Almatyda Túrkistan tarihyn jańa qyrynan tanytatyn «Máńgilik jáne árqashan jańa Túrkistan» atty kitaptyń tusaýkeseri ótti. Úsh tilde jaryq kórgen basylymǵa sirek fotosýretter, arhivtik materialdar men kópshilikke beimálim tarihi derekter engen, dep habarlaidy ult.kz.
Tarihshy ári zertteýshi Sattar Májitovtyń «Máńgilik jáne árqashan jańa Túrkistan» / «Týrkestan vechnyi i vsegda novyi» / «Turkestan eternal and ever new» atty kitaby Túrkistandy tanymal tarihi oqiǵalar men úirenshikti derekter sheńberinde ǵana emes, sirek materialdar arqyly tanystyrady.
«Mundai kieli týyndyny jazý ońai emes. Túrkistan jaily jazylǵan myńdaǵan kitap, milliondaǵan maqala bar. Biz "endi ne aitamyz?" degen suraqqa kelgende qinaldyq. Ony sózben jetkizemiz be, sýretpen be, álde artefaktiler arqyly kórsete alamyz ba dep kóp oilandyq. Bul meniń ǵana eńbegim emes, úlken ujymnyń jumysy», – deidi kitap avtory Sattar Májitov.
Avtor Túrkistan tarihynyń kóp aityla bermeitin qyrlaryna erekshe nazar aýdarǵan. Kitapta óńirdiń ár dáýirdegi tynysy, tarihi tulǵalardyń taǵdyry men mádeni murasynyń qalyptasý joly qamtylǵan.
Ujym tarihi derekterdi mátin arqyly ǵana emes, fotosýretter men arhiv materialdary arqyly kórsetip, kitapty ózindik vizýaldy shejire retinde jasaǵan.
Úsh júzge jýyq illiýstratsiia men biregei fotosýret endi
Joba jetekshisi Gaýhar Saimasaevanyń aitýynsha, basylymdy daiyndaý barysynda Qazaqstannan bólek, Resei, Frantsiia, Ózbekstan jáne Qytaidaǵy arhivter men mýzei qorlary zerttelgen. Jalpy, kitapta úsh júzge jýyq illiýstratsiia men biregei fotosýret bar.
«Sankt-Peterbýrgke baryp, Tretiakov galereiasynda jáne Resei etnografiialyq mýzeiinde jumys istedik. Erevandaǵy Orys óneri mýzeiimen de birlesip jumys jasadyq. Osylaisha óte aýqymdy material jinadyq.
Byltyr mamyrda "Shyǵysqa jol" atty kórme ashylypty. Onda Tretiakov galereiasynyń ǵana emes, Reseidegi basqa da mýzeilerdiń Ortalyq Aziia men Túrkistan ólkesine qatysty eńbekteri qoiylǵan. Biz sol jerden 17 biregei kartinany tańdap aldyq. Olar Qazaqstannyń kitap óneri tarihynda alǵash ret osy basylymda usynylyp otyr», – dedi Gaýhar Saimasaeva.
Kitapta arnaiy sýretshiler salǵan jańa illiýstratsiialar da bar. Nurlan Ábishev joba úshin úsh aýqymdy týyndy jasasa, Dáýren Qasteev eki monýmentaldy shyǵarma salǵan.
Sonymen qatar basylymda Rabiia Begimniń beinesi de alǵash ret usynylǵan. Avtorlar ony tarihi derekter men Iliias Esenberlinniń shyǵarmalaryndaǵy sipattamalar negizinde beinelegen.
Sirek fotosýretter men arhiv materialdary jinaqtalǵan
Joba avtorlary Túrkistanǵa qatysty materialdardy elimizdegi mýzeilerden ǵana emes, Reseidiń, Ózbekstannyń jáne basqa da sheteldik qorlardan izdegen.
«Túrkistanǵa kitapqa bailanysty bes ret bardyq. "Uly dala" ortalyǵyna kirgen kezde Nurlan Qilybaevtyń keremet kartinalaryn kórdik. Áleýmettik jeli arqyly Nurlandy taýyp, bailanysqa shyqtyq. Ol óz jumystaryn kitapta paidalanýǵa eshqandai aqy suramai ruqsat berdi. "Men úshin jumystarymnyń osyndai kitapta jaryq kórýi – úlken mártebe", – dedi», – dedi joba jetekshisi.
Kitapqa 1866 jyly Túrkistanǵa kelgen orys saiahatshysy ári etnograf Petr Pashinonyń eńbekterindegi kóne sýretter de engizilgen. Olar sol kezeńdegi Túrkistannyń beinesin kórsetetin sirek materialdardyń biri.
Jalpy kitapta XVII-XX ǵasyrlardaǵy sheteldik jáne reseilik sýretshi-zertteýshilerdiń eńbekteri, tarihi derekter, sáýlet eskertkishteri men biregei jádigerler týraly málimetter qamtylǵan.
Kitaptyń bezendirilýine de erekshe mán berilgen. Kóne sýretter, arhiv qujattary, tarihi mátinder men qazirgi Túrkistannyń fotosýretteri bir-birimen úilesip, qalanyń ótkenin búgingi kelbetimen bailanystyratyn tutas kórinis qalyptastyrady.
Kitaptyń muqabasynda Qoja Ahmet Iasaýi kesenesiniń sáýlettik beinesin eske túsiretin tas kompozitsiia qoldanylǵan. Bul sheshim basylymnyń Túrkistannyń basty tarihi simvolymen bailanysyn aiqyndaidy.
Úsh tilde – qazaq, orys jáne aǵylshyn tilderinde jaryq kórgen kitap Túrkistannyń tarihy men mádeni murasyn halyqaralyq oqyrmanǵa tanystyrýdy kózdeidi.
Aita keteiik, biyl kóktemde Túrkistanda ótken halyqaralyq kezdesýler barysynda kitap alty memleket basshysyna Qazaqstan Prezidenti Qasym-Jomart Toqaevtyń atynan estelik syilyq retinde tabystalǵan.
