Foto: Tynyshtyqbek Ábdikákimulynyń jeke muraǵatynan
Kórnekti aqyn, Qazaqstan Respýblikasy Memlekettik syilyǵynyń laýreaty Tynyshtyqbek Ábdikákimuly jazýshy Aqberen Elgezektiń «Bolmaǵan balalyq shaq» povesine negizdelip túsirilgen filmdi kórgennen keiingi áserimen bólisti, dep habarlaidy Ult.kz.
Tynyshtyqbek Ábdikákimuly: "Ótken ǵasyrdyń ortasynda jaryqqa shyqqan áigili «Meniń atym Qoja» povesi sekildi, Aqberen Elgezektiń budan onshaqty jyl buryn úzindileri áleýmettik jeli arqyly keńinen taralǵan «Bolmaǵan balalyq shaq» povesi de bestsellerge ainaldy. Onyń dramalyq nusqasynyń elimizdegi teatrlar keńistigin de ońai jaýlap alar múmkindigi baryn Astanadaǵy, Almaty men Semeidegi anshlagtar dinamikasynan anyq kóremiz. Al, atalmysh shyǵarmanyń ekrandalǵan nusqasy aqpan aiynyń 27-nen bastap elimizdiń barsha kinoteatrlarynda jappai kórsetilýde.
Bir ǵana shyǵarmanyń dál solaisha árqaisysy ózinshe mazmundyq, ideialyq, kórkemdik erekshelikterge ie ádebiettik, sahnalyq, ekrandyq ozyq úsh nusqaǵa ainalýy rýhaniiat áleminde sirek ushyrasatyn qubylys. Al, týyndynyń ekrandyq nusqasynyń ómirdi óner túrinde shynaiy kórsete bilý múmkindiginiń joǵarylyǵy turǵysynan da, tehnikalyq, janrlyq, t.t. parametrleri jaǵynan da ozyq bolmaǵy ózinen-ózi túsinikti.
Atalmysh filmniń básekelik artyqshylyǵynyń basty jeti faktory bar. Olar – birmezette eresektiń de, balanyń da qabyldaýyna laiyqtylyǵy, ulttyq qundylyqtar koloritine dini ádet-ǵuryptar nasihatynyń aralaspaýy, akterlyq quram sheberligi men stsenariidegi kúrdeli dramatizm hám rejissýradaǵy názik psihologizm, sondai-aq, kórkem mistitsizm men magiialyq realizm.
Sońǵy eki faktor týraly bir-eki sóz aitqymyz keledi arnaiy. Mysaly, eń qudyretti aqyl-es iesi retindegi Túp Táńiriniń ózi de – Mag. Eń qudyretti Mag. Onyń «Bol!» dese boldyratyn» hikmetimen, iaki Abai aitatyn «qaripsiz-daýyssyz Sózimen» udaiy jaralyp, taralyp, Túp Táńiriniń ózine únemi qaiyra oralyp jatatyn Kosmos ta – shetsiz-sheksiz magiialyq jasampaz keńistik. Kún astyndaǵy jaryq Dúnie de, ómirdiń ózi de – magiia. Kemeldenbeýimizdiń, izdenbeýimizdiń kesirinen biz olardyń qupiia qubylystaryn esh baiqamaimyz. Baiqasaq ta, senbeimiz.
Kemel adamnyń aqyl-esi de – magiialyq álem. Ol «Bastaǵy Baq» (Bastaǵy Jumaq Es) dep atalady. Onyń iesi – de Mag. Baq (Jumaq Es-Kún, Qudai) sóziniń qubylǵy Mag úlgisi «Bastaǵy Baqty basqarýshy Rýhtyń» da Mag ekenin Sóztanym arqyly naq rastap turady. Ol ǵajaptyń folklorlyq kórkem formýlalarynyń biri: «Oqyǵan – qara sýdy teris aǵyzar. Oshaqqa qara tastan mai tamyzar». Tipti, qatardaǵy pendeniń sózi de – qýaty óte az bolsa da, magiialyq qubylys. «Bi aitqandy qul da aitar, aýzynyń joq dýasy» degen – sol. Nemese, «Siqyr sózben arbasań, Tabiǵat basyn iedi. Kárlenip kimdi qarǵasań, qatesiz oǵyń tiedi» (Shákárim).
Ókinishti árine, qaǵidalary qat-qabat kúrdeli ǵylymdar jiyntyǵy retindegi magiianyń qupiia zańdylyqtary – álemde áli kúnge deiin múlde zerttelmegen deýge keletin fenomendik kategoriialar. Sondyqtan, film týraly osy shaǵyn pikirimizde biz ómir úshin de, óner úshin de, qazaqtyń búgini men bolashaǵy úshin de mańyzy aiyryqsha magizm men mistitsizmniń ekranizatsiialanǵan kórkem kórinisteriniń bireýiniń ǵana mánisin az-maz taldaýmen shektelemiz.
Mysaly, Aqosh (prototipi – bala Aqberen Elgezek) óziniń qatygez ógei ákesin siqyrly zulymdyq iesi dep biledi. Óz túsinigi boiynsha, ájesi aitatyn «qorqynyshty alyp Bújái» sol. Qazaq folklorynda ol «Bókii» dep te atalady. Qarshadai Aqosh magiialyq tylsym álemnen (kinoda ol «Teris» dep atalǵan) qýat jiyp, sol «Bújáidi» jeńýdi armandaidy. Armandap qana qoimaidy, onyń raqymsyzdyǵyna esh qorqynyshsyz qarsylasyp baǵady. Biraq, bir qyzyǵy, biz kinodan Aqosh baldyrǵannyń sol «Teriske» degen kámil senimi men «Bújáiǵa» degen óshpendiliginiń kámeletke tolsa da ózgerissiz saqtalyp qalǵanyn baiqaimyz. Onyń bir belgisi – naǵashy aǵalarymen birge ańǵa shyqqan saparynda qaiyrymsyz ógei ákesin myltyqpen atyp óltirgisi keletini. Onyń dál solaisha «Teriske» ǵana senip, «ańǵal ári beikúná keiipte ózgerissiz qalyp qoiýy» múmkin be? Múmkin emes, árine. Ondai «ózgerissiz qalǵan» ańǵaldyq pen beikúnáliliktiń, jan tazalyǵynyń basty bir syry ultymyzdyń magiialyq folklorynyń qýatynda. Qazaqtyń barsha izgi qasietteri men qabiletteriniń negizi de, «Teriske» senýin qoimai, ógeilik óktemdigine búgilmei qaisar ósken Aqoshtyń asa aiaýly obrazy da – qupiiasy ǵylymi turǵyda áli kúnge esh anyqtalmaǵan sondai folklorlyq izgi energetikadan. Sol qubylys kinoda Aqoshtyń erekshe kitapqumarlyǵymen de isharalanyp berilgen. Tipti, onyń ógeiákeli ómirinde jat bolýǵa ainalǵan óz sheshesine degen áýelgi eljirek mahabbatynyń otyn óshirmei óz kókireginde aman saqtap qalýy da – jastaiynan ultynyń adamgershilik, tálim-tárbielik, tanymdyq qundylyǵy mol tól aýyz ádebietin, ozyq salt-dástúrin, áýlie dúnietanymyn udaiy oqyp úirenýden, únemi qaster tutýdan.
Qarapaiym tilmen aitqanda, folklormen ósken bala suńǵyla bolyp qalyptasady. Talantty aqyn, jazýshy Aqberen Elgezek sondai qaiyrly da qatal ótkelekterden ótip baryp erjetti. Sol turǵydan alǵanda, film rejissýrasyndaǵy taǵy bir tapqyr sheshimge riza bolasyń. Ol – bala Aqosh pen Dina atty klastas qyz arasyndaǵy qaltqysyz ińkárlik sezim. Sol sezim – Aqberen men talantty jýrnalist, belgili ombýdsmen Dinanyń qiyndyǵy men qyzyǵy mol jubailyq ortaq taǵdyrynyń simvoly.
Qosh, óz tilinen jerigen, óz ulttyq qundylyqtarynan maqurym urpaq qarasy barǵan saiyn zoraia bastaǵan búgingi zamanda ógeiákelik, ógeisheshelik, ógeitýysqandyq, ógeibiliktik, ógeisaiasattyq sekildi túrlene joiqyndanatyn alapat ógeilik qasireti el taǵdyrynda óktem bolmasy úshin, «Bolmaǵan balalyq shaq» kitabynyń, «Bolmaǵan balalyq shaq» spektakliniń, «Bolmaǵan balalyq shaq» filminiń atqarar qyzmetiniń aiyryqsha mańyzdylyǵyn dáleldep aityp jatýdyń ózi artyq", -deidi aqyn.
Aita keteiik, «Bolmaǵan balalyq shaq» filmi 27 aqpannan bastap elimizdiń barlyq kinoteatrlarynan kórsetile bastady. Eki apta ishinde film eń kóp kórilgen filmderdiń qataryna kirip, 375 mln. teńgeden artyq kassa jinady.
