Қазақстан Тәуелсіздігіне 25 жыл

Ult taǵdyry baiandalatyn erekshe týyndy

Ult taǵdyry baiandalatyn erekshe týyndy

Almatyda akademik Muhtar Abraruly Qul-Muhammedtiń «Saraman joly» atty jańa kitabynyń tusaýkeseri ótti. 

Jańa týyndynyń taraýlary da erekshe taqyryptardy qamtyǵan aýqymdy dúnie deýge bolady. 

Máselen, kitaptyń «Qaisar rýhty ǵaziz jan» atty alǵashqy bólimderinde Murat Áýezovtiń anasy Fatima Ǵabitovanyń kúrdeli taǵdyry, HH ǵasyrdyń basyndaǵy Jetisý óńiriniń tarihi ahýaly, azamat soǵysy jyldaryndaǵy oqiǵalar men qazaq dalasyndaǵy aǵartý isiniń qalyptasýy baiandalady. Sonymen qatar Muhtar Áýezovtiń shyǵarmashylyq joly, «Abai joly» epopeiasynyń jazylý tarihy, jazýshynyń qýǵyn-súrgin jyldaryndaǵy ómiri men Máskeýdegi qyzmeti qamtylǵan.

Eńbektiń keiingi «Altyn baladan – alyp epopeiaǵa» taraýynda Murat Áýezov bastaǵan qazaq jastarynyń ulttyq sanany jańǵyrtýǵa baǵyttalǵan bastamalary, «Jas tulpar» uiymynyń qurylýy, sol kezeńdegi ziialy qaýymnyń shyǵarmashylyq ortasy men qoǵamdyq kózqarastary sóz bolady.  Sondai-aq «Kóshpeliler. Estetika. Dúnieni dástúrli qazaq ónerimen taný» jinaǵynyń jazylý tarihy men onyń ideologiialyq qysymǵa ushyraýy týraly derekter usynylǵan.

«Alasat sońy – sabaǵat» atty úshinshi taraýda «Abai jolynyń» orys tiline aýdarylyp, tolyp jatqan mashaqattarmen Odaq oqyrmandaryna jetýiniń jai-kúii aitylady.

Kitaptyń sońǵy taraýlary Muhtar men Murat Áýezovterdiń Úndistan, Japoniia jáne Amerika Qurama Shtattaryna jasaǵan saparlaryna arnalǵan. Avtor eki tulǵanyń kúndelikteri men jolsapar jazbalaryn salystyra otyryp, atalǵan elderdiń tarihy, mádenieti, óneri men kórnekti qairatkerleri týraly qundy málimetterdi oqyrman nazaryna usynady.

«Qońyrdyń kúzi» atty kelesi bólimde bar ǵumyry qýǵyn-súrginmen ótken jazýshynyń Qazaqstan basshylyǵyna P. K. Ponamarenko, L. I. Brejnev kelgennen keiingi ýaqyttaǵy ómiriniń berekeli, jemisti kezeńi sýretteledi.

Kitaptyń «Pyshaqqa túsken kitap» atty besinshi taraýynda Murat Áýezov bastaǵan talantty jas ǵalymdar jazyp, 1976 jyly ideologiialyq turǵydan ziiandy eńbek retinde týralyp ketken «Kóshpeliler. Estetika. Dúnieni dástúrli qazaq ónerimen taný» atty kóshpelilerdiń kóne mádenietin zertteý men onyń álemdik órkenietke tigizgen áseri jaily jinaqtyń jazylý tarihy, onyń avtorlarynyń shyǵarmashylyǵy tarqatylady. 

«Órshil rýhty ózden» dep atalatyn kitaptyń altynshy taraýynda Murattyń Máskeý, Leningrad jáne Keńes Odaǵynyń ózge de iri qalalarynda oqityn talantty qazaq jastarynyń basyn qosyp, totalitarlyq júiege qarsy «Jas tulpar» uiymyn qurǵany baiandalady.

Sondai-aq, «Saiaq jortqan sańlaq» taraýynda  uly jazýshynyń  sol kezdegi respýblika basshysy J. Shaiahmetovtiń qolymen uiymdastyrylyp, 1953 jyldyń sáýirindegi úsh kúnge sozylǵan turpaiy aiyptaýlardan keiin dostarynyń kómegimen Máskeýdi jaǵalaýy, Máskeý memlekettik ýniversitetindegi ustazdyq, professorlyq qyzmeti sóz bolady.  

Jańa kitaptyń jańalyǵy kóp. Bul tarihi tanym men ulttyq rýhaniiatqa qyzyǵatyn oqyrman úshin mańyzdy eńbek.