Prezident sailaýynda Donald Tramptyń jeńiske jetýi AQSh saiasi tarihyndaǵy tańǵalarlyq qubylysqa ainaldy. Áleýmettik saýalnama Hillari Klinton jeńimpaz bolady dep boljaǵanymen, básekelesiniń juldyzy jandy.
Qarashanyń 9-y kúni ertemen sailaýdyń naqty qorytyndysy belgili bolysymen Donald Tramptyń jaqtastary Niý-Iorktegi shtab páterinde jeńisti toilap jatty. Al qalanyń bir shetinde, sailaý aldyndaǵy áleýmettik saýalnama jeńimpaz bolady dep boljaǵan Hillari Klintonnyń jaqtastary ózderine jaǵymsyz jańalyqtan eseńgirep qalǵandai kúi keshti.
«HALYQ ÓZGERISTI QALADY»
«Bul Klintonnyń jaqtastarynyń qol qýsyryp otyrǵandyǵynan emes, Trampty qoldaýshylardyń biz kútkendegiden kóp bolýynyń nátijesi, - deidi Ulybritaniiadaǵy Birmingem ýniversitetiniń AQSh tarihy boiynsha professory Skott Lýkas. - Olardyń daýys berýge nieti basym bolǵan syńaily».
Trampty qoldaýshylardyń basymdyǵy onyń jeńiske jetýiniń negizgi sebebin aiqyndaidy: amerikalyqtardyń kóbi saiasi elitaǵa riza emes ári ózgeris bolǵanyn qalaidy. Reuters/Ipsos qarashanyń 8-i kúni júrgizgen qoǵamdyq saýalnama kórsetkendei, sailaýǵa kelgen amerikalyqtardyń 72 paiyzy «dástúrli partiialar men saiasatkerler qarapaiym halyqtyń qamyn oilamaidy» dese, 57 paiyzy «Amerikany qaitadan dáýletti ári qýatty etetin myqty jetekshi kerek» degen pikir bildirgen.
Donald Tramp pen onyń básekelesi Hillari Klintonnyń jaqtastary sailaý nátijesi jariialanǵan soń ózara daýlasyp tur. Taims-skver, Niý-Iork, 9 qarasha 2016 jyl.
«Amerikany qaitadan uly elge ainaldyraiyq!» degen uranmen shyqqan Tramp qoǵamdaǵy osy kóńil-kúidi jazbai tanydy. Burynǵy senator, memlekettik hatshy jáne birinshi ledi retinde otyz jyldai ýaqyt úlken saiasatta júrgen Hillari Klintonmen salystyrǵanda Tramp ózin buǵan deiin saiasi iske aralaspaǵan, syrttan kelgen adam retinde kórsetti jáne ózgeris jasai alamyn dep jurtty sendirdi.
«Tot basqan beldeýge» (rust belt – Amerikanyń ken óndiretin aimaqtary) kiretin shtattarda «Amerikany qaitadan uly el jasaiyq» degen sóz óndirispen ainalysatyn zaman kelmeske ketti degendi bildiredi» deidi Ulybritaniiadaǵy Nortýmbriia ýniversitetiniń AQSh tarihy jónindegi professory Maikl Kallinein.
«Klinton dál sondai ózgeris jasaimyn dep aitpady, sebebi ol sońǵy 30 jyldai ýaqytyn memlekettik saiasatqa arnaǵan, saiasi elitanyń óz adamy», - deidi sarapshy.
Reuters/Ipsos sailaý kúni júrgizgen saýalnama boiynsha, Klintonǵa qaraǵan Tramp joǵary bilimi joq aq násildi er adamdar arasynda (31 paiyz) jáne dál sondai áielder arasynda (27 paiyz) joǵary qoldaýǵa ie bolǵan.
Kerisinshe, Klinton áiel sailaýshylar men sany az ulttar arasynda 2 paiyzǵa joǵary upai jinaǵan. Sonymen birge oǵan afroamerikalyqtardyń 89 paiyzy, ispan tildi sailaýshylardyń 66 paiyzy jáne tegi aziialyq amerikalyqtardyń 65 paiyzy qoldaý tanytqan.
SAIaSI ELITADAN TYS ADAM
Trampty sailaýshylar syrttan kelgen adamnyń bilikte bolǵanyn qalady, Niý-Iorkte jyljymaityn múlik magnaty retinde tabysqa jetkenine qaramastan, Tramp óziniń sondai adam ekenine sendirdi. Ol burynnan kele jatqan saiasatkerlerdi «senýge turmaityn jandar» dep sipattap, ózin olardan oqshaý etip kórsetti.
Sailaý naýqany barysynda baspasóz quraldarymen de ashyq aitysyp, olardy «ádiletsiz» dep ataǵan Tramp turǵyndarmen Twitter arqyly tikelei bailanys qurdy. Óziniń jeke biznespen tabysty ainalysqanyn da jarnamalap, prezident bolatyn adamǵa saiasi tájiribeden góri daiyndyǵy joǵary adam laiyqty degen pikirdi qalyptastyrýǵa tyrysty.
Tramp Obama ákimshiligin (Hillari Klinton memlekettik hatshy bolǵan kezde) Qytaimen nashar saýda bailanysyn ornatty dep aiyptap, bilikke kelse AQSh úshin tiimdi jaǵdaida kelissóz júrgizýge ýáde berdi.
Donald Tramptyń AQSh prezidenti bolyp sailanýyna qarsylyq bildirip, aktsiiaǵa shyqqandar. Oklend, Kaliforniia, 9 qarasha 2016 jyl.
Ózin syrttan kelgen adam retinde kórsetken Tramptyń Klintonnan taǵy bir artyqshylyǵy: ol teledidar arqyly halyqqa tanymal tulǵa. Klinton kóptegen resmi qyzmetter atqardy, Niý-Iork atynan senator bolyp ta sailandy, biraq Tramp 2003 jyly ekranǵa shyqqan «Úmitker» atty shoýymen kórermenge keńinen tanys. Telearnadan 14 maýsym boiy kórsetilgen realiti-shoýda jas kásipkerler Tramptyń jyljymaityn múlik uiymyna jumys isteý úshin básekege túsken. Tramptyń kóńilinen shyqpaǵan adamǵa «Jumystan qýyldyńyz!» dep aitqany da halyq arasynda mátelge ainaldy jáne ony naqty sheshim qabyldai alatyn biznesmen etip kórsetti.
Sailaýdan keiingi Tramptyń mindeti - sailaý naýqany kezinde bergen kóptegen ýádelerin oryndaýǵa kirisý. Olardyń arasynda kóp daý týdyrǵan – AQSh-taǵy zańsyz migratsiiany toqtatý úshin Meksikanyń esebinen shekara boiyna dýal turǵyzyp, keibir halyqaralyq saýda kelissózderin qaita qaraý, jumys oryndaryn shetelge kóshirgen AQSh kompaniialaryn jazalaý týraly bergen ýádeleri bar.
«Onyń bergen ýádesinde turyp dýal salýǵa, saýda mámilelerin qaita qaraýǵa, ár adamǵa «Kelissóz júrgizý óneri» (Tramptyń 1987 jyl jaryq kórgen kitaby) kitabynda aitylǵan keńesterin iske asyrý ádisin kórsetýine 4 jyl ýaqyty bar, - deidi Kýllinan. - Biraq 4 jyldan soń ol syrttan kelgen adam bolmaidy, al sailaýshylar úmiti aqtaldy ma, joq pa – sol kezde belgili bolady».
Charlz Reknagel, aýdarǵan Dinara Álimjan
