Ishki ister ministri Erlan Turǵymbaev halyqpen eseptik kezdesýinde vedomstvonyń 2019 jyly atqarǵan jumystarynyń negizgi nátijeleri týraly aityp berdi, dep habarlaidy "Ult aqparat" primeminister.kz saityna silteme jasap.
E. Turǵymbaevtyń aitýynsha, búginde IIM júiesi óz jumysynyń ashyqtyǵy men aiqyndylyǵy printsipin kórsetip, halyqtyń senim deńgeiin arttyrý jáne «keri bailanys» ornatý sharalaryn qabyldap jatyr.
Bul úshin birinshi kezekte azamattardy qabyldaý tártibi qaita qaraldy. Endi oblystyq departamentterdiń, aýdandyq jáne qalalyq ishki ister bólimderiniń basshylary, olardyń orynbasarlary apta saiyn osy jumystardy júrgizedi. Ministrliktiń ózinde de qabyldaý belsendi túrde júzege asyrylýda.
«Tek ótken jyly men 326 adamdy (biyl – 111), meniń orynbasarlarym 309 adamdy (biyl – 87) qabyldadyq. Azamattardyń jolǵa, elordada turý shyǵyndaryn boldyrmaý maqsatynda tikelei óńirlik departamentterden beine bailanys arqyly ótinishterdi qabyldaý uiymdastyryldy. Bul sheshim qabyldaýdy jedeldetýge múmkindik beredi», — dedi ministr.
Qalalyq jáne aýdandyq politsiia bólimderinde «Azamattar úshin qabyldaý bólmesi» qurylǵan, onda halyqqa konsýltatsiialyq kómek kórsetiledi.
«Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasy jáne «kabinettik júieden» ótý aiasynda «Joldaǵy qabyldaý» aktsiialary turaqty túrde ótkiziledi. Osyndai «dala» keńesterin ótkizý azamattarǵa politsiiamen jeke bailanys jasaýǵa múmkindik beredi, al, óz kezeginde, politsiiada halyqpen tiimdi ózara is-qimyldy jolǵa qoiý múmkindik paida bolady.
Aktsiia júrgizilip bastalǵannan beri 184 myń azamatqa keńes berildi. 193 myńnan astam ótinish qaraldy, onyń ishinde politsiianyń jumysyn jaqsartýǵa qatysty 26 myń usynys.
Azamattardyń pikiri politsiia jumysyn baǵalaýdyń negizgi ólshemi retinde paidalanylady
Halyqpen ózara is-qimyldy jaqsartýǵa politsiia organdarynyń basshylary men ýchaskelik inspektorlar ótkizetin eseptik kezdesýler yqpal etip jatyr. Osyndai is-sharalar barysynda azamattardan quqyqtyq tártipti nyǵaitý jáne naqty aýmaqta politsiia jumysyna qatysty utymdy usynystar kelip túsedi.
Ishki ister ministriniń blogy bar, onda jyl basynan beri 2 myń ótinishke jedel túsinikteme berildi.
Áleýmettik jelilerde politsiia departamentteri basshylarynyń jeke akkaýnttary ashyldy, onda olary tikerei efirge shyǵyp, halyqpen bailanys jasaidy.
Halyqpen «keri bailanys» jasaý jetildirilip keledi. «Polisia.kz» jańalyqtar media-portaly quryldy, onda azamattar men BAQ ózekti, jedel ári senimdi aqparat ala alady.
Sonymen qatar «Suraq-jaýap» bólimi bar, onda birde-bir habarlama qaraýsyz qalmaidy. Onda eń jii qoiylǵan suraqtardyń jaýaptary ornalastyrylǵan. Búgingi tańda bul saitty internet jelisiniń 15 myńǵa jýyq paidalanýshysy oqidy.
«Qoǵamnyń politsiia qyzmetine degen úlken qyzyǵýshylyǵyn eskere otyryp, seriktestik qarym-qatynas ornatý úshin biz áleýmettik jelilerdiń múmkindikterin paidalanamyz. Jaqynda Facebook-te "azamattarǵa arnalǵan qoǵamdyq onlain qabyldaý" iske qosyldy. Biz qaýipsizdik jaǵdaiyn jaqsartýǵa qatysty usynystar men tilekterdi eskerýge qashan da ázirmiz», — dep atap ótti ministr.
Sonymen qatar ótken jyldan bastap azamattardyń qoǵamdyq pikiri politsiia jumysyn baǵalaýdyń negizgi ólshemi retinde paidalanylady. Ol úshin táýelsiz institýttar áleýmettik zertteýler júrgizedi. Aita ketý kerek, ótken jyldyń nátijeleri jalpy politsiiaǵa halyqtyń 89%-y senetinin kórsetti, al aýyldyq jerlerde bul kórsetkish odan da joǵary (92%).
QR IIM avtomattandyrý júiesin 91%-ǵa jetkizýdi josparlap otyr
Búgingi tańda Ishki ister ministrliginde jańa aqparattyq tehnologiialar engizilip jatyr.
Qaǵaz anyqtamalardy alyp tastaý jáne barlyq memlekettik qyzmetterdi elektrondyq formatqa kóshirý jumystary júrgizilip jatyr. 2019 jyly 24,5 mln qyzmet kórsetildi.
Bul, birinshiden, sybailas jemqorlyqty joiady. Ekinshiden, qarapaiym azamattardyń ýaqytyn únemdeidi. Úshinshiden, «Elektrondyq úkimet» portaly arqyly úide otyryp, máseleni sheshýge múmkindik beredi.
Naqty nátijelerge qol jetkizildi:
-
Mekenjai anyqtamalaryn berý joiyldy. Buǵan deiin bul anyqtamany alý úshin jylyna 10 mln adam kezekte turatyn.
-
Osy jyldyń 1 qańtarynan bastap elimizge ýaqytsha kelgen sheteldikter tirkeýden ótpeidi. Kóshi-qon qyzmetine shaqyrylǵandar óz betinshe habarlasýy tiis.
-
Ishki ister ministrligi kórsetetin qyzmetterdiń 83% elektrondy formatqa aýystyryldy. Jyl sońyna deiin kóshi-qon salasynda taǵy birneshe qyzmet onlain-júiege kóshedi. Sonyń nátijesinde 200 qyzmetker basqa jumysqa aýystyrylady.
-
Avto HQKO-lardyń tirkeý-emtihan bólimsheleri jabyldy jáne qyzmetkerler men azamattar arasynda tikelei bailanys bolmaýy úshin halyqqa qyzmet kórsetý ortalyqtaryna berildi. Júrgizýshi kýáligin, nómirlerdi berý, kólikti tirkeý, synaq tapsyrý — osynyń barlyǵy endi HQKO-da júzege asyrylady. Bul sybailas jemqorlyqty boldyrmaidy.
Joldardaǵy baqylaýdy kúsheitý úshin JQE buzýshylyqtaryn avtomatty túrde tirkeý júiesi engizilýde. Tek sońǵy jyly olardyń sany 3 esege artty. Osyndai zamanaýi júielerdi qoldaný politseilerdiń azamattarmen bailanysyn azaitýǵa, sondai-aq jol qozǵalysyna qatysýshylardyń tártibin arttyrýǵa múmkindik berdi. Olardyń kómegimen respýblika boiynsha jyl saiyn 1,5 mln-nan astam tártip buzýshylyq anyqtaldy, bul barlyq JQE buzýshylyqtarynyń 40%-ǵa jýyǵyn quraidy, al elorda úshin bul kórsetkish 65%-ǵa teń. El biýdjetine 8 mlrd teńgeden astam qarajat óndiriledi.
Mobildi qosymshalar, SMS-habarlamalar jáne poshta bailanysy arqyly salynǵan jazalar týraly habarlamalardy jiberý tájiribesi keńeiýde. Elektrondyq ákimshilik óndiris salasy damýda.
Patrýldik politsiia qyzmetkerleri elektrondy planshettermen (13 myń) jáne aiyppuldardy qolma-qol aqshasyz tóleý terminaldarymen jabdyqtalǵan. Bul hattamalar tolltyrý ýaqytyn qysqartady, tártip buzýshyny esepke alý boiynsha tekserýdi qamtamasyz etedi, sondai-aq aiyppuldy ustalǵan jerinde tóleýge múmkindik beredi. Sondai-aq bul — sybailas jemqorlyqqa qarsy shara, óitkeni engizilgen málimetter derekter bazasynan alynbaidy.
Sonymen qatar jaqyn arada júrgizýshilerge ózimen birge birneshe qujatty — júrgizýshi kýáligin, tehpasportty, saqtandyrý polisin jáne t. b. alyp júrý qajettiligi joiylady. Azamattar ózderimen birge jeke kýálikterin alyp júrse bolǵany. Qalǵan aqparattar planshet arqyly tekseriledi. Qazirgi tańda zańnamalyq túzetýler engizilip jatyr.
Buǵan qosa politseiler beinetirkegishtermen jabdyqtalǵan (14,5 myń). Olardy paidalaný sýbektivti baǵalaýlar men daýly jaǵdailardy boldyrmaýǵa múmkindik beredi.
Sotqa deiingi is júrgizý avtomattandyrylady. Biyl barlyq qylmystyq isterdiń úshten biri elektrondyq formatta tergeldi (30 myń). Mundai forma qylmystyq protsestiń ashyqtyǵyn qamtamasyz etýge, tergeý merzimin aitarlyqtai qysqartýǵa, sondai-aq baqylaýdy arttyrýǵa jol ashty.
Tótenshe jaǵdailar kezinde adamdardyń ómiri men densaýlyǵyn qorǵaý
E. Turǵymbaev atap ótkendei, tótenshe jaǵdai jáne karantin kezinde politsiia qyzmetkerleri dárigerlermen birge COVID-19-ben kúreste aldyńǵy qatarda eńbek etti.
Ishki ister ministrligi eldegi qaýipsizdikti qamtamasyz etý úshin barlyq kúsh-jigerdi jumsady. Tótenshe jaǵdai kezinde 400 blok-beket, 200 sanitarlyq beket jumys istedi. Asa mańyzdy memlekettik jáne strategiialyq obektilerde kúzet qoiyldy. Aýrýdyń aldyn alý úshin turǵyn úiler kúzetke alyndy. 9 myńnan astam adamǵa izdeý jariialanyp, tabyldy.
«Bul jumystarǵa Ulttyq ulannyń jáne ishki ister organdarynyń 50 myńnan astam qyzmetkeri jumyldyryldy. Óziniń jeke ýaqytyn qurban etken, otbasylarynan alysta júrip, Otan aldyndaǵy jáne halyq aldyndaǵy boryshyn adal atqarǵan qyzmetkerlerge, sondai-aq bizdiń jumysymyzǵa túsinistikpen qaraǵan azamattarǵa alǵys aitamyz. Úlken úles qosqan eriktilerge de alǵys bildiremin», — dedi E. Turǵymbaev.
Sonymen qatar ótken jyly ishki ister organdary birqatar tabiǵi jáne tehnogendik sipattaǵy tótenshe jaǵdailarǵa tap boldy.
Olardyń ishindegi eń aýqymdy ári mańyzdysy — Arys qalasyndaǵy áskeri bólim qoimalaryndaǵy oq-dáriler jarylysynyń saldaryn joiý jáne qaýipsizdikti qamtamasyz etý.
Ótken qys mezgili qardyń qalyń jaýýymen jáne qar basýmen este qaldy. Politsiia men qutqarýshylar kúndiz-túni izdestirý sharalaryn júrgizdi — 12 myńnan astam adamdy, onyń ishinde 850 balany evakýatsiialady jáne qutqardy. Qar qursaýynan 5 myńnan astam tehnika shyǵaryldy. Ishki ister organdarynyń qyzmetkerleri kúrdeli meteojaǵdailarda óz ómirlerin qaýipke tigip, adamdardyń qaza bolýynyń aldyn aldy.
Qysqy jaýyn-shashyndy eskere otyryp, sý tasqyny jaǵdaiynyń kúrdelený qaýpi joǵary boldy. Sý tasqyny qateriniń aldyn alý boiynsha qabyldanǵan sharalardyń — qorǵanys bógetterin salý, jaǵalaýdy bekitý, eldi mekenderdi injenerlik qorǵaý jáne t. b. arqasynda elimizde aitarlyqtai sý basýǵa jol berilmedi.
Ótken aida IIM bólimsheleri Túrkistan oblysynyń Maqtaaral aýdanyna shuǵyl túrde jetkizilip, onda Ózbekstandaǵy sý qoimasy bógetiniń buzylýynan zardap shekken halyqqa kómek kórsetti.
Jyl saiyn IIM-niń eleýli kúshteri tabiǵi órtterdi sóndirýge jumyldyrylady. Biyl 173 orman-dala órti oryn aldy. Olardyń ishinde eń aýqymdysy — aýyr tikushaq tehnikasy qoldanylǵan Shyǵys Qazaqstan oblysynyń «Semei ormany» tabiǵi rezervatynda bolǵan órt.
Barlyq jaǵdailarda TJ, politsiia, ákimdikter, basqa da memlekettik organdar men eriktilerdiń birlesken kúsh-jigeriniń arqasynda aýyr saldarlar oryn almady.
Eldi mekenderde órt qaýipsizdigin qamtamasyz etý boiynsha sharalar qabyldanýda. Jyl basynan beri 4 myńnan astam órt jaǵdaiy tirkeldi. Ókinishke orai, olarda 147 adam qaza tapty. Sonymen qatar órt sóndirýshiler 470 adamdy qutqardy, onyń 134-i — balalar.
Kóbinese turǵyn úi sektoryndaǵy órtter pesh jáne elektr jabdyqtarynyń aqaýlyǵyna bailanysty. Osyǵan orai, turǵyn úilerdi aralap, myńdaǵan órt qaýipsizdigi buzýshylyqtary anyqtalýda. Ákimdikter men demeýshilerdiń kómegimen halyqtyń áleýmettik osal toptaryna jatatyn úilerde 95 myńnan astam tútin men gaz datchigi ornatyldy.
«Qazirgi tańda biz úshin eń ózekti másele – adamdardyń sýda qaza tabýyna jol bermeý. Mamyr aiynda aýa temperatýrasynyń joǵarylaýyna bailanysty, sýǵa shomylý maýsymynyń resmi ashylýyna deiin 36 adam, onyń ishinde 15 bala sýǵa batyp ketti», — dedi ministr.
Negizgi sebepteri — óz kúshterin asyra baǵalaý, mas kúiinde jáne jabdyqtalmaǵan jerlerde shomylý, balalardy sý qoimalarynyń janynda qaraýsyz qaldyrý.
Búgingi tańda elimizde shomylý úshin qutqarý beketterimen jabdyqtalǵan 100-den astam qalalyq jáne 500-ge jýyq jeke jaǵajailar anyqtalǵan.
Eldegi kriminogendik ahýaldyń jai-kúii
Kóptegen baǵyttar boiynsha jaǵdai aitarlyqtai jaqsardy. Máselen, jyl basynan beri qylmys sany 38%-ǵa qysqardy. Densaýlyqqa aýyr ziian keltirý, qaraqshylyq, tonaý, urlyq, buzaqylyq sany azaidy.
Sonymen qatar otbasy-turmystyq saladaǵy quqyq buzýshylyqtar sany 25%-ǵa ósti.
«Tótenshe jaǵdai kezinde, azamattardyń ózin-ózi oqshaýlaýyna bailanysty, daǵdarys ortalyqtarynyń jedel jelilerine kelip túsken zorlyq-zombylyq qurbandarynyń ótinishteriniń sany artty. Sondai-aq, ókinishke orai, 10 jábirlenýshiniń tek 2-i ǵana politsiiaǵa júginýge kelisedi», — dedi ministr.
Olardyń otbasylyq janjalqoilarǵa qatysty qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin 37 myńǵa jýyq qorǵaý uiǵarymdary shyǵaryldy, quqyq buzýshylardyń minez-qulqyna qatysty 4,8 myń erekshe talaptar belgilendi.
Internet-alaiaqtyq sany onlain-satyp alýdyń ósýimen artty
Qashyqtan satyp alý, onlain-qyzmet tájiribesin oqshaýlaý rejiminde keńinen qoldaný internet-alaiaqtyq sanynyń eselep ósýine yqpal etkenin atap ótý qajet. Mundai qylmystardy ashýmen IIM qurylymyndaǵy Kiberqylmyspen kúres ortalyǵy ainalysady.
Jaqynda ǵana Almaty qalasynda internette astyrtyn áreketterdiń tutas shemasyn uiymdastyrǵan top áshkerelendi. Qylmyskerler jalǵan-kriptovaliýtany ainalymǵa engizip, 800-ge jýyq azamattan 1,3 mlrd teńge aqsha alǵan. Osyǵan bailanysty E. Turǵymbaev azamattardy elektrondyq tólemdermen operatsiialar jasaý kezinde qyraǵy bolýǵa shaqyrdy.
Buǵan qosa alaiaqtar buqaralyq aqparat quraldarynda agressivti jarnama ornalastyrady, oǵan belgili tulǵalar tartylady. Mysaly, mundai ádister «Vygodnyi zaim», «Garant 24 Lombard», «ESTATE Lombard» mikrokredittik uiymdarynyń qarjylyq piramidalardy qurýynda qoldanyldy. Olardyń is-áreketterinen 39 myń salymshy 8 mlrd-tan astam teńgeden aiyryldy. Olardyń kópshiligi qazir óte qiyn materialdyq jaǵdaida. Óz kezeginde, IIM elde jáne shetelderde 3 kompaniia quryltaishysyn (Moldova, Qyrǵyzstan), 25 aimaqtyq filial basshylaryn (7-eýi – izdestirilýde) ustady. Atalǵan qylmystyq is Ishki ister ministriniń jeke baqylaýynda.
Tehnologiialardyń damýymen alaiaqtyq pen urlyq túrleri ulǵaiýda. Adamdardy aldaý úshin, olardyń baǵaly zattaryn, maldaryn urlaý, úilerin tonaý maqsatynda qaraqshylar túrli tásilder oilap tabady.
Tehnologiialyq aqparattyq qylmystarmen kúresý úshin politsiia qyzmetkerleri AT-mamandaryn tartady jáne urlyq pen alaiaqtyqtyń aldyn alýǵa tyrysady.
Birinshiden, 3 jylǵa arnalǵan arnaiy baǵdarlama qabyldandy. Ekinshiden, urlyq úshin qylmystyq jaýapkershilik kúsheitildi. Úshinshiden, mal urlyǵy týraly zańǵa arnaiy bap engizildi.
Aýyl turǵyndaryna, sharýa qojalyqtaryna mal urlyǵyna aitarlyqtai ziian keltiredi, sebebi mal kóbinese jalǵyz tabys kózi bolyp tabylady. Osyǵan bailanysty Memleket basshysynyń tapsyrmasy boiynsha Qylmystyq kodekske mal urlyǵy úshin derbes bap engizildi.
Biyl 70% jaǵdaida (1014-ten 750-i) mal uzaq ýaqyt boiy qandai da bir baqylaýsyz jaiylyp júrgen jaiylymnan urlanǵan. Qaraýsyz jaiylyp júrgen mal joǵalyp, basqa adamdar ózderine qosyp alatyn jaǵdailar kóp.
Sonymen qatar baqylaýsyz jaiylyp júrgen mal jol-kólik oqiǵalarynyń sebebi bolyp otyr. Jyl basynan beri 24 maldy soǵý faktisi tirkeldi, sonyń nátijesinde 4 adam qaza taýyp, 50 adam jaraqat aldy. Sondyqtan zańmen máslihattarǵa mal jaiý erejelerin ázirleý mindeti júktelgen. Bul olardyń ieleriniń jaýapkershiligin arttyrýǵa múmkindik beredi.
Endi avtobólshekter qaida jáne qalai satylady?
Taǵy bir keń taralǵan urlyq túri — avtobólshekter urlyǵynyń aldyn alýǵa IIM bastamashylyq jasaǵan Ishki saýda erejesindegi ózgerister yqpal etedi.
Endi buryn qoldanylǵan qosalqy bólshekter tek mamandandyrylǵan dúkenderde, saýda oryndarynda mindetti túrde shart jasaýmen, taýardy tapsyrǵan tulǵany kórsete otyryp jáne buiymnyń fotobeinesin qosa bere otyryp satylady.
Ulttyq bankpen birlesip Lombardtarǵa arnalǵan ereje ázirlendi, olar urlanǵan zattardy qabyldaý jáne satý jaǵdailaryn boldyrmaidy.
Urlyq jasaǵany úshin jaýapkershilik kúsheitildi. Endi bul qylmysty qaitalap jasaý aýyr qylmys sanatyna jatady – bul qylmyskerdiń jábirlenýshimen tatýlasýyna jáne jazadan qutylýyna múmkindik bermeidi. Osynyń barlyǵy urlyq sanyn shamamen 50%-ǵa (31,7 myńǵa deiin) qysqartýǵa jol ashty.
Esirtki qylmysyna qarsy is-qimyl boiynsha maqsatty jumystar júrgizilip jatyr
Jyl basynan beri 1 myńnan astam esirtki qylmysy anyqtaldy, onyń ishinde 748 satý faktisi jáne 49 — kontrabanda.
Esirtki biznesi salasyndaǵy uiymdasqan qylmystyq toptardyń qyzmeti joiyldy.
Zańsyz ainalymnan 1,4 tonna esirtki tárkilendi.
Elge jasyryn kirgizilgen geroin kóleminiń qysqarýy aiasynda sintetikalyq esirtki keńinen qoldanylýda. Biyl olardyń zańsyz ainalymymen bailanysty 261 fakti anyqtalyp, joiyldy.
26 kg astam osyndai esirtki tárkilendi, bul ótken jyldyń uqsas kezeńinen 5,5 ese artyq. Sintetikalyq esirtkiler jasap shyǵarýda da, satýda da óziniń arzandyǵymen erekshelenedi. Jyl basynan beri 3 jasyryn narkolaboratoriia qyzmeti anyqtalyp, toqtatyldy.
Esirtki saýdagerleri internet-resýrstar men elektrondyq tólem júieleriniń múmkindikterin paidalana otyryp, esirtkini bailanyssyz satý jolyn belsendi túrde paidalanady.
Osyǵan bailanysty, atalǵan tehnologiialardy paidalana otyryp jasalǵan esirtki qylmystary úshin, sondai-aq nasihattaý jáne jarnamalaý jolymen esirtki qoldanýǵa tartý úshin jaýapkershilik kúsheitildi.
Qabyldanǵan sharalardyń arqasynda osyǵan uqsas 500 elektrondyq resýrs anyqtaldy, esirtki biznesiniń elektrondyq meken-jailary bar 234 graffiti-jazýlar alynyp tastaldy (qylmystyq jaýapkershilikke 13 adam tartylýda).
Sonymen qatar Shý alqabynda jabaiy ósetin soranyń úlken plantatsiialarymen jeke shikizat bazasynyń bolýy jaǵdaidy qiyndatady.
Budan basqa ońtústik óńirlerde, ásirese Qyzylorda oblysynda «úndi sorasyn» ósirý faktileri tirkelgen. Sondyqtan maýsym aiynyń basynan bastap «Qarasora» aýqymdy jedel aldyn alý sharalary qolǵa alynǵan.
Jalpy, qabyldanǵan sharalardyń nátijesinde, Densaýlyq saqtaý ministrliginiń málimetteri boiynsha, ótken 12 jyl ishinde esirtkige táýeldilerdiń turaqty tómendeý úrdisi baiqalady.
Patrýldik politsiia qyzmetkerleriniń jalaqysy 65%-ǵa ósti
E. Turǵymbaev atap ótkendei, QR IIM-de quqyq buzýshylyq týraly dabyldarǵa jedel den qoiý máselelerine erekshe kóńil bólinýde. Bul jerde eń úlken júkteme patrýldik politsiia bólimshelerine júkteledi, sebebi olar birinshi bolyp oqiǵa ornyna barady. Osyǵan bailanysty osy qyzmet nyǵaityldy. Kóshelerdegi jasaq sany artty. Jalaqy mólsheri 65%-ǵa ósti (103 myń teńgeden 146 myń teńgege deiin).
Sonymen qatar ótken jyldan bastap barlyq avtopatrýlder azamattardy qutqarý quraldarymen jabdyqtalǵan. Olardy órt, JKO kezinde, sýǵa batýshylardy qutqarý kezinde paidalaný zardap shekkenderdiń ómirin saqtap qana qoimai, IIM qyzmetkerleriniń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge jol ashty.
Budan ózge, sheteldikterdiń Qazaqstanda bolý ýaqytynda jailylyǵy men qaýipsizdigin qamtamasyz etý maqsatynda jańa qyzmet — týristik politsiia quryldy.
Oblys ortalyqtarynyń neǵurlym kriminogendik ýchaskelerinde, turǵyn úi alaptarynyń aýlalarynda modýldik úlgidegi statsionarlyq politsiia beketteri ornatylǵan.
Aldyn alý áseri praktikamen dáleldengen beinebaqylaý júieleri keńeitilýde. Respýblika boiynsha barlyǵy 230 myńǵa jýyq beinekamera jumys isteidi. Beinebaqylaý júiesiniń kómegimen myńdaǵan qylmys ashylyp, júzdegen myń ákimshilik quqyq buzýshylyq anyqtalýda.
Jasóspirimder qylmysy aitarlyqtai qysqardy
IIM qyzmetiniń mańyzdy baǵyttarynyń biri — jasóspirimder qylmysynyń aldyn alý.
Iývenaldy politsiia «qiyn» jasóspirimdermen (6 myń) jáne qolaisyz otbasylarmen (11 myń bala turatyn) jumys júrgizýde. Pándik profilaktikamen mektep politsiia inspektorlary ainalysady. Sonyń nátijesinde jasóspirimder qylmysy aitarlyqtai qysqardy.
Sonymen qatar balalarǵa qatysty qylmystar erekshe alańdaýshylyq týdyrady. Jyl saiyn 2 myńǵa jýyq osyndai qylmys jasalady. Bul — azaptaý, uryp-soǵý, qorqytyp alý, qaýipti jerde qaldyrý. Olardyń úshten biri jynystyq jýyspaýshylyqpen bailanysty.
«Ótken jyly Taraz qalasyndaǵy mektepterdiń biriniń kóshedegi dárethanasynda qyz balany zorlaý faktisi anyqtaldy. Bul jaǵdai oqý oryndarynda qaýipsizdikti uiymdastyrýda kóptegen máselelerdi ashty. Qazir Bilim ministrligi men jergilikti atqarýshy organdarmen birlesip, barlyq mektepter beinebaqylaý júielerimen jabdyqtalyp, kúzet qyzmetterimen kelisimsharttar jasalyp jatyr», — dep túsindirdi ministr.
Sonymen qatar, jyl basynan beri jynystyq zorlyq-zombylyq, pedofiliia, balalarǵa qarsy qylmystar (20 jyl nemese ómir boiy bas bostandyǵynan aiyrý) úshin jaza qatańdatyldy. Degenmen, tek politsiia kúshimen bul másele sheshilmeidi. Mundai jaǵdailardyń 70%-dan astamyn jaqyn ortasyndaǵy adamdar: ákeleri, ógei ákeleri, anasymen birge turatyn adamdar, kórshileri men tanystary jasaidy. Keide mundai qylmystar jyldar boiy sozylady. Kóbinese qurbandar men olardyń týystary bul máselelerdi otbasy ishinde sheshýge tyrysady. Jalpy qylmys qurylymynda olar 1%-dan astamyn (1,4%) quraidy. Árbir osyndai fakt — balanyń qasireti jáne onyń synǵan taǵdyry.
Kámeletke tolmaǵandar arasyndaǵy sýitsid te taǵy bir mańyzdy másele bolyp tabylady. Jyl basynan 58 bala óz-ózine qol jumsap, 137 bala óz-ózine qol jumsaý áreketterin jasaǵan. Bul rette barlyq jasóspirimdik sýitsidterdiń jartysy (25 fakt jáne 53 áreket) tótenshe jaǵdai kezeńinde oryn aldy. Iaǵni, olardyń sebepteri kóbinese otbasylyq problemalarmen bailanysty.
Kólik tártibiniń tómendigi apattarǵa sebep bolýda
Ishki ister organdarynyń aldynda turǵan mańyzdy mindetterdiń biri — bul jol qozǵalysy qaýipsizdigin qamtamasyz etý.
Jyl saiyn joldarda 2,5 myń adam qaza taýyp, 20 myńnan astam adam jaraqat alady. Jyl basynan beri 4,2 myń JKO-da 547 adam qaza taýyp, 5,5 myń adam jaraqat aldy.
Joǵary apattylyqtyń negizgi sebebi — kólik tártibiniń tómendigi. Júrgizýshiler kóbinese jyldamdyqty shekten tys asyryp, manevr jasaý erejelerin buzady.
«Qoǵamda kólik júrgizý mádenieti áli de qalyptaspaǵanyn moiyndaý kerek. Jolda qaýipti jáne agressivti júrgizý qalypty jaǵdaiǵa ainaldy. Mundai jelikpelik qaiǵyly saldarlarǵa ákelip soqtyrady. Buǵan keltirer mysal kóp. Sondyqtan, júrgizýshi kólikke otyrǵan kezde, óz ómiri úshin ǵana emes, basqa da qozǵalys qatysýshylarynyń ómirine jaýapkershiligin sezinýi tiis. Mas kúiinde kólikti basqarý faktileriniń azaimaýy alańdaýshylyq týdyrady», — dep atap ótti E. Turǵymbaev.
Memleket basshysynyń tapsyrmasy boiynsha jyl basynan beri mas kúiinde kólik júrgizgeni úshin jaýapkershilik kúsheitildi. Alaida, keibir azamattardy bul toqtatpaidy. 881 júrgizýshi qylmystyq jaýapkershilikke tartyldy. 3,4 myń tártip buzýshy kólik júrgizý quqyǵynan aiyryldy, 6,7 myńǵa jýyq adam qamaýǵa alyndy.
Koloniialarda jumyspen qamtamasyz etýge jaǵdai jasalýda
IIM qyzmetiniń taǵy bir mańyzdy baǵyttarynyń biri — qylmystyq-atqarý júiesin (QAJ) jetildirý.
QAJ problemalary — bul sottalǵandardy jasaqtap ustaý rejimi bar eski koloniialardyń murasy, olardyń eńbekpen qamtylýy, materialdyq-turmystyq qamtamasyz etilýi, bosatylǵannan keiin qaita áleýmettendirý.
Jalpy, sońǵy jyldary úlken jumystar atqaryldy. Ulttyq zańnamany izgilendirýdiń arqasynda túrme turǵyndary qysqardy. Jyl saiyn bas bostandyǵynan aiyrýǵa qatysty emes jazalarǵa sottalǵandardyń sany ulǵaiýda. Osynyń esebinen 12 koloniia joiyldy. Sottalǵandardyń quqyqtyq jaǵdaiy jaqsarýda. Týystarymen áleýmettik-paidaly bailanystardy saqtaý úshin internet-kezdesýler engizildi. Birqatar koloniialarda elektrondyq dúkender arqyly azyq-túlikke, kiim-keshekke, kitaptarǵa tapsyrys berýge múmkindik bar. Sottalǵandarǵa koloniialarda ornalastyrylǵan elektrondyq terminaldar arqyly sotqa jáne prokýratýraǵa ótinish berý quqyǵy berilgen.
Sonymen qatar taza aýada kún tártibinen bos ýaqytta dene jattyǵýlarymen ainalysýǵa ruqsat etilgen.
Koloniialarda jumysbastylyqty qamtamasyz etý úshin jaǵdailar jasalýda. Búgingi tańda bul salaǵa sottalǵandardyń 42%-dan astamy tartylǵan. Bul olarǵa jábirlenýshilerge materialdyq shyǵyndy óteýge, óz otbasylaryna kómek kórsetýge múmkindik beredi.
QAJ kásiporyndarynda metall-, aǵash óńdeý, qurylys jáne ózge de taýarlar óndirisi igerildi. Alaida tótenshe jaǵdai rejimi eńbekti uiymdastyrýǵa aitarlyqtai áser etti. Qysqa merzimde óndiristik qyzmetti qorǵanysh maskalaryn daiyndaýǵa qaita baǵyttai aldy.
Bul politsiia qyzmetkerlerin jeke qorǵaný quraldarymen tolyq qamtamasyz etip qana qoimai, basqa da uiymdarǵa (ákimdikter, «SK-Farmatsiia» kompaniiasy) jetkizýge múmkindik berdi.
Sondai-aq karantindik is-sharalarǵa aralasýshy jeke quram úshin qorǵanys kombinezondaryn tigý jáne dezinfektsiialyq tonnelder shyǵarý uiymdastyryldy. Osy jumys barysynda sottalǵandar eńbek naryǵynda suranysqa ie jańa mamandyqtardy igerýde. Bul olardyń qoǵamǵa odan ári beiimdelýine yqpal etedi.
IIM organdary men bólimsheleriniń sany 10%-ǵa qysqardy
E. Turǵymbaev júieni reformalaý sharalary týraly aitty. Ótken jyly qurylym ońtailandyryldy, artyq basqarý bólimderi joiyldy. IIM organdary men bólimsheleriniń sany 10%-ǵa qysqardy. Onyń ishinde 1 myńnan astam basshy laýazymy. Sondai-aq birqatar tán emes fýnktsiialar alynyp tastaldy. Únemdelgen qarajat qyzmetkerlerdiń jalaqysyn arttyrýǵa baǵyttalǵan.
Sonymen qatar turǵyn úidi jalǵa alý úshin ótemaqy alatyn qyzmetkerlerdiń tizimi keńeitildi. Jańa formattaǵy politseilerdi daiyndaý maqsatynda vedomstvolyq bilim berýge eleýli reforma júrgizildi. Politseilerdi daiarlaý boiynsha 12 oqý ornynyń 5 úzdigi qaldy.
Politsiia standarty bekitildi. Bul qyzmettik mindetterdi oryndaý úshin qajetti jeke jáne kásibi qasietterge qoiylatyn talaptar jiyntyǵy.
Ishki ister organdary jumysynyń «servistik modeline» baǵyttalǵan basqa da is-sharalar júzege asyryldy, qoǵammen ashyq senimdi qarym-qatynas qurylýda.
IIM júrgizip jatqan reformalardyń negizi — sybailas jemqorlyqqa qarsy is-qimyl máseleleri
Óz qatarynda sybailas jemqorlyqty joiý boiynsha qatań sharalar qabyldanýda. Erte kezeńde kez kelgen kórinisterdiń joly kesiledi. Birqatar mańyzdy qujattar qabyldandy, onyń ishinde memorandým, sybailas jemqorlyqqa qarsy baǵdarlama jáne IIM, Sybailas jemqorlyqqa qarsy qyzmet jáne qoǵamdyq uiymdar arasyndaǵy jospar bar.
Olarǵa neǵurlym beiim bólimshelerde sybailas jemqorlyq táýekelderine ishki taldaý júrgiziledi.
Memlekettik qyzmetterdi tsifrlandyrý esebinen halyqpen bailanys barynsha azaitylyp, ákimshilik kedergiler tómendetildi. Sybailas jemqorlyqqa qarsy turaqty immýnitetke basymdyq bere otyryp, kadrlardy irikteý men ornalastyrýǵa qoiylatyn talaptar arttyryldy.
Bul rette tájiribeli jáne adal mamandardy saqtaý boiynsha júieli sharalar qarastyrylǵan. Qaǵidatty tásildiń nátijesinde sybailas jemqorlyq quqyq buzýshylyqtarynyń sany 34%-ǵa qysqardy.
«Árbir sybailas jemqorlyq quqyq buzýshylyǵynyń oqiǵasyn tótenshe jaǵdai dep baǵalaimyz. Kináli adamdardy qylmystyq jaýapkershilikke tartamyz. Olardyń tikelei basshylary jaýapty bolady», — dedi ministr.
