QR Ulttyq banki 2021 jylǵy sáýirdegi qarjy naryǵyndaǵy ahýaldy jariialady, dep habarlaidy "Ult aqparat".
Strategiialyq josparlaý jáne reformalar agenttigi Ulttyq statistika biýrosynyń derekteri boiynsha, 2021 jyldyń sáýir aiynda infliatsiia 0,9% (2020 jylǵy sáýirde – 0,9%) boldy.
Jyldyq infliatsiia 7,0% (2020 jylǵy jeltoqsanda – 7,5%) deńgeiinde qalyptasty. Infliatsiianyń qurylymynda jyldyq kórsetkish boiynsha azyq-túlik taýarlarynyń baǵasy 9,8%-ǵa, azyq-túlikke jatpaityn taýarlar – 6,4%-ǵa, aqyly qyzmetter – 4,1%-ǵa ósti.
2021 jyly naýryzda halyq arasynda júrgizilgen saýalnama nátijesi boiynsha bir jyldan keiin kútiletin infliatsiiany sandyq baǵalaý 7,2% boldy.
Halyqaralyq rezervter jáne aqsha agregattary
Ulttyq banktiń jalpy halyqaralyq rezervteri 2021 jyly sáýirde aldyn ala derekter boiynsha, 2,0%-ǵa ulǵaiyp, 34,2 mlrd AQSh dollaryn qurady (jyldyń basynan bastap 4,1%-ǵa tómendedi).
Rezervter altyn portfeliniń ósýi nátijesinde ulǵaidy. Erkin konvertatsiialanatyn valiýtadaǵy aktivter, negizinen, EDB-niń Ulttyq Banktegi salymdarynyń azaiýyna jáne memlekettik boryshty tóleýge bailanysty tómendedi.
Aldyn ala derekter boiynsha, eldiń jalpy halyqaralyq rezervteri Ulttyq qordyń shetel valiýtasyndaǵy aktivterin (57,7 mlrd AQSh dollary) qosa alǵanda, 2021 jyly sáýirdiń sońynda 91,9 mlrd AQSh dollaryn qurady.
2021 jyly sáýirde aqsha massasy 2,6%-ǵa ulǵaiyp, 26 853,9 mlrd teńge boldy (jyldyń basynan bastap 7,8%-ǵa ósti), ainalymdaǵy qolma-qol aqsha 2 884,4 mlrd teńgege deiin 3,3%-ǵa (jyldyń basynan bastap 2,0%-ǵa) ulǵaidy.
Ulttyq banktiń aqsha-kredit saiasaty salasyndaǵy operatsiialary
26 sáýirde Ulttyq bank bazalyq mólsherlemeni +/- 1,0 p.t. paiyzdyq dálizben jyldyq 9,0% deńgeiinde saqtaý týraly sheshim qabyldady.
Aqsha naryǵynda aqsha-kredit saiasaty operatsiialaryn júrgizý kezinde targetteletin (nysanaly) mólsherleme sanalatyn TONIA indikatory 2021 jylǵy sáýirde paiyzdyq dáliz ishinde qalyptasty. 2021 jyly sáýirde TONIA ortasha alynǵan máni jyldyq 8,8%-dy qurady (2021 jylǵy naýryzda – 9,2%).
Aqsha-kredit saiasatynyń quraldary
2021 jylǵy sáýirdiń sońynda Ulttyq banktiń aqsha naryǵyndaǵy operatsiialarynyń teris saldosy (Ulttyq Banktiń ashyq pozitsiiasy) 5,0 trln teńge kóleminde qalyptasty.
Ulttyq Banktiń tikelei repo operatsiialary boiynsha ashyq pozitsiiasynyń kólemi 5,2 mlrd teńgege teńesti.
Ulttyq Banktegi banktik depozitterdiń kólemi 255,1 mlrd teńge, depozittik aýktsiondar arqyly alynatyn ótimdilik kólemi 1 402,2 mlrd teńge boldy.
QR Qarjy ministrliginiń memlekettik baǵaly qaǵazdary
2021 jylǵy sáýirde Qarjy ministrligi 98 mlrd teńgege uzaq merzimdi (MEÝKAM) memlekettik baǵaly qaǵazdardy ornalastyrdy. Sáýirde barlyǵy 12 obligatsiia shyǵarylymy ornalastyryldy, onda 3 jyldan 13 jylǵa deiin óteý merzimi bar memlekettik baǵaly qaǵazdar ornalastyryldy. Olar boiynsha ortasha alynǵan kiris jyldyq 9,55%-dan 10,58%-ǵa deiin boldy.
Qazaqstan Respýblikasy Qarjy ministrliginiń ainalymdaǵy baǵaly qaǵazdarynyń kólemi 2021 jyly sáýirde 0,8%-ǵa tómendep, 10 060,2 mlrd teńge boldy.
2021 jyly sáýir sońynda kiris qisyǵy 2 jyldan astam segmentinde óskenin kórsetti.
Valiýta naryǵy
2021 jylǵy sáýirde halyq netto-negizde 170,7 mlrd teńgege balama somaǵa qolma-qol shetel valiýtasyn satyp aldy. Ótken aimen salystyrǵanda bul shyǵys 29,7%-ǵa ulǵaidy (2021 jylǵy naýryzda – 131,6 mlrd teńge), 2020 jylǵy uqsas kezeńmen salystyrǵanda (51,0 mlrd teńge) netto-satyp alý kólemi 3,3 ese ósti. Shyǵystyń negizgi kólemi AQSh dollaryn – 60,4% nemese 103,1 mlrd teńge, Resei rýblin – 34,5% nemese 58,9 mlrd teńge, eýrony – 4,9% nemese 8,3 mlrd teńge satyp alýǵa baǵyttaldy. Valiýtalardyń túrleri boiynsha bólgende AQSh dollaryn satyp alýǵa jumsalatyn shyǵys bir aida 2 ese (2,9 ese ósti j/j), Resei rýblin satyp alýǵa jumsalatyn shyǵys 2,9%-ǵa (4,5 ese ósti j/j) ósti. Eýrony satyp alýǵa jumsalatyn shyǵys ótken aimen salystyrǵanda, kerisinshe, 2,7 ese (4,2 ese ósti j/j) tómendedi. 2020 jylǵy sáýirdegi kórsetkishterge qatysty halyqtyń shetel valiýtasyn satyp alýǵa jumsaǵan shyǵysy birshama ulǵaiǵanyn aiyrbastaý pýnkteriniń jumysynda 2020 jyly qoldanysta bolǵan shekteýlerge bailanysty tómen baza nátijelerimen túsindirýge bolady.
Depozit naryǵy
Rezidentterdiń depozittik uiymdardaǵy depozitteriniń kólemi bir aida 2,5%-ǵa ulǵaiyp, 2021 jylǵy sáýirdiń sońynda 23 969,5 mlrd teńge boldy. Zańdy tulǵalardyń depozitteri bir aida 12 265,9 mlrd teńgege deiin 3,1%-ǵa, jeke tulǵalardyń depozitteri –11 703,6 mlrd teńgege deiin 1,9%-ǵa ósti.
Ulttyq valiýtadaǵy depozitter kólemi bir aida 15 096,8 mlrd teńgege deiin 2,3%-ǵa, shetel valiýtasyndaǵy – 8 872,7 mlrd teńgege deiin 2,9%-ǵa ulǵaidy. Dollarlandyrý deńgeii 2021 jylǵy sáýirdiń sońynda 37,0% boldy (2020 jylǵy jeltoqsanda – 37,3%).
Jeke tulǵalardyń teńgedegi depozitteri 7 545,6 mlrd teńgege deiin 2,6%-ǵa, shetel valiýtasyndaǵy - 4 158,0 mlrd teńgege deiin 0,8%-ǵa ósti (jeke tulǵalar depozitterinen 35,5%).
Merzimdi depozitterdiń kólemi bir aida 4,1%-ǵa ulǵaiyp, 16 506,7 mlrd teńge boldy. Olardyń qurylymynda ulttyq valiýtadaǵy salymdar 10 467,0 mlrd teńge, shetel valiýtasyndaǵy salymdar – 6 039,7 mlrd teńge boldy.
Banktik emes zańdy tulǵalardyń ulttyq valiýtadaǵy merzimdi depozitteri boiynsha ortasha alynǵan syiaqy mólsherlemesi 2021 jylǵy sáýirde 7,2%-dy (2020 jylǵy sáýirde – 7,5%), jeke tulǵalardyń depozitteri boiynsha – 9,0%-dy (10,0%) qurady.
Kredit naryǵy
Uzaq merzimdi kreditter kólemi bir aida 12 909,8 mlrd teńgege deiin 2,2%-ǵa, qysqa merzimdi kreditter kólemi – 2 192,3 mlrd teńgege deiin 1,4%-ǵa ulǵaidy.
Shaǵyn kásipkerlik sýbektilerin kreditteý 2021 jylǵy sáýirde 2 518,6 mlrd teńgege deiin 3,8%-ǵa ósti (ekonomikaǵa berilgen kreditterdiń jalpy kóleminen 16,7%).
Salalar boiynsha bólgende bankterdiń ekonomikaǵa berilgen kreditteriniń neǵurlym eleýli somasy ónerkásip (jalpy kólemdegi úlesi – 13,3%), saýda (11,7%), qurylys (4,0%) jáne kólik (3,2%) siiaqty salalarǵa tiesili.
2021 jylǵy sáýirde banktik emes zańdy tulǵalarǵa ulttyq valiýtamen berilgen kreditter boiynsha ortasha alynǵan syiaqy mólsherlemesi 11,6% (2020 jylǵy sáýirde – 12,1%), jeke tulǵalarǵa – 17,3% (17,1%) boldy.
Tólem júieleri
2021 jylǵy sáýirde Ulttyq banktiń tólem júieleri (Bankaralyq aqsha aýdarý júiesi jáne Bankaralyq kliring júiesi) arqyly 64,0 trln teńgege 4,8 mln tranzaktsiia júrgizildi (2021 jylǵy naýryzben salystyrǵanda sany boiynsha 3,1%-ǵa azaiyp, somasy boiynsha – 10,6%-ǵa ulǵaidy). Ortasha alǵanda bir kúnde kórsetilgen tólem júieleri arqyly 3,0 trln teńgege 216,2 myń tranzaktsiia júrgizildi.
2021 jyly 1 mamyrda 20 bank jáne «Qazposhta» AQ Qazaqstan Respýblikasynda tólem kartalaryn shyǵardy. Emissiialanǵan jáne taratylǵan tólem kartochkalarynyń jalpy sany 52,6 mln birlik boldy. Onyń ishinde 2021 jylǵy naýryzda tólem kartochkalarynyń 49,6%-yn (26,1 mln) ustaýshylar qolma-qol aqshasyz operatsiialardy jáne (nemese) aqshany alý operatsiialaryn júrgizý kezinde paidalandy.
Qazaqstandyq emitentterdiń tólem kartochkalaryn paidalana otyryp, 2021 jylǵy sáýirde 6,9 trln teńge somasyna 461,4 mln tranzaktsiia júrgizildi (2021 jylǵy naýryzben salystyrǵanda tranzaktsiialar sany 1,4%-ǵa, somasy – 5%-ǵa ulǵaidy). Qazaqstandyq emitentterdiń tólem kartochkalary paidalanylǵan operatsiialardyń jalpy qurylymyndaǵy qolma-qol aqshasyz tólem operatsiialarynyń úlesi 95% (438,2 mln) boldy. Osy kezeńdegi operatsiia kólemi 75,4% (5,2 trln teńge) boldy.
Zeinetaqy júiesi
2021 jylǵy 1 mamyrdaǵy jaǵdai boiynsha salymshylardyń (alýshylardyń) zeinetaqy jinaqtary 2021 jylǵy qańtar-sáýirde 330,9 mlrd teńgege nemese 2,56%-ǵa azaiyp, 12 583 mlrd teńge boldy.
2021 jylǵy qańtar-sáýirde zeinetaqy aktivterin investitsiialaýdan túsken «taza» kiris 2021 jylǵy 1 mamyrda 6 029,4 mlrd teńgege deiin 476 mlrd teńgege ulǵaidy.
2021 jylǵy qańtar-sáýirde zeinetaqy tólemderiniń somasy 1,34 trln teńge boldy.
2021 jylǵy 1 mamyrda BJZQ jiyntyq investitsiialyq portfeliniń negizgi úlesin Qazaqstan Respýblikasynyń memlekettik baǵaly qaǵazdary men Qazaqstan Respýblikasy emitentteriniń memlekettik emes baǵaly qaǵazdary (tiisinshe zeinetaqy aktivteriniń jalpy kóleminiń 42,4%-y jáne 25,3%-y) alady.
Kásiporyndar monitoringi
Kásiporyndar monitoringiniń nátijeleri boiynsha naqty sektorda ekonomikalyq belsendiliktiń qalpyna kelýi baiqalady. Qalpyna keltirý daiyn ónimge suranystyń artýymen, satý rentabeldiliginiń ósýimen, investitsiialyq belsendiliktiń shamaly ósýimen, sondai-aq valiýta baǵamynyń teris áseriniń tómendeýimen bailanysty.
2021 jylǵy I toqsanda naqty sektorda daiyn ónimge suranystyń aitarlyqtai ósýi baiqalady, diffýziialyq indeks (DI) 49,3-ten 55,4-ke deiin ósti. Qyzmet kórsetý sektorynda indeks 53,8-ge deiin, taýar óndirý sektorynda – 56,8-ge deiin ósti.
Óndiris kólemi azaidy, DI 49,4-ten 40,5-ke deiin tómendedi. 2021 jylǵy II toqsanda naqty sektor kásiporyndary óndiris kóleminiń maýsymdyq ósýin kútýde (DI=54,8).
Osylaisha, 2020 jyly toqyraýdan keiin ekonomikalyq belsendiliktiń qalpyna kelýi aiasynda kásiporyndardyń daiyn ónimderi men kórsetiletin qyzmetterine suranys artyp, óndiris kóleminen asyp túsedi, bul daiyn ónim baǵasynyń ósýinen kórinedi (DI 56,4 boldy).
2021 jylǵy I toqsanda pikirterim júrgizilgen kásiporyndardyń 16,9%-y kredit alý úshin bankke júgindi, kásiporyndardyń 16,1%-y (nemese kredit alý úshin ótinish bergenderdiń 95,3%-y) kredit aldy. Kásiporyndardyń basym kópshiligi (81,7%) ainalym qarajatyn qarjylandyrýǵa (materialdar, shikizat, jartylai fabrikattar jáne t.b. satyp alý) kredit aldy.
2021 jylǵy I toqsandaǵy pikirterimderdiń nátijeleri boiynsha kásiporyndardyń 33,9%-y úshin Qazaqstan ekonomikasynyń jai-kúii biznes júrgizýge kedergi bolyp tabylady. Basqa negizgi kedergiler naryqtyq básekelestik (29,7%), satyp alýshylardy izdeý (23,3%), salyq aýyrtpalyǵy deńgeii (23,2%), bilikti kadrlardyń jetispeýshiligi (17,2%) bolyp tabylady.
