Árbir otandyq ónimdi synap, tyrnaq astynan kir izdei bersek ol qalai damidy deýimiz múmkin. Tipti qoldaý kórsetip, súringen jeri bolsa súieý bolaiyq deýimiz de ǵajap emes. Biraq jappai halyqtyń aldyna seniń saltyńa tipti ulttyq genińe jat siýjetterdi tizbektep berip jatsa, sen túgili kóziń shydamaidy. Áńgimeniń ashyǵy, sóz - «Tokal» filmi jaiynda.
Eń aqyry, film bastala salǵan kezdegi erotikaǵa jaqyn «kogda ty golaia» epizodyn syryp tastaiyq. Ol endigi rejisserdiń álemdik sahnadaǵy kinodan jiǵan tárjiribesi dep túidik. Áitpese, onyń ózi bir tóbe syn. Filmniń «Toqal» emes tipti «Tokal» dep te atalýyna sebep joq. Dástúrge sai eshqandai toqal kórgen joqpyz. Jai ǵana «kóńildes». Aqyry liýbovnitsanyń obrazyn kórsetkisi kelgen eken, ony «toqal» sózimen bailanystyrý qisynsyz. Teginde qazaq toqaldy oinas qýyp júrip tappaǵan. Onyń ózinde kedei – kepshik úshin toqal ai men juldyz. Bekter men bailar úshin bolmasa, toqaldyń da dárejesi - biikte. Murageri bolar, bailyǵyn saqtap qalar artynda erkek kindik uly bolmaǵan soń, báibishesi jylqynyń jalyn tartar ul týa almaǵan soń, erge toqal alýǵa ruqsat berilgen hám toqaldyń báibisheden keiingi mártebesi de joq emes.
...Qairat deitin suńǵyla jigit emes, eki birdei qyzy bar, áp – ádemi áieli bar, jaǵdaiy bar ǵana emes, asta – tók ómir súrip jatqan egde tarta bastaǵan erkek. Rejisser joǵaryda biz aityp ótken dástúrge sai, aqyry áieli ul týyp bere almai júrgen soń «toqal» taýypty – mys. Anyǵynda toqal emes, ǵashyǵy, kóńildesi. Tipti naq súieri osy – aý...
Myna epizodtardyń kózdegeni ne?
Qai atańyzdan kórdińiz, bireýdiń mápelep otyrǵan qyzymen on segiz jyl otasyp, eki birdei qyzdyń ákesi bola tura qaiyn atańyzǵa baryp, «meniń ulym bolady, biraq sizdiń qyzyńyzdan» emes dep aitatyn kúieý balany. Dál osy tusta tym asyra silteý bar. Eýropatsentrizmdy sińdirip jatqan ózimiz ǵoi. Eshkim jemeimin deitin tamaǵyńdy aýyzyńa tyqpaidy, qulqyń buzylyp tursa, aiyp sende. Ol ǵana emes, qaiyn atasyna qyzyn súimeitinin eskertýdi qoiyp, «sizden aqyl surai keldim» deý - júrektik emes, táribe men syilastyqtyń ólip qalǵandyǵy. Mine, film bizdi nege tárbielep otyr, qaida aparyp adastyrǵysy kelip otyr. Ókinishtisi, qaiyn atanyń rólindegi Tuńǵyshbaidan da bir erlik kóre almadyq. Ótken kúnnen qalǵan kúnási úshin dybyssyz, judyryqsyz qaldy. Áitpese, tartyp kelip jiberer me edi... Ái, qaidam! Ol da bolmaidy – aý...
Aqyry Qairatpen zańdy nekeden bas tartyp, ajyrasyp ketpese de, eki jaqqa ketken eki taǵdyrdyń joly eki túrli salyndy. Qairat eki qyzyn tastap ǵashyǵy men ulyna ketti, jesir bolyp qalǵan áieli sol ózgermeitin bailyqtyń ústinde qaldy.
Úsheýdiń dialogy.
Jalpy áiel zatynyń basy qosylsa aitylatyn dúnie - ósek–aiań men syr shertisý. Biraq bul úsh áieldiń aitpaǵy ne, nemese olardyń aýyzyna stsenarii boiynsha sóz salyp berip otyrǵan rejisserdiń oiynda ne bar?
- Sen endi bostandyqqa shyqtyń!
- Qalai?
- Otasqanyń 18 jyl, seni súimedi. Endi seniń óz ómiriń bar.
- (kúldi)
- Sen óziń aityp júre ediń ǵoi, demalǵym keledi dep...
- Aý...
«Aý» dep ańyrap otyrǵan jesir men kúieýleri bar álde joq HHI ǵasyrǵa tán úsh qazaq áieliniń kózdegeni demalý eken. Qońyraý úzilip esikten jartylai jalańash qazaq – orysy aralas, denelerin shynyqtyrǵan jigitter kirdi. Kire sala aimalasa ketti. Erinder túiisip, alaqandar qabysyp ketti. Jiirkenishke toly dál osy epizodty kórsetýdiń múlde qajeti joq. Jaqsy, bildik. Qoǵamda osyndai bar, bilińder degisi kelgenin de aiqyndadyq. Biraq keide shyndyqty bilmegen de abzal. Onyń ashyp kórsetpegen de durys. Qazaq tárbiesindegi «aýyzdan túsken» deitin uǵymmen bala eseiip, úilengenshe sol dúniege senip keldi ǵoi. Senip kelgeniniń arqasynda eshbir ardy taptaǵan joq. Aq nekeli jarynyń aq hanzadasy bolyp qana qala berdi. Bul tárbielerdi qazirgi qoǵamnyń damýyna qarsy salsań, sen jabaisyń. Al jabaiylyq degen intellektýaldy milar qalyptasyp jatqan ýaqytta maldan da tómen uǵym.
Film múlde júiesiz túsirilgen. Aitqysy kelgen oiy basqa baǵytqa burylyp ketken. Eń bastysy erotika men shielenisken taǵdyrlar arpalysy bar degen túsinik bolmasa, anaý aitqandai bir keremet dúnie joq. Bul film endigi halyqaralyq syilyqty alar bolsa, áleýmettik problemany bulai kórsetkeni úshin emes, film basyndaǵy qazaq qyzynyń anaryndaǵy «túimeshegin» kórsetkeni úshin alýy múmkin.
Mán – maǵynasy joq dúniemen aldanyp júrip, aqyry múiizsiz qalǵan eshkiniń toqaly da, báibishesi de joq. Ekeýin de tastap dalaǵa ketti. Eki jesirdiń qolynda bir ákeniń úsh urpaǵy qaldy. Qatelik...!
HHI ǵasyrdyń toqalyn «tokal» dep kóńildespen shatystyryp júrmiz deitin ideiany negiz etip kórsetkisi kelgen kúnniń ózinde, film tek bedeldi akter men aktrisalarǵa, materialdyq qundylyqtar men qymbat kólikterge, qymbat úilermen baǵy sol detaldarǵa jumys istegen. Moral joq!
Saparov bolmaǵanda Qairatty jek kórip keter me edik... Aqtap alýdyń jolyn ekinshi parallel obraz arqyly qarama–qarsy qoiyp, utymdy jáne tynysh obrazdy somdap ketken Saparov qana bolar. Onyń da basynan osy jaǵdai ótip jatty. Biraq bas keiipker Qairat bolǵannan keiin Saparovtyń sanasyzdyǵy ǵana áser ete aldy.
Film problemany kóterip halyqqa kórsetýdi ǵana emes odan qalai shyǵý jolyn tabýdy, ulttyq tárbieni, balanyń kózqarasyn, jastardyń sanasyn sáýlelendiretin baǵytqa bet alý kerek. Óitkeni dál qazir qazaq qoǵamyna shashyrap ketken janrlar toǵysyndaǵy emes, toǵysqan taǵdyrlar men tárbiesi bar tálimi mol otandyq ónimder kerek.
Marǵulan AQAN
Ult portaly
