فوتو: ۇلتتىق مۋزەي
"سىردارييا-تٷركٸستان" مەملەكەتتٸك ٶڭٸرلٸك تابيعي پاركٸنٸڭ قورعاۋ ايماعىنداعى بورالداي تاۋىنىڭ تۇتتىبۇلاق ٷڭگٸرٸندە جٷرگٸزٸلگەن قازبا جۇمىستارى نەتيجەسٸندە 48 مىڭ جىل بۇرىنعى تٸرشٸلٸك انىقتالدى, - دەپ حابارلايدى Tengrinews.kz اگەنتتٸگٸ ۇلتتىق مۋزەيدٸڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.
ٷڭگٸردەن الىنعان توپىراق پەن كٷل قالدىقتارىن بۇعان دەيٸن عالىمدار 41 مىڭ جىل دەپ توپشىلاسا, گەرمانييادا جٷرگٸزٸلگەن زەرتحانالىق ساراپتاما نەتيجەسٸندە 48 مىڭ جىلدىق تاريحى ناقتىلاندى. بۇل كٶرسەتكٸش ەلەمدٸك سەنساتسييالىق جاڭالىق ەرٸ قازاق ارحەولوگتارىنىڭ ناعىز عىلىمي جەتٸستٸگٸ دەۋگە بولادى. وعان سەبەپ, ەرتە دەۋٸردەگٸ توپىراق قالدىقتارىنىڭ جاسىن تسيفرلاندىرۋ تەجٸريبەسٸ ەلەمدە ەڭ العاش رەت جٷزەگە استى. عىلىمي جاڭالىقتىڭ نەتيجەسٸنە قول جەتكٸزۋ بٸر جىل بويى جٷرگٸزٸلگەن.
سونداي-اق, بۇعان دەيٸن تۇتتىبۇلاق ٷڭگٸرٸندە جٷرگٸزٸلگەن ارحەولوگييالىق قازبا جۇمىستارى بارىسىندا تاس قۇرالدارى مەن قىرعىشتار, ادامنىڭ جاق سٷيەگٸ تابىلعان بولاتىن. جاق سٷيەك العاشقى ادامدٸكٸ بولۋى دا مٷمكٸن.
بيىلعى زەرتتەۋ نەتيجەسٸندە العاشقى قاۋىمدىق قۇرىلىسقا تەن ادامنىڭ باس سٷيەك بٶلٸكتەرٸ, ونىڭ ٸشٸندە ازۋ تٸسٸ جەنە ايۋدىڭ تٸسٸ مەن ٶزگە دە اڭداردىڭ قاڭقا قالدىقتارى انىقتالعان.
"تۇتتىبۇلاق ٷڭگٸرٸندەگٸ زەرتتەۋ جۇمىسى 1959 جىلى باستالعان. قازاقستانداعى تاس دەۋٸرٸ ارحەولوگيياسىنىڭ نەگٸزٸن قالاۋشى, العاشقى قازاق ارحەولوگتارىنىڭ بٸرٸ, عالىم حاسان الپىسباەۆ بۇل ٷڭگٸردٸ تاپقانىمەن جالعىز ٶزٸ قازۋعا مٷمكٸن بولمادى. 2018 جىلى Palaesilkroad جوباسى اياسىندا تۇتتىبۇلاق ٷڭگٸرٸندە جٷرگٸزٸلگەن زەرتتەۋ جۇمىستارى نەتيجەسٸندە كٷلدٸڭ قالدىعى, تاس قۇرالدار جەنە ادامنىڭ جاق سٷيەگٸ تابىلدى. جاق سٷيەك العاشقى ادامدٸكٸ بولۋى دا مٷمكٸن. قازٸرگٸ تاڭدا جاق سٷيەك گەرمانيياداعى زەرتحانادا انىقتالۋدا. ال, كٷلدٸڭ قالدىعىنا قاراپ وشاق پەن وتتى پايدالانعان ادامزات بالاسىنىڭ سول كەزەڭدە وسى جەردە دە تٸرشٸلٸك ەتكەنٸن ايتۋعا بولادى. بٸر قۋانارلىعى, ەلەمدٸك سەنساتسييا دەۋگە دە ەبدەن بولادى, كەشە گەرمانييا زەرتحاناسىنان كٷلدٸڭ قالدىعى 48 000 جىلدىق ەكەندٸگٸ ناقتىلاندى. تۇتتىبۇلاق قازاقستاندا العاشقى قاۋىمدىق قۇرىلىس ادامدارى تٸرشٸلٸك ەتكەن ەڭ كٶنە ٷڭگٸر ەكەنٸ انىقتالىپ وتىر. بۇل ەزٸرگە ناقتىسى عانا. ەرٸ قاراي زەرتتەگەن سايىن ودان دا تەرەڭ سەنساتسييالىق تابىستارعا قول جەتكٸزۋٸمٸز مٷمكٸن", - دەدٸ جەكەن تايماعامبەتوۆ.
بۇعان دەيٸن دە بٸرقاتار ەلەمدٸك دەڭگەيدەگٸ ەكسپەديتسييالارعا قاتىسىپ, عىلىمي جاڭالىقتاردىڭ اشىلۋىنا اتسالىسىپ جٷرگەن گەرمانيياداعى تيۋبينگەن ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ دوكتورى رادۋ يوۆيتا سوڭعى كەزدەرٸ ورتالىق ازيياعا قىزىعۋشىلىعى ارتا باستاعانىن ايتادى.
"ٷڭگٸرلەردٸ زەرتتەۋ بٸز ٷشٸن ٶتە ماڭىزدى. ٷڭگٸرلەردە ادام مەن جان-جانۋار قالدىقتارى جاقسى ساقتالادى. بٸز سول جەردەن الىنعان ٷلگٸلەر ارقىلى دنق-ساراپتاما جاسايمىز. وسىلايشا, وندا قانداي ادامدار ٶمٸر سٷرگەنٸن انىقتايمىز. قازاقستانداعى ٷڭگٸرلەر قانشاما تاريحي ورىنداردى قويناۋىنا جاسىرىپ جاتىر. بٸر عانا قاراتاۋ جوتاسىنىڭ ەربٸر تاسى تۇنعان تاريح", - دەيدٸ گەرمانييالىق ارحەولوگ رادۋ يوۆيتا.
قر ۇلتتىق مۋزەيٸ مەن گەرمانييانىڭ تيۋبينگەن ۋنيۆەرسيتەتٸمەن جاسالعان حالىقارالىق كەلٸسٸمشارت نەگٸزٸندە 2017 جىلدان بەرٸ Palaesilkroad جوباسى بويىنشا قازاقستان اۋماعىنداعى پالەوليت ەسكەرتكٸشتەرٸن ٸزدەستٸرۋ ماقساتىندا جٷرگٸزٸلگەن ارحەولوگييالىق زەرتتەۋ جۇمىستارىنىڭ قوسالقى جەتەكشٸسٸ – مۋزەيدٸڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرٸ, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, اكادەميك جەكەن تايماعامبەتوۆ.
ايتا كەتەيٸك, قر ۇلتتىق مۋزەيٸنٸڭ عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن مۋزەيدٸڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرٸ, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, اكادەميك جەكەن تايماعامبەتوۆ باستاعان قازاق-ورىس, قازاق-نەمٸس, قازاق-جاپون حالىقارالىق ەكسپەديتسييالارى قاراتاۋ جوتاسىنان بۇرىن-سوڭدى بەلگٸسٸز بوپ كەلگەن پالەوليت دەۋٸرٸنە تيەسٸلٸ 85 ٷڭگٸر انىقتاعان بولاتىن.
بەيدٸبەك اۋدانى ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى باقىت قىرعىزەليەۆ تاريحي-كيەلٸ ورىندارعا باي اۋداننىڭ تۋريستٸك باعىتى الداعى ۋاقىتتا تاعى دا بٸر جاڭا ورىنمەن تولىعاتىنىنا سەنٸم بٸلدٸردٸ.
"بەيدٸبەك اۋدانىندا بەيدٸبەك اتا, دومالاق انا, قوس انا كەسەنەلەرٸ مەن اقمەشٸت ٷڭگٸرٸ سىندى تاريحي ورىندار ەلٸمٸزبەن قاتار الىس-جاقىن شەتەلدٸك تۋريستەردٸڭ دە ەرەكشە قىزىعۋشىلىعىن تۋدىراتىنى جاسىرىن ەمەس. تۇتتىبۇلاق ٷڭگٸرٸ دە بولاشاقتا العاشقى قاۋىمدىق قۇرىلىس ادامدارىنىڭ تىنىس-تٸرشٸلٸگٸ مەن جٷرٸپ ٶتكەن جولدارىن ناقتى دەرەكتەرمەن تانىتۋعا لايىق ورىن رەتٸندە ٶز كەلۋشٸلەرٸن تارتادى دەپ ويلايمىن. بۇل جوسپار بولاشاقتىڭ ەنشٸسٸندە. عالىمدار زەرتتەۋ جۇمىستارىن تولىق اياقتاپ, عىلىمي دەرەكتەرگە كٶپتەپ قول جەتكٸزگەن سوڭ مۋزەيلەندٸرۋ جوباسى جٷزەگە اسادى", - دەدٸ باقىت قىرعىزەليەۆ.
ارحەولوگييالىق قازبا جۇمىستارى حالىقارالىق جوبا بولعاندىقتان مۇندا ۇلتتىق مۋزەي قىزمەتكەرلەرٸمەن قاتار يسپانييا, گرەكييا, گەرمانييا, امەريكا ەلدەرٸنٸڭ زەرتتەۋشٸلەرٸ, عىلىم دوكتورلارى بار. سونداي-اق, ەل-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ ستۋدەنتتەرٸ دە بەلسەنە اتسالىسۋدا. ەكٸ ارحەولوگ پالەوليت دەۋٸرٸنە قاتىستى دوكتورلىق ديسسەرتاتسيياسىن شەتەلدە قورعايدى.
