حيتۋوۆ تاراس كيٸكبايۇلى, قر پارلامەنتٸ مەجٸلٸسٸنٸڭ دەپۋتاتى: «بولاشاقتا تٷركٸستان وبلىسى مەملەكەتمٸز ٷشٸن رۋحاني استانا عانا ەمەس ەكونوميكالىق تٸرەككە اينالارى سٶزسٸز».
تٷركٸستان - ەلٸمٸزدٸڭ تەك رۋحاني استاناسى عانا ەمەس, ساياسي-ەكونوميكالىق ٶمٸرٸندە دە اسا زور ماڭىزعا يە ٶڭٸر. تٷركٸ ەلدەرٸ كەڭٸستٸگٸندە ەرەكشە ورنى بار بۇل ايماق باتىس قىتاي - باتىس ەۋروپا اۆتودەلٸزٸنٸڭ بويىندا ورنالاسقان. ول دەگەنٸمٸز لوگيستيكالىق تۇرعىدان العاندا ٶتە تيٸمدٸ جەنە قولايلى ەرٸ پايدالى. كٶنە جٸبەك جولىنىڭ بٸر تارماعىن الىپ جاتقان اتىراپ ەلٸمٸزدٸڭ دامۋى جولىندا سٷبەلٸ ٷلەس قوسارىنا سەنٸمٸم مول.
ۇلى جٸبەك جولىنىڭ پورتتىق تاسىمالداۋ كٷشٸ دامىعاننان بەرٸ توز-توزى شىقتى دەگەن تەمسٸل بار. بۇل – اڭىز. ۇلى جٸبەك جولى ەشقاشان ٶز ماڭىزدىلىعىن جوعالتقان ەمەس. پورتتىق تاسىمالداۋ 10 پايىزعا دا جەتپەيتٸن ٷلەستٸ ٶزٸنە قاراتا الدى. ونىڭ ٷستٸنە مۇنىڭ شىعىنى ارتىق. سوندىقتان باتىس قىتاي – باتىس ەۋروپا كەرۋەنٸ ەلٸ دە اسا ماڭىزدى.
ال سونىڭ تۋرا بەلدەۋٸندە ورىن تەپكەن تٷركٸستان وبلىسىنىڭ ەكونوميكالىق بولاشاعى ٷشٸن ەش الاڭدامايمىز.
ەندٸگٸ كەزەك تۋريزم سالاسىن دامىتۋدى قولعا الۋ كەرەك. بۇل ٷشٸن مەملەكەت تاريحي كارتادان باستاپ بولاشاققا باعدار بولاتىن تٷرلٸ جوبالاردى قولعا الىپ ٷلگەردٸ.
بولاشاقتا تٷركٸستان وبلىسى مەملەكەتمٸز ٷشٸن رۋحاني استانا عانا ەمەس ەكونوميكالىق تٸرەككە اينالارى سٶزسٸز.
تٷركٸستان – تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ ورتاق ولجاسى. قۇدايعا العىس, قازاق ەلٸ ەنشٸلەگەن تەرريتورييادا تۇر بۇل وردا. تامىرى تٷركٸگە تٷسەتٸن بارشا باۋىرلاس ەلدەر قىزىعا دا قىزعانا دا قارايدى بٸزگە.
ەلباسىنىڭ وسى شەشٸمٸ – ۇلى جەڭٸس. ەندٸ سول تٷركٸ ەلدەرٸنەن دە ٷلكەن ينۆەستيتسييالار كٷتەمٸز. ول ۋاقىت ەنشٸسٸندە تۇرعان مەسەلە.
مۇنداعى عيماراتتاردى كٶتەرۋ بارىسىندا شىعىس مەدەنيەتٸ دە ەرەكشە كٶرٸنٸسكە يە بولۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. تٷركٸستان ورتالىق ازيياداعى ەڭ ٷلكەن رۋحاني وردا. بىلايشا ايتقان تٷركٸ جۇرتىنىڭ مەككەسٸ عوي. سوندىقتان, قولدا بار قازىنامىزدىڭ قۇنىن ەۋەلٸ ٶزٸمٸز سەزٸنٸپ, سودان سوڭ ەلەمگە رۋحاني پاسپورتىمىز رەتٸندە كٶرسەتۋٸمٸز كەرەك. تٷركٸستاننىڭ تۋى جىعىلماسىن دەپ تٸلەيمٸز.
امانجول ەلتاي, ايتىسكەر-اقىن, دوتسەنت, «دارىن» مەملەكەتتٸك جاستار سىيلىعىنىڭ جەنە بٸرنەشە اتاۋلى مەدالداردىڭ يەگەرٸ: «تٷركٸستاندا كٶشە اتاۋىن قويعاندا دا ەرەكشە مەن بەرۋٸمٸز كەرەك»
تٷركٸستان – يسٸ تٷركٸ جۇرتىنىڭ رۋحاني استاناسى. ماعجانشا ايتار بولساق تٷركٸستان ەكٸ دٷنيە ەسٸگٸ, ەر تٷرٸكتٸڭ التىن بەسٸگٸ. كەشەگٸ احمەت ياسساۋي بابامىز كەمەلدەندٸرگەن يسلام ٸلٸمٸنٸڭ ورتالىعى بولعان وردالى ٶلكە. تٷركٸستان – حاندارىمىز, بيلەرٸمٸز, باتىرلارىمىز, باسقا دا تاريحي تۇلعالارىمىز جاتقان تاريحي سانامىزدىڭ التىن تامىرىنا اينالعان ٶلكە. ونىڭ وبلىس ورتالىعى بولىپ قايتا اشىلۋى ۇلتتىق سانامىزدىڭ سەۋلەلەنۋٸنە, تاريحىمىزدىڭ تەرەڭدەۋٸنە ٷلكەن ەسەر ەتتٸ دەپ ويلايمىن.
سوندىقتان دا قايتا جاڭعىرىپ جاتقان تٷركٸستان شاھارىنىڭ بولاشاق كەلبەتٸندە كەشەگٸ شاھارلارىمىزدىڭ بەلگٸلەرٸ, تاريحي تۇلعالارىمىزدىڭ مۇراجايى بولۋى كەرەك دەپ ويلايمىن. كٶشە اتاۋىن قويعاندا دا ەرەكشە مەن بەرۋٸمٸز كەرەك. تاريحىمىز تٸپتٸ سول كٶشەلەرٸمٸزدە دە جاڭعىرىپ تۇرۋى تيٸس. تٷركٸستان تۋريزمنٸڭ دە وردالى ٶلكەسٸنە اينالۋى كەرەك دەپ ويلايمىن.
وبلىس اتانىپ جاتقان كەزدە وسىنداي ٷلكەن مەسەلەلەرگە مەن بەرۋٸمٸز قاجەت. بولاشاقتا بٸزدٸڭ تەۋەلسٸز قازاقستاننىڭ ٷلكەن بٸر رۋحاني ورتالىعى, رۋحاني قازىناسى وسى بٸر تٷركٸستان بولادى.
تٷركٸستان – قازاق ۇلتىنىڭ تٸرٸ ەسكەرتكٸشٸ. بۇل بٸزدٸڭ تاريحىمىزدىڭ تەرەڭدٸگٸن, ۇلتىمىزدىڭ دانىشپاندىعىن, حالقىمىزدىڭ قاسيەتٸن, بابالاردىڭ ٶسيەتٸن ٶلشەيتٸن كۋەلٸك.
ەلباسى ٶتە دانىشپان ساياساتكەر. بۇل كٸسٸنٸڭ اتالمىش شەشٸمٸ بولاشاققا جاسالعان ۇلى قادام. ەندٸگٸ كەزەك بٸز ەل بولىپ. وسى ميسسييانىڭ ورىندالۋىنا ٷلەس قوسۋىمىز كەرەك.
تٷركٸستاندى قازٸر ماقتاۋ اسىلىق. بۇل كيەلٸ اتىراپ ونداي دٷنيەگە تەۋەلدٸ ەمەس. بٸز تٷركٸ جۇرتىنىڭ وليمپٸنە شىعىپ, وسى تٷركٸستانمەن ماقتانۋىمىز كەرەك. كەسەك تۇلعالاردىڭ كەسەنەسٸمەن, پاتشا-بيلەردٸڭ پەشەنەسٸمەن عانا ەمەس, بۇل توپىراق بولمىس بٸتٸمٸمەن قاسيەتتٸ عوي.
كٷللٸ تٷركٸ جۇرتى تامسانىپ وتىرعان تاريحي مۇراعا – امانات رەتٸندە قاراي باستاۋىمىز رۋحىمىزدىڭ وياندى دەگەنٸن بٸلدٸرەدٸ. تەڭٸرٸ كٶتەرگەن تۋىمىزدى جىقپاي, مۇراتىمىزعا جەتكٸزسٸن دەپ تٸلەدٸك.
ساق قايرات ٶمٸربايۇلى, ل. ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازييا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ جۋرناليستيكا جەنە ساياساتتانۋ فاكۋلتەتٸنٸڭ دەكانى, فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, قر پەداگوگيكا عىلىمدار اكادەميياسىنىڭ تولىق مٷشەسٸ – اكادەميگٸ: «تٷركٸستان – قازاق رۋحانيياتىن جاڭعىرتىپ قانا قويماي, تٷركٸ ەلەمٸننٸڭ باسىن بٸر ارناعا قوساتىن ۇلى وردا»
تٷركٸستان - تٷركٸ دٷنيەسٸنٸڭ رۋحاني استاناسى. سوندىقتان, تٷركٸستاننىڭ قايتا تٷلەۋٸ - تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ جاڭعارۋىنا ەكەلمەك. ٶز قويناۋىندا جەر جاhانعا اتى مەشھٷر ويشىلدار مەن عالىمداردى ٶسٸرٸپ-ٶندٸرگەن ٶڭٸردە كٶنە وتىرار قالاسىنىڭ ورنى ايرىقشا. ادامزاتقا ايتارى مول مۇرامىز كەلەلٸ ۇرپاققا اماناتتار قۇندى بايلىعىمىز وسى تاريحتىڭ قاتپار-قاتپار ەجٸمٸندە جاتىر.
تٷركٸستان وبلىسى – گلوبالدى شەشٸم. ەلباسى نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆتىڭ كٶرەگەندٸلٸگٸن تاعى بٸر مەرتە بايقايمىز وسى تۇستا. تٷركٸستان – قازاق رۋحانيياتىن جاڭعىرتىپ قانا قويماي, تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ باسىن بٸر ارناعا قوساتىن ۇلى وردا.
بۇل تامىرى بٸر باۋىرلاس ەلدەردٸڭ بار مٷددەسٸن دە بٸر ەتەتٸنٸ سٶزسٸز. تٸپتٸ بۇل باعىتتا جۇمىستار دا جاسالىپ, باستالىپ كەتتٸ ەمەس پە?!
«TÚRKISTAN: JAŃA AQPARATTYQ KEŃISTIK» اتتى حالىقارالىق جۋرناليستەر فورۋمىن ەسكە تٷسٸرٸڭٸزشٸ مىسالى? قانداي جەڭٸس. ەندٸگٸ كەزەك تٷركٸ جۇرتى رۋحاني-ەكونوميكالىق قانا ەمەس اقپاراتتىق ايدىندا دا بٸرلەسٸپ جۇمىس جاساۋعا مٷمكٸندٸك الدى عوي. باسقوسۋدا قازاقستاندىق جەنە شەتەلدٸك باق ٶكٸلدەرٸ جۋرناليستيكانى دامىتۋ, تٷركٸستاندى گٷلدەندٸرۋ باعىتىنداعى پٸكٸرلەرٸ مەن ويلارىن ايتتى.
اقپارات كٸمٸنڭ قولىندا, جەڭٸسكە سول جەتەدٸ دەگەن تەمسٸل بار ەمەس پە? تٷركٸ جۇرتىنىڭ تامىرى بٸر. سوندىقتان ولار بارلىق باعىتتا بايلانىسىن ٷزبەۋٸ تيٸس. ەۋرووداق سەكٸلدٸ تٷركٸ وداعىنىڭ قۇرىلىپ, ٷلكەن ساياسي ەرٸ ەكونوميكالىق كٷشكە اينالا الاتىن مٷمكٸندٸگٸ بار. تٷركٸستان سول ۇلى يدەيانىڭ ماياگٸ, شامشىراعى بولىپ تۇراتىنى سٶزسٸز.
جۋرناليستيكا سالاسىنىڭ مامانى رەتٸندە مۇنداي باستامالردى كٶرٸپ, قاتتى قۋانعانىمدى ايتقىم كەلەدٸ.
وڭتٷستٸكتٸڭ جۇرتى - ەڭبەكقور. قۇمىرسقا تٸرلٸكپەن بٸر جىلدا عانا ادام سەنگٸسٸز جەتٸستٸكتەرگە قول جەتكٸزە العانىن بايقاۋعا بولادى. ەندٸگٸ تٸلەك ەكپٸندٸ تٷسٸرمەۋٸمٸز شارت.
ٶڭٸردە 300 جۋىق باق جۇمىس جاسايدى ەكەن. ٶزٸڭٸز ەسەبٸ مەن قيسابىنا سالىپ ويلاپ كٶرٸڭٸزشٸ. تٸل دە رۋحانييات تا وسى ٶڭٸردە ەرەكشە ساقتالىپ, ەندٸ بولاشاققا ۇسىنعالى تۇر.
سەرٸكزات دٷيسەنعازى, فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, دوتسەنت, اقىن, بٸرنەشە جيناقتاردىڭ اۆتورى: «سوندىقتا بۇل ٶڭٸردٸڭ وبلىس ورتالىعى بولۋى – ۇرپاق ٷشٸن ٷلكەن مٷمكٸندٸك».
قازاق حالقىنىڭ مەدەنيەتٸ – ەرەكشە بولمىسقا يە. ول ۇلى دالا مەدەنيەتٸمەن ۇشتاسقان كٶشپەندٸ ەلدٸڭ ەدەت- عۇرپى, سالت- دەستٷرٸمەن ساباقتاسىپ جاتىر.
بٸزدٸڭ مەدەني سيپاتىمىزدىڭ بٸر دٷمپۋٸ ۇلى جٸبەك جولى كەزەڭٸ دەسەك, ونىڭ ايرىقشا كٶرٸنٸس تاپقان بەينەسٸ وسى تٷركٸستان ٶڭٸرٸ بولىپ تابىلادى. وتىرار قالاسىنىڭ ٶزٸ ونداعان عاسىردىڭ كٶرٸنٸسٸن سيپاتتاسا, ارىستان باب پەنەن قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەلەرٸ تٷركٸ ەلدەرٸنٸڭ رۋحاني قازىناسى سانالادى. سوندىقتان دا تٷركٸستاننىڭ وبلىس ورتالىعى اتانىپ, قايتا جاڭعىرۋى ٶتە ورىندى شەشٸم.
تٷركٸستان – توپىراعى تاريح, اۋاسى جىر, سۋى داستان كيەلٸ ٶڭٸر. بۇعان كۋە تاريحي تۋىندىلار ەمەسم پە? احمەت ياسساۋي, ارىستان بابتاردى قوسپاعاندا بۇل ٶڭٸر قانشا الاشتىقتاردى سيلادى قازاققا.
ٶزەن مەن سۋدا جان بار. ولار كيە بولىپ كەلەشەك ۇرپاققا داريتىنى سٶزسٸز. سوندىقتا بۇل ٶڭٸردٸڭ وبلىس ورتالىعى بولۋى – ۇرپاق ٷشٸن ٷلكەن مٷمكٸندٸك. قازاقى تٸلمەن ايتقاندا اقسارباس قويدى سويدىرىپ, اقساقالدىدان باتا الدىرار شاق وسى.
ەڭ كەرەمەتٸ تٷركٸستان وبلىسىندا فاراب قالاسى, ياعني وتىرار بوي كٶتەرگەن. ونداعى كٸتاپحانا تۋرالى اڭىزدى ەسكە تٷسٸرٸڭٸزشٸ. ول توپىراقتان سول كەزدٸڭ ٶزٸندە قانشا عالىمدار شىقتى. سول بٸلٸمنٸڭ ۇشقىنى سوندا جاتىر عوي. دەمەك تٷركٸستان وبلىسىندا بٸلٸمگە دەگەن ينۆەستيتسييا قۇيىلۋ كەرەك. وتىرار كٸتاپحاناسىن قايتا كٶتٸرپ شىققانعا نە جەتسٸن? ەل بولىپ سول كٸتاپحانا قايتا قالىپقا كەلتٸرۋگە جۇمىس جاساۋىمىز كەرەك. ۋنيۆەرسيتتەرگە دە ايرىقشا نازار اۋدارىپ, ٶڭٸردەگٸ بٸلٸم دەڭگەيٸن اسپانداتۋ – العاشقى جۇمىستاردىڭ بٸرٸ بولۋ كەرەك.
تٷركٸستان – جاستاردىڭ قالاسى. سوندىقتان ولاردى پاتەنتسيالىنا جاسالعان ينۆەستيتسييا – ەڭ اقىلدى شەشٸم بولماق. تەاتر, ساياباق, ۋنيۆەرسيتەت, كٸتاپحانا, تاريحي مۋزەيلەر – ولاردىڭ دامۋىنا ٷلكەن دٷمپۋ بەرۋ بەرەرٸ سٶزسٸز.
ەلباسىنىڭ وسى شەشٸمٸ – ەلوردانى نۇر-سۇلتانعا اۋىستىرۋىمەن بٸردەي ەرلٸك دەپ بٸلەمٸن. تٷركٸستان سٶزسٸز بٸزدٸڭ رۋحاني ورتالىعىمىز بولىپ قالا بەرمەك.
ارمان قۋانتاي
