Hitýov Taras Kiikbaiuly, QR Parlamenti májilisiniń depýtaty: «Bolashaqta Túrkistan oblysy memleketmiz úshin rýhani astana ǵana emes ekonomikalyq tirekke ainalary sózsiz».
Túrkistan - elimizdiń tek rýhani astanasy ǵana emes, saiasi-ekonomikalyq ómirinde de asa zor mańyzǵa ie óńir. Túrki elderi keńistiginde erekshe orny bar bul aimaq Batys Qytai - Batys Eýropa avtodáliziniń boiynda ornalasqan. Ol degenimiz logistikalyq turǵydan alǵanda óte tiimdi jáne qolaily ári paidaly. Kóne Jibek jolynyń bir tarmaǵyn alyp jatqan atyrap elimizdiń damýy jolynda súbeli úles qosaryna senimim mol.
Uly Jibek jolynyń porttyq tasymaldaý kúshi damyǵannan beri toz-tozy shyqty degen támsil bar. Bul – ańyz. Uly Jibek joly eshqashan óz mańyzdylyǵyn joǵaltqan emes. Porttyq tasymaldaý 10 paiyzǵa da jetpeitin úlesti ózine qarata aldy. Onyń ústine munyń shyǵyny artyq. Sondyqtan Batys Qytai – Batys Eýropa kerýeni áli de asa mańyzdy.
Al sonyń týra beldeýinde oryn tepken Túrkistan oblysynyń ekonomikalyq bolashaǵy úshin esh alańdamaimyz.
Endigi kezek týrizm salasyn damytýdy qolǵa alý kerek. Bul úshin memleket tarihi kartadan bastap bolashaqqa baǵdar bolatyn túrli jobalardy qolǵa alyp úlgerdi.
Bolashaqta Túrkistan oblysy memleketmiz úshin rýhani astana ǵana emes ekonomikalyq tirekke ainalary sózsiz.
Túrkistan – túrki áleminiń ortaq oljasy. Qudaiǵa alǵys, Qazaq eli enshilegen territoriiada tur bul orda. Tamyry Túrkige túsetin barsha baýyrlas elder qyzyǵa da qyzǵana da qaraidy bizge.
Elbasynyń osy sheshimi – uly jeńis. Endi sol túrki elderinen de úlken investitsiialar kútemiz. Ol ýaqyt enshisinde turǵan másele.
Mundaǵy ǵimarattardy kóterý barysynda shyǵys mádenieti de erekshe kóriniske ie bolýy kerek dep oilaimyn. Túrkistan Ortalyq Aziiadaǵy eń úlken rýhani orda. Bylaisha aitqan túrki jurtynyń Mekkesi ǵoi. Sondyqtan, qolda bar qazynamyzdyń qunyn áýeli ózimiz sezinip, sodan soń álemge rýhani pasportymyz retinde kórsetýimiz kerek. Túrkistannyń týy jyǵylmasyn dep tileimiz.
Amanjol Áltai, aitysker-aqyn, dotsent, «Daryn» memlekettik jastar syilyǵynyń jáne birneshe ataýly medaldardyń iegeri: «Túrkistanda kóshe ataýyn qoiǵanda da erekshe mán berýimiz kerek»
Túrkistan – isi túrki jurtynyń rýhani astanasy. Maǵjansha aitar bolsaq Túrkistan eki dúnie esigi, er túriktiń altyn besigi. Keshegi Ahmet Iassaýi babamyz kemeldendirgen islam iliminiń ortalyǵy bolǵan ordaly ólke. Túrkistan – handarymyz, bilerimiz, batyrlarymyz, basqa da tarihi tulǵalarymyz jatqan tarihi sanamyzdyń altyn tamyryna ainalǵan ólke. Onyń oblys ortalyǵy bolyp qaita ashylýy ulttyq sanamyzdyń sáýlelenýine, tarihymyzdyń tereńdeýine úlken áser etti dep oilaimyn.
Sondyqtan da qaita jańǵyryp jatqan Túrkistan shaharynyń bolashaq kelbetinde keshegi shaharlarymyzdyń belgileri, tarihi tulǵalarymyzdyń murajaiy bolýy kerek dep oilaimyn. Kóshe ataýyn qoiǵanda da erekshe mán berýimiz kerek. Tarihymyz tipti sol kóshelerimizde de jańǵyryp turýy tiis. Túrkistan týrizmniń de ordaly ólkesine ainalýy kerek dep oilaimyn.
Oblys atanyp jatqan kezde osyndai úlken máselelerge mán berýimiz qajet. Bolashaqta bizdiń Táýelsiz Qazaqstannyń úlken bir rýhani ortalyǵy, rýhani qazynasy osy bir Túrkistan bolady.
Túrkistan – qazaq ultynyń tiri eskertkishi. Bul bizdiń tarihymyzdyń tereńdigin, ultymyzdyń danyshpandyǵyn, halqymyzdyń qasietin, babalardyń ósietin ólsheitin kýálik.
Elbasy óte danyshpan saiasatker. Bul kisiniń atalmysh sheshimi bolashaqqa jasalǵan uly qadam. Endigi kezek biz el bolyp. Osy missiianyń oryndalýyna úles qosýymyz kerek.
Túrkistandy qazir maqtaý asylyq. Bul kieli atyrap ondai dúniege táýeldi emes. Biz túrki jurtynyń olimpine shyǵyp, osy Túrkistanmen maqtanýymyz kerek. Kesek tulǵalardyń kesenesimen, Patsha-bilerdiń peshenesimen ǵana emes, bul topyraq bolmys bitimimen qasietti ǵoi.
Kúlli túrki jurty tamsanyp otyrǵan tarihi muraǵa – amanat retinde qarai bastaýymyz rýhymyzdyń oiandy degenin bildiredi. Táńiri kótergen týymyzdy jyqpai, muratymyzǵa jetkizsin dep tiledik.
Saq Qairat Ómirbaiuly, L. N. Gýmilev atyndaǵy Eýraziia ulttyq ýniversitetiniń jýrnalistika jáne saiasattaný fakýltetiniń dekany, filologiia ǵylymdarynyń kandidaty, QR Pedagogika ǵylymdar akademiiasynyń tolyq múshesi – akademigi: «Túrkistan – qazaq rýhaniiatyn jańǵyrtyp qana qoimai, Túrki áleminniń basyn bir arnaǵa qosatyn uly Orda»
Túrkistan - Túrki dúniesiniń rýhani astanasy. Sondyqtan, Túrkistannyń qaita túleýi - Túrki áleminiń jańǵarýyna ákelmek. Óz qoinaýynda jer jahanǵa aty máshhúr oishyldar men ǵalymdardy ósirip-óndirgen óńirde kóne Otyrar qalasynyń orny airyqsha. Adamzatqa aitary mol muramyz keleli urpaqqa amanattar qundy bailyǵymyz osy tarihtyń qatpar-qatpar ájiminde jatyr.
Túrkistan oblysy – globaldy sheshim. Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaevtyń kóregendiligin taǵy bir márte baiqaimyz osy tusta. Túrkistan – qazaq rýhaniiatyn jańǵyrtyp qana qoimai, Túrki áleminiń basyn bir arnaǵa qosatyn uly Orda.
Bul tamyry bir baýyrlas elderdiń bar múddesin de bir etetini sózsiz. Tipti bul baǵytta jumystar da jasalyp, bastalyp ketti emes pe?!
«TÚRKISTAN: JAŃA AQPARATTYQ KEŃISTIK» atty halyqaralyq jýrnalister forýmyn eske túsirińizshi mysaly? Qandai jeńis. Endigi kezek Túrki jurty rýhani-ekonomikalyq qana emes aqparattyq aidynda da birlesip jumys jasaýǵa múmkindik aldy ǵoi. Basqosýda qazaqstandyq jáne sheteldik BAQ ókilderi jýrnalistikany damytý, Túrkistandy gúldendirý baǵytyndaǵy pikirleri men oilaryn aitty.
Aqparat kiminń qolynda, jeńiske sol jetedi degen támsil bar emes pe? Túrki jurtynyń tamyry bir. Sondyqtan olar barlyq baǵytta bailanysyn úzbeýi tiis. Eýroodaq sekildi Túrki odaǵynyń qurylyp, úlken saiasi ári ekonomikalyq kúshke ainala alatyn múmkindigi bar. Túrkistan sol uly ideianyń maiagi, shamshyraǵy bolyp turatyny sózsiz.
Jýrnalistika salasynyń mamany retinde mundai bastamalrdy kórip, qatty qýanǵanymdy aitqym keledi.
Ońtústiktiń jurty - eńbekqor. Qumyrsqa tirlikpen bir jylda ǵana adam sengisiz jetistikterge qol jetkize alǵanyn baiqaýǵa bolady. Endigi tilek ekpindi túsirmeýimiz shart.
Óńirde 300 jýyq BAQ jumys jasaidy eken. Ózińiz esebi men qisabyna salyp oilap kórińizshi. Til de rýhaniiat ta osy óńirde erekshe saqtalyp, endi bolashaqqa usynǵaly tur.
Serikzat Dúisenǵazy, filologiia ǵylymdarynyń kandidaty, dotsent, aqyn, birneshe jinaqtardyń avtory: «Sondyqta bul óńirdiń oblys ortalyǵy bolýy – urpaq úshin úlken múmkindik».
Qazaq halqynyń mádenieti – erekshe bolmysqa ie. Ol Uly dala mádenietimen ushtasqan kóshpendi eldiń ádet- ǵurpy, salt- dástúrimen sabaqtasyp jatyr.
Bizdiń mádeni sipatymyzdyń bir dúmpýi Uly Jibek joly kezeńi desek, onyń airyqsha kórinis tapqan beinesi osy Túrkistan óńiri bolyp tabylady. Otyrar qalasynyń ózi ondaǵan ǵasyrdyń kórinisin sipattasa, Arystan bab penen Qoja Ahmet Iasaýi keseneleri túrki elderiniń rýhani qazynasy sanalady. Sondyqtan da Túrkistannyń oblys ortalyǵy atanyp, qaita jańǵyrýy óte oryndy sheshim.
Túrkistan – topyraǵy tarih, aýasy jyr, sýy dastan kieli óńir. Buǵan kýá tarihi týyndylar emesm pe? Ahmet Iassaýi, Arystan babtardy qospaǵanda bul óńir qansha Alashtyqtardy silady qazaqqa.
Ózen men sýda jan bar. Olar kie bolyp keleshek urpaqqa darityny sózsiz. Sondyqta bul óńirdiń oblys ortalyǵy bolýy – urpaq úshin úlken múmkindik. Qazaqy tilmen aitqanda aqsarbas qoidy soidyryp, aqsaqaldydan bata aldyrar shaq osy.
Eń keremeti Túrkistan oblysynda Farab qalasy, iaǵni Otyrar boi kótergen. Ondaǵy kitaphana týraly ańyzdy eske túsirińizshi. Ol topyraqtan sol kezdiń ózinde qansha ǵalymdar shyqty. Sol bilimniń ushqyny sonda jatyr ǵoi. Demek Túrkistan oblysynda bilimge degen investitsiia quiylý kerek. Otyrar kitaphanasyn qaita kótirp shyqqanǵa ne jetsin? El bolyp sol kitaphana qaita qalypqa keltirýge jumys jasaýymyz kerek. Ýniversitterge de airyqsha nazar aýdaryp, óńirdegi bilim deńgeiin aspandatý – alǵashqy jumystardyń biri bolý kerek.
Túrkistan – jastardyń qalasy. Sondyqtan olardy patentsialyna jasalǵan investitsiia – eń aqyldy sheshim bolmaq. Teatr, saiabaq, ýniversitet, kitaphana, tarihi mýzeiler – olardyń damýyna úlken dúmpý berý bereri sózsiz.
Elbasynyń osy sheshimi – Elordany Nur-Sultanǵa aýystyrýymen birdei erlik dep bilemin. Túrkistan sózsiz bizdiń rýhani ortalyǵymyz bolyp qala bermek.
Arman Qýantai
