovke, Túrkistan oblysy ákiminiń orynbasary S.A. Qalqamanovqa berildi.
Konferentsiianyń birinshi kúni plenarlyq jáne sektsiialyq otyrystar ótkizildi. Konferentsiianyń qorytyndysy boiynsha qarar qabyldanyp, ǵalymdar men sarapshylar óz oilaryn bildirdi.
Atap aitqanda, utymdy usynystardyń mańyzdy máselelerin tizip óteiik:
1) Túrik álemindegi ortaq qundylyqtardyń qaita qalyptasýy men baiandylyǵyn qamtamasyz etý úshin álippe (alfavit) birligin qaita qaraý usynyldy, (Mysaly: Ózbekstan, Qyrǵyzstan, Qazaqstan jeke álippelerin daiyndaýda. Árkimniń jeke álippesi ár eldiń qiyndyqtaryn týyndatady. Bul bolashaqta túrik álemindegi integratsiialyq protsesine keri áserin beredi, birlik bolmaidy.
2) Túrik halyqtary men memleketteriniń tarihyn zertteý jáne oqytýdyń ortaq ádistemesin qalyptastyrý.
3) Qoja Ahmet Iasaýi atyndaǵy Halyqaralyq qazaq-túrik ýniversiteti janynan zamanaýi túrkitaný jáne ǵylymi-metodologiialyq zertteýdiń platformasy retinde ǵylymi jýrnal shyǵarý (SCOPUS jáne t.b. joǵary indeksti jýrnaldar).
4) Túrki halyqtaryna ortaq tarihi uly esimderdi ulylaý, nasihattaýdyń ortalyqtandyrylǵan júiesin qurý (mysaly, Abai, ál-Farabi, Berýni).
5) Keleshekte túrkitaný baǵytyndaǵy ortaq terminderin qalyptastyrý máselesi.
6) Túrkologiiaǵa eńbegi sińgen ǵalym tulǵalardyń murasy men tájiribesin nasihatta maqsatynda arnaiy oqý keshenin qalyptastý (mysaly, Abai oqýlary, Shákárim oqýlary jáne t.b.).
