Foto: Ulttyq mýzei
"Syrdariia-Túrkistan" memlekettik óńirlik tabiǵi parkiniń qorǵaý aimaǵyndaǵy Boraldai taýynyń Tuttybulaq úńgirinde júrgizilgen qazba jumystary nátijesinde 48 myń jyl burynǵy tirshilik anyqtaldy, - dep habarlaidy Tengrinews.kz agenttigi Ulttyq mýzeidiń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Úńgirden alynǵan topyraq pen kúl qaldyqtaryn buǵan deiin ǵalymdar 41 myń jyl dep topshylasa, Germaniiada júrgizilgen zerthanalyq saraptama nátijesinde 48 myń jyldyq tarihy naqtylandy. Bul kórsetkish álemdik sensatsiialyq jańalyq ári qazaq arheologtarynyń naǵyz ǵylymi jetistigi deýge bolady. Oǵan sebep, erte dáýirdegi topyraq qaldyqtarynyń jasyn tsifrlandyrý tájiribesi álemde eń alǵash ret júzege asty. Ǵylymi jańalyqtyń nátijesine qol jetkizý bir jyl boiy júrgizilgen.
Sondai-aq, buǵan deiin Tuttybulaq úńgirinde júrgizilgen arheologiialyq qazba jumystary barysynda tas quraldary men qyrǵyshtar, adamnyń jaq súiegi tabylǵan bolatyn. Jaq súiek alǵashqy adamdiki bolýy da múmkin.
Biylǵy zertteý nátijesinde alǵashqy qaýymdyq qurylysqa tán adamnyń bas súiek bólikteri, onyń ishinde azý tisi jáne aiýdyń tisi men ózge de ańdardyń qańqa qaldyqtary anyqtalǵan.
"Tuttybulaq úńgirindegi zertteý jumysy 1959 jyly bastalǵan. Qazaqstandaǵy tas dáýiri arheologiiasynyń negizin qalaýshy, alǵashqy qazaq arheologtarynyń biri, ǵalym Hasan Alpysbaev bul úńgirdi tapqanymen jalǵyz ózi qazýǵa múmkin bolmady. 2018 jyly Palaesilkroad jobasy aiasynda Tuttybulaq úńgirinde júrgizilgen zertteý jumystary nátijesinde kúldiń qaldyǵy, tas quraldar jáne adamnyń jaq súiegi tabyldy. Jaq súiek alǵashqy adamdiki bolýy da múmkin. Qazirgi tańda jaq súiek Germaniiadaǵy zerthanada anyqtalýda. Al, kúldiń qaldyǵyna qarap oshaq pen otty paidalanǵan adamzat balasynyń sol kezeńde osy jerde de tirshilik etkenin aitýǵa bolady. Bir qýanarlyǵy, álemdik sensatsiia deýge de ábden bolady, keshe Germaniia zerthanasynan kúldiń qaldyǵy 48 000 jyldyq ekendigi naqtylandy. Tuttybulaq Qazaqstanda alǵashqy qaýymdyq qurylys adamdary tirshilik etken eń kóne úńgir ekeni anyqtalyp otyr. Bul ázirge naqtysy ǵana. Ári qarai zerttegen saiyn odan da tereń sensatsiialyq tabystarǵa qol jetkizýimiz múmkin", - dedi Jáken Taimaǵambetov.
Buǵan deiin de birqatar álemdik deńgeidegi ekspeditsiialarǵa qatysyp, ǵylymi jańalyqtardyń ashylýyna atsalysyp júrgen Germaniiadaǵy Tiýbingen ýniversitetiniń doktory Radý Iovita sońǵy kezderi Ortalyq Aziiaǵa qyzyǵýshylyǵy arta bastaǵanyn aitady.
"Úńgirlerdi zertteý biz úshin óte mańyzdy. Úńgirlerde adam men jan-janýar qaldyqtary jaqsy saqtalady. Biz sol jerden alynǵan úlgiler arqyly DNQ-saraptama jasaimyz. Osylaisha, onda qandai adamdar ómir súrgenin anyqtaimyz. Qazaqstandaǵy úńgirler qanshama tarihi oryndardy qoinaýyna jasyryp jatyr. Bir ǵana Qarataý jotasynyń árbir tasy tunǵan tarih", - deidi germaniialyq arheolog Radý Iovita.
QR Ulttyq mýzeii men Germaniianyń Tiýbingen ýniversitetimen jasalǵan halyqaralyq kelisimshart negizinde 2017 jyldan beri Palaesilkroad jobasy boiynsha Qazaqstan aýmaǵyndaǵy paleolit eskertkishterin izdestirý maqsatynda júrgizilgen arheologiialyq zertteý jumystarynyń qosalqy jetekshisi – mýzeidiń bas ǵylymi qyzmetkeri, tarih ǵylymdarynyń doktory, akademik Jáken Taimaǵambetov.
Aita keteiik, QR Ulttyq mýzeiiniń Ǵylymi-zertteý ortalyǵynyń uiymdastyrýymen mýzeidiń bas ǵylymi qyzmetkeri, tarih ǵylymdarynyń doktory, akademik Jáken Taimaǵambetov bastaǵan qazaq-orys, qazaq-nemis, qazaq-japon halyqaralyq ekspeditsiialary Qarataý jotasynan buryn-sońdy belgisiz bop kelgen paleolit dáýirine tiesili 85 úńgir anyqtaǵan bolatyn.
Báidibek aýdany ákiminiń orynbasary Baqyt Qyrǵyzáliev tarihi-kieli oryndarǵa bai aýdannyń týristik baǵyty aldaǵy ýaqytta taǵy da bir jańa orynmen tolyǵatynyna senim bildirdi.
"Báidibek aýdanynda Báidibek ata, Domalaq ana, Qos ana keseneleri men Aqmeshit úńgiri syndy tarihi oryndar elimizben qatar alys-jaqyn sheteldik týristerdiń de erekshe qyzyǵýshylyǵyn týdyratyny jasyryn emes. Tuttybulaq úńgiri de bolashaqta alǵashqy qaýymdyq qurylys adamdarynyń tynys-tirshiligi men júrip ótken joldaryn naqty derektermen tanytýǵa laiyq oryn retinde óz kelýshilerin tartady dep oilaimyn. Bul jospar bolashaqtyń enshisinde. Ǵalymdar zertteý jumystaryn tolyq aiaqtap, ǵylymi derekterge kóptep qol jetkizgen soń mýzeilendirý jobasy júzege asady", - dedi Baqyt Qyrǵyzáliev.
Arheologiialyq qazba jumystary halyqaralyq joba bolǵandyqtan munda Ulttyq mýzei qyzmetkerlerimen qatar Ispaniia, Grekiia, Germaniia, Amerika elderiniń zertteýshileri, ǵylym doktorlary bar. Sondai-aq, Ál-Farabi atyndaǵy Qazaq ulttyq ýniversitetiniń stýdentteri de belsene atsalysýda. Eki arheolog paleolit dáýirine qatysty doktorlyq dissertatsiiasyn shetelde qorǵaidy.
