Foto:ashyq derekkózden
Búgin elimizdiń 14 aimaǵy úshin negizgi UBT bastaldy, testileý 5 shildege deiin jalǵasady. Al, tótenshe jaǵdai rejimi jariialanǵan 6 óńirde, atap ótsem Aqmola, Aqtóbe, Atyraý, Batys Qazaqstan, Qostanai, Soltústik Qazaqstan oblystarynda tirkelý ýaqyty 20 mamyrǵa deiin uzartyldy, UBT 25 mamyr men 12 shilde aralyǵynda ótkiziledi. Bul týraly beisenbide ótken baspasóz otyrysynda Ulttyq testileý ortalyǵynyń direktory Bolatbek Ábdirasylov málimdedi dep habarlaidy "Ult Aqparat".
"Mamannyń sózinshe, biyl talapkerlerge negizgi UBT-ny eki ret tapsyryp, eń úzdik nátijemen grant konkýrsyna qatysý múmkindigi berilgen. 181 myń talapker testileýge qatysýǵa niet bildirgen, eki múmkindikti esepke alǵanda, qazirgi tańda 330 myńǵa jýyq ótinish qabyldandy. Ótken jylmen salystyrǵanda testilenýshilerdiń sany 19 myńǵa artqan, onyń sebebi – elimizde demografiianyń ósýi. 2023 jyly 162 myń talapker UBT-ny 291 myń ret tapsyrǵan edi. Taǵy da esterińizge sala ketsem, 6 oblysta ótinishter qabyldaý áli de jalǵasýda", -dedi ol.
Talapkerlerdiń basym bóligi – 75%-y emtihandy qazaq tilinde tapsyrýdy tańdaǵan. 25%-ǵa jýyq testilenýshi orys tilin, 221 adam aǵylshyn tilinde tapsyrýdy uiǵardy.
Atap ótsek, talapkerler testileý kúnin, ýaqytyn jáne pýnktin ózderi tańdaidy. Bul rette olar eki múmkindik úshin beiindik pánderdiń bir ǵana kombinatsiiasyn belgileidi. Kombinatsiialarǵa keletin bolsaq, qazirgi tańda talapkerlerdiń 16%-y «Matematika-Fizika», 16%-y «Biologiia-Himiia», 13%-y «Shyǵarmashylyq», 11%-y «Matematika-Informatika» pánderin tańdady. Sońǵy birneshe jylda alǵash ret talapkerler eń kóp tańdaityn beiindik pánder kombinatsiiasy ózgerdi - «Biologiia-Himiia».
Testileý formaty ózgerissiz qaldy: talapkerler úsh mindetti jáne eki tańdaý boiynsha eki pánnen test tapsyrady. «Oqý saýattylyǵy» men «Matematikalyq saýattylyq» mindetti pánderinen tapsyrmalar sany 5 suraqqa qysqardy. Bul beiindik pánder boiynsha suraqtar sanyn 40-qa deiin arttyrýǵa múmkindik berdi. Sonymen qatar beiindik pánderde berilgen tizimnen sáikestikti anyqtaýǵa arnalǵan 5 tapsyrma qosyldy.
Osylaisha, UBT tapsyrmalar sany ózgerissiz qalady, jalpy 120 suraq. Onyń ishinde «Qazaqstan tarihynan» 20 tapsyrma, «Oqý saýattylyǵynan» 10 tapsyrma, «Matematikalyq saýattylyqtan» 10 tapsyrma jáne eki beiindik pán boiynsha 40 tapsyrma. Joǵary ball – 140, ol da ózgerissiz qaldy. Testileýdiń jalpy ýaqyty – 4 saǵat (240 minýt).
"QR Ǵylym jáne joǵary bilim ministrligi talapkerlerdiń, onyń ishinde erekshe bilim berý qajettilikteri bar túsýshilerdiń testileýdi yńǵaily tapsyrýy úshin ártúrli sharalardy qabyldaýdy jalǵastyryp jatyr. Ótken jyldardaǵydai, 2024 jylǵy UBT-da erekshe bilim berý qajettilikteri bar talapkerler úshin usynylatyn qosymsha 40 minýt ýaqyt saqtalady. Sonymen qatar kórý qabileti buzylǵan balalardyń yńǵaiy úshin syzba jáne diagrammalarsyz suraqtar ázirlendi. Qabyldanǵan sharalardyń arqasynda testileýge qatysatyn múmkindigi shekteýli balalardyń sany artyp keledi. Eger 2021 jyly UBT - ǵa 90 bala qatyssa, 2022 jáne 2023 jyldary olardyń sany 500 adamǵa jetti.
Negizi, ministrlik bilimdi talapkerlerdi joǵary oqý oryndaryna qabyldaýǵa múddeli. Sondyqtan UBT ótkizý barysynda biz úshin akademiialyq adaldyqty qamtamasyz etý mańyzdy. Osy maqsatta 2022 jyly engizilgen «1 kompiýter – 2 kamera – 1 testilenýshi» qaǵidaty saqtalady. Sondai-aq, ótken jyldan bastap test nusqalary tańbalaǵanyn atap ótken jón. Iaǵni, UBT-ǵa qatysýshylardyń árqaisysynyń jeke test nusqasy bolady. Sondai-aq, tyiym salǵan zattardy testileýge kirgizýge tyrysqan, testte ereje buzǵan talapkerlerdiń nátijeleri joiylady", -deidi Bolat Ábdirasylov.
Sonymen qatar onyń sózinshe testileýge kirgizý kezinde qol jáne ramalyq metall izdegishter paidalanylady. Bul talapkerlerdiń qaýipsizdigin qamtamasyz etip, erejelerdi buzý men tyiym salynǵan zattardy (uialy telefon, shpargalka jáne t.b.) alyp ótýdiń aldyn alý úshin qajet. Testileý barysynda aýditoriianyń jáne beinebaqylaýdyń aýdanyna bailanysty ruqsat etilgen magnittik tolqyndar sheginde utqyr jáne radioelektrondyq bailanys signaldaryn basatyn qurylǵylar qoldanylady.
"Sondai-aq kalkýliator, Himiialyq elementterdiń periodtyq júiesi men tuzdardyń erigishtik kestesi kompiýter ekranynda qoljetimdi. Testilenýshilerdiń suraýy boiynsha kestelerdiń qaǵaz nusqasy beriledi", -dedi ol.
UBT-ny elektrondyq formatqa aýystyrǵannan keiin emtihan nátijesin birden kórý múmkindigi paida boldy. Jinalǵan upailar ekranda kórsetiledi, bul talapkerlerge óz nátijelerin baǵalaýǵa múmkindik beredi. Sondai-aq, qatysýshylar testileý qorytyndysymen kelispegen jaǵdaida birden apelliatsiiaǵa bere alady. Talapkerler test nátijelerine suraqtardyń mazmuny boiynsha da, tehnikalyq sebepter boiynsha da apelliatsiiaǵa bere alady. Suraqtardyń mazmuny boiynsha apelliatsiia testileý aiaqtalǵannan keiingi alǵashqy 30 minýtta beriledi jáne ol dáleldi túsiniktememen negizdelýi kerek. Eger testilenýshi durys jaýapty tabýǵa kedergi keltiretin tapsyrma sharttarynda fragmenttiń (mátin, shema, syzbalar, kesteler) joqtyǵyn anyqtasa, tehnikalyq sebepter boiynsha apelliatsiiaǵa bere alady. Apelliatsiia boiynsha ótinishter Respýblikalyq apelliatsiialyq komissiia 30 jumys kúni ishinde qaraidy. Atap ótsek, osy jyldan bastap komissiia otyrysy bastalǵanǵa deiin apelliatsiiany jeke kabinet arqyly qaitaryp alýǵa bolady.
"Osy oraida Ulttyq testileý ortalyǵy test tapsyrmalarynyń sapasyna erekshe kóńil bóletinin aityp óteiin. Mysaly, qańtar UBT-synda mazmuny boiynsha qanaǵattandyrylǵan apelliatsiialyq tapsyrmalardyń sany 49 biregei suraq, al naýryz UBT-synda - 21 biregei suraq. Ázirleýshilerdi, testileý boiynsha sarapshylardy, UTO mamandaryn halyqaralyq tájiribege sáikes tapsyrmalardy tiimdi ázirleýge jáne saraptaýǵa oqytý maqsatynda ministrlik 350 adam úshin kýrs ótkizdi. Kóp kezeńdi oqytý kýrsy Dúniejúzilik Banktiń «Orta bilim berýdi jańǵyrtý» jobasy aiasynda 2023 j. qazanynan 2024 j. naýryzyna deiin júrgizildi. UBT – úlken derekter kózi, úlken tájiribe jinaldy. Bul kýrs – aqyldy ólsheý jáne saraptamalyq qundy aqparat beretin testileýge kóshý baǵytynda atqarylyp jatqan mańyzdy qadamdardyń biri", -deidi spiker.
2024 jylǵy UBT aiaqtalǵannan keiin kúntizbelik jyldyń 31 qazanyna deiin testileýdiń beinejazbalaryna taldaý júrgiziledi. Tyiym salynǵan zattardy paidalaný nemese erejelerdi buzý faktileri anyqtalǵan jaǵdaida túsýshiniń UBT nátijeleri joiylady.
"Bizdiń jumysymyz sapaly jáne adal testileýdi ótkizýge ǵana emes, sonymen qatar UBT-ǵa daiyndalýda talapkerlerdi qoldaýǵa baǵyttalǵan. Biz tegin onlain sabaqtardy, baiqaý synaqtaryn jáne qajetti oqý materialdaryn usynamyz. Oqý jylynyń basynda UTO saitynda test tapsyrmalary qurastyrylǵan oqýlyqtar tizimi men test jospary; «Qazaqstan tarihy» jáne «Dúniejúzi tarihy» pánderi boiynsha 100 tarihi data tizimi; «Informatika» páninen terminder tizimi; «Qazaq ádebieti» jáne «Orys ádebieti» boiynsha ádebi shyǵarmalar tizimi jariialandy", -deidi ol.
Sonymen qatar Ulttyq testileý ortalyǵynyń direktorynyń aitýynsha, testileýge daiyndyq sapasyn arttyrý maqsatynda 2022 jyly testileý nátijelerine jeke taqyryptyq taldaýdy engizdi. Emtihan aiaqtalǵannan keiin túlekter durys jáne burys jaýaptarmen ǵana emes, sonymen qatar UBT nátijeleriniń tolyq taldaýymen de tanysa aldy. Iaǵni, testilenýshiler jeke taqyryptar boiynsha ózderiniń álsiz jaqtaryn anyqtai alady. Taldaý testileý aiaqtalǵannan keiin birden qoljetimdi bolyp, testilenýshiniń jeke kabinetinde saqtalady. Meniń oiymsha, taldaý negizgi UBT-ǵa daiyndalý barysynda erekshe mańyzǵa ie boldy.
"Bul túlekterge ár pán boiynsha materialdy igerý deńgeiin baǵalaýǵa, qatelik jiberilgen taqyryptardy tereń zertteýge kómektesedi. Taqyryptyq taldaý talapkerlerge basty emtihanǵa sapaly daiyndalýǵa kómektesedi dep úmittenemiz", -deidi B. Ábdirasylov.
