پرەزيدەنت سايلاۋىندا دونالد ترامپتىڭ جەڭٸسكە جەتۋٸ اقش ساياسي تاريحىنداعى تاڭعالارلىق قۇبىلىسقا اينالدى. ەلەۋمەتتٸك ساۋالناما حيللاري كلينتون جەڭٸمپاز بولادى دەپ بولجاعانىمەن, بەسەكەلەسٸنٸڭ جۇلدىزى جاندى.
قاراشانىڭ 9-ى كٷنٸ ەرتەمەن سايلاۋدىڭ ناقتى قورىتىندىسى بەلگٸلٸ بولىسىمەن دونالد ترامپتىڭ جاقتاستارى نيۋ-يوركتەگٸ شتاب پەتەرٸندە جەڭٸستٸ تويلاپ جاتتى. ال قالانىڭ بٸر شەتٸندە, سايلاۋ الدىنداعى ەلەۋمەتتٸك ساۋالناما جەڭٸمپاز بولادى دەپ بولجاعان حيللاري كلينتوننىڭ جاقتاستارى ٶزدەرٸنە جاعىمسىز جاڭالىقتان ەسەڭگٸرەپ قالعانداي كٷي كەشتٸ.
«حالىق ٶزگەرٸستٸ قالادى»
«بۇل كلينتوننىڭ جاقتاستارىنىڭ قول قۋسىرىپ وتىرعاندىعىنان ەمەس, ترامپتى قولداۋشىلاردىڭ بٸز كٷتكەندەگٸدەن كٶپ بولۋىنىڭ نەتيجەسٸ, - دەيدٸ ۇلىبريتانيياداعى بيرمينگەم ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ اقش تاريحى بويىنشا پروفەسسورى سكوتت لۋكاس. - ولاردىڭ داۋىس بەرۋگە نيەتٸ باسىم بولعان سىڭايلى».
ترامپتى قولداۋشىلاردىڭ باسىمدىعى ونىڭ جەڭٸسكە جەتۋٸنٸڭ نەگٸزگٸ سەبەبٸن ايقىندايدى: امەريكالىقتاردىڭ كٶبٸ ساياسي ەليتاعا ريزا ەمەس ەرٸ ٶزگەرٸس بولعانىن قالايدى. Reuters/Ipsos قاراشانىڭ 8-ٸ كٷنٸ جٷرگٸزگەن قوعامدىق ساۋالناما كٶرسەتكەندەي, سايلاۋعا كەلگەن امەريكالىقتاردىڭ 72 پايىزى «دەستٷرلٸ پارتييالار مەن ساياساتكەرلەر قاراپايىم حالىقتىڭ قامىن ويلامايدى» دەسە, 57 پايىزى «امەريكانى قايتادان دەۋلەتتٸ ەرٸ قۋاتتى ەتەتٸن مىقتى جەتەكشٸ كەرەك» دەگەن پٸكٸر بٸلدٸرگەن.
دونالد ترامپ پەن ونىڭ بەسەكەلەسٸ حيللاري كلينتوننىڭ جاقتاستارى سايلاۋ نەتيجەسٸ جارييالانعان سوڭ ٶزارا داۋلاسىپ تۇر. تايمس-سكۆەر, نيۋ-يورك, 9 قاراشا 2016 جىل.
«امەريكانى قايتادان ۇلى ەلگە اينالدىرايىق!» دەگەن ۇرانمەن شىققان ترامپ قوعامداعى وسى كٶڭٸل-كٷيدٸ جازباي تانىدى. بۇرىنعى سەناتور, مەملەكەتتٸك حاتشى جەنە بٸرٸنشٸ لەدي رەتٸندە وتىز جىلداي ۋاقىت ٷلكەن ساياساتتا جٷرگەن حيللاري كلينتونمەن سالىستىرعاندا ترامپ ٶزٸن بۇعان دەيٸن ساياسي ٸسكە ارالاسپاعان, سىرتتان كەلگەن ادام رەتٸندە كٶرسەتتٸ جەنە ٶزگەرٸس جاساي الامىن دەپ جۇرتتى سەندٸردٸ.
«توت باسقان بەلدەۋگە» (rust belt – امەريكانىڭ كەن ٶندٸرەتٸن ايماقتارى) كٸرەتٸن شتاتتاردا «امەريكانى قايتادان ۇلى ەل جاسايىق» دەگەن سٶز ٶندٸرٸسپەن اينالىساتىن زامان كەلمەسكە كەتتٸ دەگەندٸ بٸلدٸرەدٸ» دەيدٸ ۇلىبريتانيياداعى نورتۋمبرييا ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ اقش تاريحى جٶنٸندەگٸ پروفەسسورى مايكل كاللينەين.
«كلينتون دەل سونداي ٶزگەرٸس جاسايمىن دەپ ايتپادى, سەبەبٸ ول سوڭعى 30 جىلداي ۋاقىتىن مەملەكەتتٸك ساياساتقا ارناعان, ساياسي ەليتانىڭ ٶز ادامى», - دەيدٸ ساراپشى.
Reuters/Ipsos سايلاۋ كٷنٸ جٷرگٸزگەن ساۋالناما بويىنشا, كلينتونعا قاراعان ترامپ جوعارى بٸلٸمٸ جوق اق نەسٸلدٸ ەر ادامدار اراسىندا (31 پايىز) جەنە دەل سونداي ەيەلدەر اراسىندا (27 پايىز) جوعارى قولداۋعا يە بولعان.
كەرٸسٸنشە, كلينتون ەيەل سايلاۋشىلار مەن سانى از ۇلتتار اراسىندا 2 پايىزعا جوعارى ۇپاي جيناعان. سونىمەن بٸرگە وعان افروامەريكالىقتاردىڭ 89 پايىزى, يسپان تٸلدٸ سايلاۋشىلاردىڭ 66 پايىزى جەنە تەگٸ ازييالىق امەريكالىقتاردىڭ 65 پايىزى قولداۋ تانىتقان.
ساياسي ەليتادان تىس ادام
ترامپتى سايلاۋشىلار سىرتتان كەلگەن ادامنىڭ بيلٸكتە بولعانىن قالادى, نيۋ-يوركتە جىلجىمايتىن مٷلٸك ماگناتى رەتٸندە تابىسقا جەتكەنٸنە قاراماستان, ترامپ ٶزٸنٸڭ سونداي ادام ەكەنٸنە سەندٸردٸ. ول بۇرىننان كەلە جاتقان ساياساتكەرلەردٸ «سەنۋگە تۇرمايتىن جاندار» دەپ سيپاتتاپ, ٶزٸن ولاردان وقشاۋ ەتٸپ كٶرسەتتٸ.
سايلاۋ ناۋقانى بارىسىندا باسپاسٶز قۇرالدارىمەن دە اشىق ايتىسىپ, ولاردى «ەدٸلەتسٸز» دەپ اتاعان ترامپ تۇرعىندارمەن Twitter ارقىلى تٸكەلەي بايلانىس قۇردى. ٶزٸنٸڭ جەكە بيزنەسپەن تابىستى اينالىسقانىن دا جارنامالاپ, پرەزيدەنت بولاتىن ادامعا ساياسي تەجٸريبەدەن گٶرٸ دايىندىعى جوعارى ادام لايىقتى دەگەن پٸكٸردٸ قالىپتاستىرۋعا تىرىستى.
ترامپ وباما ەكٸمشٸلٸگٸن (حيللاري كلينتون مەملەكەتتٸك حاتشى بولعان كەزدە) قىتايمەن ناشار ساۋدا بايلانىسىن ورناتتى دەپ ايىپتاپ, بيلٸككە كەلسە اقش ٷشٸن تيٸمدٸ جاعدايدا كەلٸسسٶز جٷرگٸزۋگە ۋەدە بەردٸ.
دونالد ترامپتىڭ اقش پرەزيدەنتٸ بولىپ سايلانۋىنا قارسىلىق بٸلدٸرٸپ, اكتسيياعا شىققاندار. وكلەند, كاليفورنييا, 9 قاراشا 2016 جىل.
ٶزٸن سىرتتان كەلگەن ادام رەتٸندە كٶرسەتكەن ترامپتىڭ كلينتوننان تاعى بٸر ارتىقشىلىعى: ول تەلەديدار ارقىلى حالىققا تانىمال تۇلعا. كلينتون كٶپتەگەن رەسمي قىزمەتتەر اتقاردى, نيۋ-يورك اتىنان سەناتور بولىپ تا سايلاندى, بٸراق ترامپ 2003 جىلى ەكرانعا شىققان «ٷمٸتكەر» اتتى شوۋىمەن كٶرەرمەنگە كەڭٸنەن تانىس. تەلەارنادان 14 ماۋسىم بويى كٶرسەتٸلگەن رەاليتي-شوۋدا جاس كەسٸپكەرلەر ترامپتىڭ جىلجىمايتىن مٷلٸك ۇيىمىنا جۇمىس ٸستەۋ ٷشٸن بەسەكەگە تٷسكەن. ترامپتىڭ كٶڭٸلٸنەن شىقپاعان ادامعا «جۇمىستان قۋىلدىڭىز!» دەپ ايتقانى دا حالىق اراسىندا مەتەلگە اينالدى جەنە ونى ناقتى شەشٸم قابىلداي الاتىن بيزنەسمەن ەتٸپ كٶرسەتتٸ.
سايلاۋدان كەيٸنگٸ ترامپتىڭ مٸندەتٸ - سايلاۋ ناۋقانى كەزٸندە بەرگەن كٶپتەگەن ۋەدەلەرٸن ورىنداۋعا كٸرٸسۋ. ولاردىڭ اراسىندا كٶپ داۋ تۋدىرعان – اقش-تاعى زاڭسىز ميگراتسييانى توقتاتۋ ٷشٸن مەكسيكانىڭ ەسەبٸنەن شەكارا بويىنا دۋال تۇرعىزىپ, كەيبٸر حالىقارالىق ساۋدا كەلٸسسٶزدەرٸن قايتا قاراۋ, جۇمىس ورىندارىن شەتەلگە كٶشٸرگەن اقش كومپانييالارىن جازالاۋ تۋرالى بەرگەن ۋەدەلەرٸ بار.
«ونىڭ بەرگەن ۋەدەسٸندە تۇرىپ دۋال سالۋعا, ساۋدا مەمٸلەلەرٸن قايتا قاراۋعا, ەر ادامعا «كەلٸسسٶز جٷرگٸزۋ ٶنەرٸ» (ترامپتىڭ 1987 جىل جارىق كٶرگەن كٸتابى) كٸتابىندا ايتىلعان كەڭەستەرٸن ٸسكە اسىرۋ ەدٸسٸن كٶرسەتۋٸنە 4 جىل ۋاقىتى بار, - دەيدٸ كۋللينان. - بٸراق 4 جىلدان سوڭ ول سىرتتان كەلگەن ادام بولمايدى, ال سايلاۋشىلار ٷمٸتٸ اقتالدى ما, جوق پا – سول كەزدە بەلگٸلٸ بولادى».
چارلز رەكناگەل, اۋدارعان دينارا ەلٸمجان
