الماتىدا تٷركٸستان تاريحىن جاڭا قىرىنان تانىتاتىن «مەڭگٸلٸك جەنە ەرقاشان جاڭا تٷركٸستان» اتتى كٸتاپتىڭ تۇساۋكەسەرٸ ٶتتٸ. ٷش تٸلدە جارىق كٶرگەن باسىلىمعا سيرەك فوتوسۋرەتتەر, ارحيۆتٸك ماتەريالدار مەن كٶپشٸلٸككە بەيمەلٸم تاريحي دەرەكتەر ەنگەن, دەپ حابارلايدى ult.kz.
تاريحشى ەرٸ زەرتتەۋشٸ ساتتار مەجيتوۆتىڭ «مەڭگٸلٸك جەنە ەرقاشان جاڭا تٷركٸستان» / «تۋركەستان ۆەچنىي ي ۆسەگدا نوۆىي» / «Turkestan eternal and ever new» اتتى كٸتابى تٷركٸستاندى تانىمال تاريحي وقيعالار مەن ٷيرەنشٸكتٸ دەرەكتەر شەڭبەرٸندە عانا ەمەس, سيرەك ماتەريالدار ارقىلى تانىستىرادى.
«مۇنداي كيەلٸ تۋىندىنى جازۋ وڭاي ەمەس. تٷركٸستان جايلى جازىلعان مىڭداعان كٸتاپ, ميلليونداعان ماقالا بار. بٸز "ەندٸ نە ايتامىز?" دەگەن سۇراققا كەلگەندە قينالدىق. ونى سٶزبەن جەتكٸزەمٸز بە, سۋرەتپەن بە, ەلدە ارتەفاكتٸلەر ارقىلى كٶرسەتە الامىز با دەپ كٶپ ويلاندىق. بۇل مەنٸڭ عانا ەڭبەگٸم ەمەس, ٷلكەن ۇجىمنىڭ جۇمىسى», – دەيدٸ كٸتاپ اۆتورى ساتتار مەجيتوۆ.
اۆتور تٷركٸستان تاريحىنىڭ كٶپ ايتىلا بەرمەيتٸن قىرلارىنا ەرەكشە نازار اۋدارعان. كٸتاپتا ٶڭٸردٸڭ ەر دەۋٸردەگٸ تىنىسى, تاريحي تۇلعالاردىڭ تاعدىرى مەن مەدەني مۇراسىنىڭ قالىپتاسۋ جولى قامتىلعان.
ۇجىم تاريحي دەرەكتەردٸ مەتٸن ارقىلى عانا ەمەس, فوتوسۋرەتتەر مەن ارحيۆ ماتەريالدارى ارقىلى كٶرسەتٸپ, كٸتاپتى ٶزٸندٸك ۆيزۋالدى شەجٸرە رەتٸندە جاساعان.
ٷش جٷزگە جۋىق يلليۋستراتسييا مەن بٸرەگەي فوتوسۋرەت ەندٸ
جوبا جەتەكشٸسٸ گاۋحار سايماساەۆانىڭ ايتۋىنشا, باسىلىمدى دايىنداۋ بارىسىندا قازاقستاننان بٶلەك, رەسەي, فرانتسييا, ٶزبەكستان جەنە قىتايداعى ارحيۆتەر مەن مۋزەي قورلارى زەرتتەلگەن. جالپى, كٸتاپتا ٷش جٷزگە جۋىق يلليۋستراتسييا مەن بٸرەگەي فوتوسۋرەت بار.
«سانكت-پەتەربۋرگكە بارىپ, ترەتياكوۆ گالەرەياسىندا جەنە رەسەي ەتنوگرافييالىق مۋزەيٸندە جۇمىس ٸستەدٸك. ەرەۆانداعى ورىس ٶنەرٸ مۋزەيٸمەن دە بٸرلەسٸپ جۇمىس جاسادىق. وسىلايشا ٶتە اۋقىمدى ماتەريال جينادىق.
بىلتىر مامىردا "شىعىسقا جول" اتتى كٶرمە اشىلىپتى. وندا ترەتياكوۆ گالەرەياسىنىڭ عانا ەمەس, رەسەيدەگٸ باسقا دا مۋزەيلەردٸڭ ورتالىق ازييا مەن تٷركٸستان ٶلكەسٸنە قاتىستى ەڭبەكتەرٸ قويىلعان. بٸز سول جەردەن 17 بٸرەگەي كارتينانى تاڭداپ الدىق. ولار قازاقستاننىڭ كٸتاپ ٶنەرٸ تاريحىندا العاش رەت وسى باسىلىمدا ۇسىنىلىپ وتىر», – دەدٸ گاۋحار سايماساەۆا.
كٸتاپتا ارنايى سۋرەتشٸلەر سالعان جاڭا يلليۋستراتسييالار دا بار. نۇرلان ەبٸشەۆ جوبا ٷشٸن ٷش اۋقىمدى تۋىندى جاساسا, دەۋرەن قاستەەۆ ەكٸ مونۋمەنتالدى شىعارما سالعان.
سونىمەن قاتار باسىلىمدا رابييا بەگٸمنٸڭ بەينەسٸ دە العاش رەت ۇسىنىلعان. اۆتورلار ونى تاريحي دەرەكتەر مەن ٸليياس ەسەنبەرليننٸڭ شىعارمالارىنداعى سيپاتتامالار نەگٸزٸندە بەينەلەگەن.
سيرەك فوتوسۋرەتتەر مەن ارحيۆ ماتەريالدارى جيناقتالعان
جوبا اۆتورلارى تٷركٸستانعا قاتىستى ماتەريالداردى ەلٸمٸزدەگٸ مۋزەيلەردەن عانا ەمەس, رەسەيدٸڭ, ٶزبەكستاننىڭ جەنە باسقا دا شەتەلدٸك قورلاردان ٸزدەگەن.
«تٷركٸستانعا كٸتاپقا بايلانىستى بەس رەت باردىق. "ۇلى دالا" ورتالىعىنا كٸرگەن كەزدە نۇرلان قيلىباەۆتىڭ كەرەمەت كارتينالارىن كٶردٸك. ەلەۋمەتتٸك جەلٸ ارقىلى نۇرلاندى تاۋىپ, بايلانىسقا شىقتىق. ول ٶز جۇمىستارىن كٸتاپتا پايدالانۋعا ەشقانداي اقى سۇراماي رۇقسات بەردٸ. "مەن ٷشٸن جۇمىستارىمنىڭ وسىنداي كٸتاپتا جارىق كٶرۋٸ – ٷلكەن مەرتەبە", – دەدٸ», – دەدٸ جوبا جەتەكشٸسٸ.
كٸتاپقا 1866 جىلى تٷركٸستانعا كەلگەن ورىس ساياحاتشىسى ەرٸ ەتنوگراف پەتر پاشينونىڭ ەڭبەكتەرٸندەگٸ كٶنە سۋرەتتەر دە ەنگٸزٸلگەن. ولار سول كەزەڭدەگٸ تٷركٸستاننىڭ بەينەسٸن كٶرسەتەتٸن سيرەك ماتەريالداردىڭ بٸرٸ.
جالپى كٸتاپتا XVII-XX عاسىرلارداعى شەتەلدٸك جەنە رەسەيلٸك سۋرەتشٸ-زەرتتەۋشٸلەردٸڭ ەڭبەكتەرٸ, تاريحي دەرەكتەر, سەۋلەت ەسكەرتكٸشتەرٸ مەن بٸرەگەي جەدٸگەرلەر تۋرالى مەلٸمەتتەر قامتىلعان.
كٸتاپتىڭ بەزەندٸرٸلۋٸنە دە ەرەكشە مەن بەرٸلگەن. كٶنە سۋرەتتەر, ارحيۆ قۇجاتتارى, تاريحي مەتٸندەر مەن قازٸرگٸ تٷركٸستاننىڭ فوتوسۋرەتتەرٸ بٸر-بٸرٸمەن ٷيلەسٸپ, قالانىڭ ٶتكەنٸن بٷگٸنگٸ كەلبەتٸمەن بايلانىستىراتىن تۇتاس كٶرٸنٸس قالىپتاستىرادى.
كٸتاپتىڭ مۇقاباسىندا قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسٸنٸڭ سەۋلەتتٸك بەينەسٸن ەسكە تٷسٸرەتٸن تاس كومپوزيتسييا قولدانىلعان. بۇل شەشٸم باسىلىمنىڭ تٷركٸستاننىڭ باستى تاريحي سيمۆولىمەن بايلانىسىن ايقىندايدى.
ٷش تٸلدە – قازاق, ورىس جەنە اعىلشىن تٸلدەرٸندە جارىق كٶرگەن كٸتاپ تٷركٸستاننىڭ تاريحى مەن مەدەني مۇراسىن حالىقارالىق وقىرمانعا تانىستىرۋدى كٶزدەيدٸ.
ايتا كەتەيٸك, بيىل كٶكتەمدە تٷركٸستاندا ٶتكەن حالىقارالىق كەزدەسۋلەر بارىسىندا كٸتاپ التى مەملەكەت باسشىسىنا قازاقستان پرەزيدەنتٸ قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ اتىنان ەستەلٸك سىيلىق رەتٸندە تابىستالعان.
