فوتو: تىنىشتىقبەك ەبدٸكەكٸمۇلىنىڭ جەكە مۇراعاتىنان
كٶرنەكتٸ اقىن, قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتٸك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى تىنىشتىقبەك ەبدٸكەكٸمۇلى جازۋشى اقبەرەن ەلگەزەكتٸڭ «بولماعان بالالىق شاق» پوۆەسٸنە نەگٸزدەلٸپ تٷسٸرٸلگەن فيلمدٸ كٶرگەننەن كەيٸنگٸ ەسەرٸمەن بٶلٸستٸ, دەپ حابارلايدى Ult.kz.
تىنىشتىقبەك ەبدٸكەكٸمۇلى: "ٶتكەن عاسىردىڭ ورتاسىندا جارىققا شىققان ەيگٸلٸ «مەنٸڭ اتىم قوجا» پوۆەسٸ سەكٸلدٸ, اقبەرەن ەلگەزەكتٸڭ بۇدان ونشاقتى جىل بۇرىن ٷزٸندٸلەرٸ ەلەۋمەتتٸك جەلٸ ارقىلى كەڭٸنەن تارالعان «بولماعان بالالىق شاق» پوۆەسٸ دە بەستسەللەرگە اينالدى. ونىڭ درامالىق نۇسقاسىنىڭ ەلٸمٸزدەگٸ تەاترلار كەڭٸستٸگٸن دە وڭاي جاۋلاپ الار مٷمكٸندٸگٸ بارىن استاناداعى, الماتى مەن سەمەيدەگٸ انشلاگتار ديناميكاسىنان انىق كٶرەمٸز. ال, اتالمىش شىعارمانىڭ ەكراندالعان نۇسقاسى اقپان ايىنىڭ 27-نەن باستاپ ەلٸمٸزدٸڭ بارشا كينوتەاترلارىندا جاپپاي كٶرسەتٸلۋدە.
بٸر عانا شىعارمانىڭ دەل سولايشا ەرقايسىسى ٶزٸنشە مازمۇندىق, يدەيالىق, كٶركەمدٸك ەرەكشەلٸكتەرگە يە ەدەبيەتتٸك, ساحنالىق, ەكراندىق وزىق ٷش نۇسقاعا اينالۋى رۋحانييات ەلەمٸندە سيرەك ۇشىراساتىن قۇبىلىس. ال, تۋىندىنىڭ ەكراندىق نۇسقاسىنىڭ ٶمٸردٸ ٶنەر تٷرٸندە شىنايى كٶرسەتە بٸلۋ مٷمكٸندٸگٸنٸڭ جوعارىلىعى تۇرعىسىنان دا, تەحنيكالىق, جانرلىق, ت.ت. پارامەترلەرٸ جاعىنان دا وزىق بولماعى ٶزٸنەن-ٶزٸ تٷسٸنٸكتٸ.
اتالمىش فيلمنٸڭ بەسەكەلٸك ارتىقشىلىعىنىڭ باستى جەتٸ فاكتورى بار. ولار – بٸرمەزەتتە ەرەسەكتٸڭ دە, بالانىڭ دا قابىلداۋىنا لايىقتىلىعى, ۇلتتىق قۇندىلىقتار كولوريتٸنە دٸني ەدەت-عۇرىپتار ناسيحاتىنىڭ ارالاسپاۋى, اكتەرلىق قۇرام شەبەرلٸگٸ مەن ستسەنارييدەگٸ كٷردەلٸ دراماتيزم ھەم رەجيسسۋراداعى نەزٸك پسيحولوگيزم, سونداي-اق, كٶركەم ميستيتسيزم مەن ماگييالىق رەاليزم.
سوڭعى ەكٸ فاكتور تۋرالى بٸر-ەكٸ سٶز ايتقىمىز كەلەدٸ ارنايى. مىسالى, ەڭ قۇدىرەتتٸ اقىل-ەس يەسٸ رەتٸندەگٸ تٷپ تەڭٸرٸنٸڭ ٶزٸ دە – ماگ. ەڭ قۇدىرەتتٸ ماگ. ونىڭ «بول!» دەسە بولدىراتىن» حيكمەتٸمەن, ياكي اباي ايتاتىن «قارٸپسٸز-داۋىسسىز سٶزٸمەن» ۇدايى جارالىپ, تارالىپ, تٷپ تەڭٸرٸنٸڭ ٶزٸنە ٷنەمٸ قايىرا ورالىپ جاتاتىن كوسموس تا – شەتسٸز-شەكسٸز ماگييالىق جاسامپاز كەڭٸستٸك. كٷن استىنداعى جارىق دٷنيە دە, ٶمٸردٸڭ ٶزٸ دە – ماگييا. كەمەلدەنبەۋٸمٸزدٸڭ, ٸزدەنبەۋٸمٸزدٸڭ كەسٸرٸنەن بٸز ولاردىڭ قۇپييا قۇبىلىستارىن ەش بايقامايمىز. بايقاساق تا, سەنبەيمٸز.
كەمەل ادامنىڭ اقىل-ەسٸ دە – ماگييالىق ەلەم. ول «باستاعى باق» (باستاعى جۇماق ەس) دەپ اتالادى. ونىڭ يەسٸ – دە ماگ. باق (جۇماق ەس-كٷن, قۇداي) سٶزٸنٸڭ قۇبىلعى ماگ ٷلگٸسٸ «باستاعى باقتى باسقارۋشى رۋحتىڭ» دا ماگ ەكەنٸن سٶزتانىم ارقىلى ناق راستاپ تۇرادى. ول عاجاپتىڭ فولكلورلىق كٶركەم فورمۋلالارىنىڭ بٸرٸ: «وقىعان – قارا سۋدى تەرٸس اعىزار. وشاققا قارا تاستان ماي تامىزار». تٸپتٸ, قاتارداعى پەندەنٸڭ سٶزٸ دە – قۋاتى ٶتە از بولسا دا, ماگييالىق قۇبىلىس. «بي ايتقاندى قۇل دا ايتار, اۋزىنىڭ جوق دۋاسى» دەگەن – سول. نەمەسە, «سيقىر سٶزبەن ارباساڭ, تابيعات باسىن يەدٸ. كەرلەنٸپ كٸمدٸ قارعاساڭ, قاتەسٸز وعىڭ تيەدٸ» (شەكەرٸم).
ٶكٸنٸشتٸ ەرينە, قاعيدالارى قات-قابات كٷردەلٸ عىلىمدار جيىنتىعى رەتٸندەگٸ ماگييانىڭ قۇپييا زاڭدىلىقتارى – ەلەمدە ەلٸ كٷنگە دەيٸن مٷلدە زەرتتەلمەگەن دەۋگە كەلەتٸن فەنومەندٸك كاتەگورييالار. سوندىقتان, فيلم تۋرالى وسى شاعىن پٸكٸرٸمٸزدە بٸز ٶمٸر ٷشٸن دە, ٶنەر ٷشٸن دە, قازاقتىڭ بٷگٸنٸ مەن بولاشاعى ٷشٸن دە ماڭىزى ايىرىقشا ماگيزم مەن ميستيتسيزمنٸڭ ەكرانيزاتسييالانعان كٶركەم كٶرٸنٸستەرٸنٸڭ بٸرەۋٸنٸڭ عانا مەنٸسٸن از-ماز تالداۋمەن شەكتەلەمٸز.
مىسالى, اقوش (پروتوتيپٸ – بالا اقبەرەن ەلگەزەك) ٶزٸنٸڭ قاتىگەز ٶگەي ەكەسٸن سيقىرلى زۇلىمدىق يەسٸ دەپ بٸلەدٸ. ٶز تٷسٸنٸگٸ بويىنشا, ەجەسٸ ايتاتىن «قورقىنىشتى الىپ بٷجەي» سول. قازاق فولكلورىندا ول «بٶكٸي» دەپ تە اتالادى. قارشاداي اقوش ماگييالىق تىلسىم ەلەمنەن (كينودا ول «تەرٸس» دەپ اتالعان) قۋات جيىپ, سول «بٷجەيدٸ» جەڭۋدٸ ارماندايدى. ارمانداپ قانا قويمايدى, ونىڭ راقىمسىزدىعىنا ەش قورقىنىشسىز قارسىلاسىپ باعادى. بٸراق, بٸر قىزىعى, بٸز كينودان اقوش بالدىرعاننىڭ سول «تەرٸسكە» دەگەن كەمٸل سەنٸمٸ مەن «بٷجەيعا» دەگەن ٶشپەندٸلٸگٸنٸڭ كەمەلەتكە تولسا دا ٶزگەرٸسسٸز ساقتالىپ قالعانىن بايقايمىز. ونىڭ بٸر بەلگٸسٸ – ناعاشى اعالارىمەن بٸرگە اڭعا شىققان ساپارىندا قايىرىمسىز ٶگەي ەكەسٸن مىلتىقپەن اتىپ ٶلتٸرگٸسٸ كەلەتٸنٸ. ونىڭ دەل سولايشا «تەرٸسكە» عانا سەنٸپ, «اڭعال ەرٸ بەيكٷنە كەيٸپتە ٶزگەرٸسسٸز قالىپ قويۋى» مٷمكٸن بە? مٷمكٸن ەمەس, ەرينە. ونداي «ٶزگەرٸسسٸز قالعان» اڭعالدىق پەن بەيكٷنەلٸلٸكتٸڭ, جان تازالىعىنىڭ باستى بٸر سىرى ۇلتىمىزدىڭ ماگييالىق فولكلورىنىڭ قۋاتىندا. قازاقتىڭ بارشا ٸزگٸ قاسيەتتەرٸ مەن قابٸلەتتەرٸنٸڭ نەگٸزٸ دە, «تەرٸسكە» سەنۋٸن قويماي, ٶگەيلٸك ٶكتەمدٸگٸنە بٷگٸلمەي قايسار ٶسكەن اقوشتىڭ اسا اياۋلى وبرازى دا – قۇپيياسى عىلىمي تۇرعىدا ەلٸ كٷنگە ەش انىقتالماعان سونداي فولكلورلىق ٸزگٸ ەنەرگەتيكادان. سول قۇبىلىس كينودا اقوشتىڭ ەرەكشە كٸتاپقۇمارلىعىمەن دە يشارالانىپ بەرٸلگەن. تٸپتٸ, ونىڭ ٶگەيەكەلٸ ٶمٸرٸندە جات بولۋعا اينالعان ٶز شەشەسٸنە دەگەن ەۋەلگٸ ەلجٸرەك ماحابباتىنىڭ وتىن ٶشٸرمەي ٶز كٶكٸرەگٸندە امان ساقتاپ قالۋى دا – جاستايىنان ۇلتىنىڭ ادامگەرشٸلٸك, تەلٸم-تەربيەلٸك, تانىمدىق قۇندىلىعى مول تٶل اۋىز ەدەبيەتٸن, وزىق سالت-دەستٷرٸن, ەۋليە دٷنيەتانىمىن ۇدايى وقىپ ٷيرەنۋدەن, ٷنەمٸ قاستەر تۇتۋدان.
قاراپايىم تٸلمەن ايتقاندا, فولكلورمەن ٶسكەن بالا سۇڭعىلا بولىپ قالىپتاسادى. تالانتتى اقىن, جازۋشى اقبەرەن ەلگەزەك سونداي قايىرلى دا قاتال ٶتكەلەكتەردەن ٶتٸپ بارىپ ەرجەتتٸ. سول تۇرعىدان العاندا, فيلم رەجيسسۋراسىنداعى تاعى بٸر تاپقىر شەشٸمگە ريزا بولاسىڭ. ول – بالا اقوش پەن دينا اتتى كلاستاس قىز اراسىنداعى قالتقىسىز ٸڭكەرلٸك سەزٸم. سول سەزٸم – اقبەرەن مەن تالانتتى جۋرناليست, بەلگٸلٸ ومبۋدسمەن دينانىڭ قيىندىعى مەن قىزىعى مول جۇبايلىق ورتاق تاعدىرىنىڭ سيمۆولى.
قوش, ٶز تٸلٸنەن جەرٸگەن, ٶز ۇلتتىق قۇندىلىقتارىنان ماقۇرىم ۇرپاق قاراسى بارعان سايىن زورايا باستاعان بٷگٸنگٸ زاماندا ٶگەيەكەلٸك, ٶگەيشەشەلٸك, ٶگەيتۋىسقاندىق, ٶگەيبيلٸكتٸك, ٶگەيساياساتتىق سەكٸلدٸ تٷرلەنە جويقىنداناتىن الاپات ٶگەيلٸك قاسٸرەتٸ ەل تاعدىرىندا ٶكتەم بولماسى ٷشٸن, «بولماعان بالالىق شاق» كٸتابىنىڭ, «بولماعان بالالىق شاق» سپەكتاكلٸنٸڭ, «بولماعان بالالىق شاق» فيلمٸنٸڭ اتقارار قىزمەتٸنٸڭ ايىرىقشا ماڭىزدىلىعىن دەلەلدەپ ايتىپ جاتۋدىڭ ٶزٸ ارتىق", -دەيدٸ اقىن.
ايتا كەتەيٸك, «بولماعان بالالىق شاق» فيلمٸ 27 اقپاننان باستاپ ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق كينوتەاترلارىنان كٶرسەتٸلە باستادى. ەكٸ اپتا ٸشٸندە فيلم ەڭ كٶپ كٶرٸلگەن فيلمدەردٸڭ قاتارىنا كٸرٸپ, 375 ملن. تەڭگەدەن ارتىق كاسسا جينادى.
