Qasym-Jomart Toqaev Sybailas jemqorlyqqa qarsy is-qimyl máseleleri jóninde keńes ótkizdi, dep habarlaidy "Ult aqparat" Aqordanyń resmi saityna silteme jasap.
Memleket basshysy sybailas jemqorlyqpen ymyrasyz kúresý memlekettik saiasattaǵy negizgi basymdyqtyń biri ekenin atap ótti. Onyń pikirinshe, zań ústemdigin ornatyp, naǵyz quqyqtyq memleket qurý úshin, eń aldymen, jemqorlyqtyń tamyryna balta shabý kerek.
Prezident sońǵy jyldary birqatar mańyzdy qadam jasalǵanyna nazar aýdardy. Sottardyń sapaly qyzmet atqarýy úshin naqty sharalar qabyldandy. Keiingi úsh jylda 174 sýdia jumystan shyǵaryldy, ia bolmasa laýazymy tómendetildi. Jańadan qurylǵan ákimshilik sottarǵa jarty jyldyń ishinde 14 myń talap-aryz túsken. Sonyń teń jartysynda sotqa aryzdanýshylar jeńip shyqqan. Qylmystyq protsestiń úsh býyndy úlgisi engizildi. Sonyń nátijesinde prokýrorlar byltyr úsh jarym myńǵa jýyq adamnyń qylmystyq protseske negizsiz tartylýyna jol bergen joq. Basqa da birqatar institýtsionaldyq sharalar júzege asyryldy.
– Jemqorlyq áreketi úshin sottalǵan azamattardy shartty túrde merziminen buryn bosatýǵa tyiym salyndy. Sottarǵa, quqyq qorǵaý qyzmetkerlerine, para bergenderge jáne deldaldarǵa qatań jaza qoldanylatyn boldy. Byltyrdan beri jalpyǵa birdei salyq deklaratsiiasyn tapsyrýdy bastadyq. Osy jáne basqa da sharalar aitarlyqtai nátije berip, jemqorlyq deńgeii tómendedi. Degenmen, túbegeili ózgeris ákelgen joq. Muny ashyq aitýymyz kerek. Azamattarymyz áli de kúndelikti ómirde sybailas jemqorlyq jaǵdailarymen betpe-bet kelýde, – dedi Prezident.
Qasym-Jomart Toqaev óziniń tapsyrmasy boiynsha ázirlengen Sybailas jemqorlyqqa qarsy saiasat tujyrymdamasynyń jobasyn bekitetinin málimdedi. Biraq jumystyń tiimdiligi naqty nátije boiynsha baǵalanady. Túpki maqsat – sybailas jemqorlyqtan taza qoǵam qalyptastyrý.
Memleket basshysy quqyq qorǵaý organdarynyń jumysynsyz sybailas jemqorlyqpen tiimdi kúres júrgizý múlde múmkin emes dep sanaidy. Kóp jyl boiy olar máseleni tereń zerttemei turyp, para alýshylardy qylmys ústinde ustap keldi. Ártúrli adam bir laýazymdy atqaryp otyryp, birdei máselelerdi sheshkeni úshin kináli dep tanylǵan. Jemqorlardy turaqty túrde ustap, túrmege toǵytyp otyrǵan. Al sybailas jemqorlyqtyń beleń alýyna qatysty sebepter men jaǵdailar eshkimdi qyzyqtyra qoimaǵan. Tek sońǵy jyldary ǵana osy máselege nazar aýdaryla bastaǵany baiqalady.
– Bul jerde aýyl sharýashylyǵyndaǵy sýbsidiialarǵa bailanysty jemqorlyq derekterdiń anyqtalǵanyn atap ótýge bolady. Keiingi bes jylda memleket agrarilerdi qoldaý úshin eki trillion teńge bóldi. Osy ýaqyt ishinde atalǵan salada 960 qylmystyq is tirkelgen. 450 adam qylmystyq jaýapkershilikke tartylǵan. Bul sala jyldar boiy jemqorlyqqa belsheden batýda. Sonyń kesirinen memleket úlken ziian shekti, azyq-túlik qaýipsizdigine nuqsan keldi. Atap aitqanda, jaiylymdyq jerlerdi sýlandyrýǵa bólingen 80 milliard teńgeniń teń jartysy maqsatqa sai jumsalmaǵan. Byltyr qýańshylyq bolǵan kezde sharýalar jem-shóp tappai, mal qyrylyp qaldy. Tipti, keibir óńirde sharýalarǵa sýbsidiia retinde kún batareiasy berilgen. Ashyǵyn aitqanda, aýyl turǵyndaryna ne qajet ekenine eshkim bas qatyrmaǵan. Sýbsidiiany igerdik dep esep berý úshin sol kún batareialarynyń baǵasy eselep kórsetilgen. Munyń bári ýákiletti organdardyń jaýapsyzdyǵynan bolǵan. Aýyl sharýashylyǵy ministrligi men ákimder mundai bylyqqa jol bergeni úshin jaýap berýi kerek, – dedi Prezident.
Qasym-Jomart Toqaev aqparattyq júieler men derekter bazasynyń jumysyna qatysty máselelerge arnaiy toqtaldy. Tsifrlyq damý, innovatsiialar jáne aeroǵarysh ónerkásibi ministrligine memlekettik qurylymdar ázirlegen barlyq aqparattyq júiege tekserý júrgizý tapsyryldy.
– Olar qandai mindetter oryndaidy, olarǵa kimniń qoly jetimdi, qansha qarjy jumsaldy, azamattar men memleketke odan qandai paida bar? Tsifrlandyrý jónindegi jumystardyń basymdyqtary naqty júielenýi kerek. Memleket qyzmet túrlerin alýdy shynaiy túrde jeńildetetin «Elektrondy úkimet» nemese júrgizýshilerdiń jol júrý tártibin kúsheitken jáne jol erejeleriniń buzylýyn tirkeýde adami faktordy almastyrǵan «Sergek» siiaqty jobalar bolsa, onda jón. Sonymen qatar eger tsifrlandyrý degen jeleýmen biýdjetten qarjy jumsalyp, keiin eshkimge qajeti joq resýrstarǵa kórsetilgen qyzmet úshin bireýler milliondap alatyn bolsa, onda áńgime basqa, – dedi Prezident.
Memleket basshysy sybailas jemqorlyqqa qarsy is-qimyldyń barlyq baǵytyn túbegeili qaita qaraýǵa shaqyrdy, sondai-aq ýákiletti organdardyń aldyna birqatar mindet qoidy. Onyń pikirinshe, kásipkerler men jurtshylyqtyń sybailas jemqorlyq derekteri boiynsha bergen ótinishteri negizinde júieli jumys júrgizý qajet.
– Keden, qurylys, bilim berý jáne densaýlyq saqtaý salalaryndaǵy jemqorlyqpen kúresýge basa mán berý kerek. Jaýapty ministrlikter osy baǵyttar boiynsha jemqorlyqty júieli negizde joiý jóninde jospar ázirleýi qajet. Bul jospardy birinshi toqsannyń qorytyndysy boiynsha muqiiat pysyqtap, usynýdy tapsyramyn. Barlyq is-sharany Sybailas jemqorlyqqa qarsy is-qimyl agenttigimen kelisý qajet. Quzyrly organdardaǵy birinshi basshylardyń jumysyn jemqorlyqpen kúres kórsetkishi arqyly da baǵalaityn bolamyn, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezident memleket belgileitin baǵalardy retteý kezindegi jemqorlyqty túbegeili joiý máselesine erekshe nazar aýdardy.
– Tiisti ýákiletti organdar baǵany belgilegen kezde onyń qanshalyqty negizdi ekenin muqiiat qaraýy kerek. Munyń astarynda ekonomikalyq sebepten bólek, bireýdiń jymysqy áreketi jatqan joq pa degen saýal týyndaidy. Mysaly, otandyq ónim óndirýshiler temirjol salasyn jemqorlyq jailaǵanyn aityp, únemi shaǵymdanady. Kásipkerler naqty bir nysanǵa aparatyn temirjoldy paidalanǵany úshin tóleitin aqynyń kólemine bailanysty narazylyq bildirýde. Osyǵan orai, bir ýaqytta birneshe óńirden – Qostanai, Shyǵys Qazaqstan, Túrkistan, Aqmola jáne Pavlodar oblystarynan aryz túsken. Monopolist kompaniialar baǵany óz betimen eselep ósirgen. Bul halyq tutynatyn taýarlardyń baǵasyna birden áser etedi, – dedi Memleket basshysy.
Qasym-Jomart Toqaev memlekettik satyp alýlar men kvazimemlekettik sektordaǵy satyp alýlardyń tutas júiesin qaita qaraýdy tapsyrdy. Prezident memlekettik satyp alýlarǵa bedeli bar, tiisti tehnikasy bar, bilikti jumysshylary bar, salyqty ýaqtyly tóleitin óndirýshiler qatysýy kerek dep esepteidi.
– Qazir sybailas jemqorlyqty naqty joiýdyń ornyna, protsesti biýrokratiialandyrý júrip jatqanyn kórip otyrmyz. Tapsyrysty oryndaýshyny tańdaýǵa birneshe ai ketedi, biraq báribir sapa men adaldyq jetispeidi. Qoldanysta bar normativtik súzgilerge qaramastan, qandai tender bolsyn, ony kim jeńetini kóbine belgili bolyp turady. Máselen, eki jylda «Qazavtojol» tehnikalyq qadaǵalaý qyzmeti 99 satyp alý konkýrsyn ótkizgen. Olardyń teń jartysyn úlestikke qatysy bary aiqyn tórt kompaniia jeńip alǵan. Al elimizde akkreditatsiiadan ótken eki myńnan astam uiym men sertifikattalǵan alty myńnan astam sarapshy bar. Sondyqtan halyqaralyq deńgeidegi kompaniialardyń memlekettik satyp alýlarǵa sirek qatysatynyna tańǵalýǵa bolmaidy, – dedi Prezident.
Úkimetke sybailas jemqorlyqqa qarsy is-qimyl jáne qarjy monitoringi organdarymen birlesip, memleket pen kvazimemlekettik sektordyń satyp alýlaryn retteý tásilderin, sonyń ishinde osy saladaǵy memlekettik baqylaý júiesin túbegeili ózgertý tapsyryldy.
Sonymen qatar Memleket basshysy memlekettik-jekemenshik áriptestik salasyndaǵy sybailas jemqorlyqqa qarsy baqylaýdy kúsheitý qajet dep esepteidi. Úkimet memlekettik-jekemenshik áriptestik týraly zańdy túbegeili jańartý máselesin qarastyrýǵa tiis.
Prezident salyq jáne keden salasyndaǵy sybailas jemqorlyqty joiý máselelerine arnaiy toqtaldy.
– Qytaimen ózara saýda-sattyq týraly eki eldiń statistikalyq málimetteri eki túrli. Olardyń arasynda milliardtaǵan dollar aiyrmashylyq bar. Byltyr bul kórsetkish 5,7 milliard dollarǵa jetti. Mundai úlken aiyrmashylyq qalai paida bolǵanyn eshkim túsindirip bere almaidy. Ashyǵyn aitqanda, bul – kontrabanda. Keleńsizdiktiń bar ekenin kásipkerler de rastap otyr. Saýalnamaǵa qarasaq, shetelmen saýda jasaityn adamdardyń 90 paiyzy jemqorlyqpen betpe-bet kelgen. Onyń ishinde 45 paiyzy kedenshilerge para berýge májbúr bolǵan. Sybailas jemqorlyqqa qarsy is-qimyl agenttigi Shyǵys Qazaqstan oblysyndaǵy úsh kóliktik baqylaý beketin jemqorlyq ábden jailaǵanyn anyqtady. Elimizde mundai 49 beket bar. Keden jáne kóliktik baqylaý salasyndaǵy paraqorlyq tranzittik áleýetimizdi tolyq paidalanýǵa múmkindik bermei otyr, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.
Prezident halyq arasynda aqparattyq túsindirý jumystaryn júrgizýdi kúsheitýge shaqyrdy. Búkil qoǵamdy jemqorlyqpen kúresýge jumyldyrý qajet. «Jemqorlyq – indet, onymen kúresý – mindet» qaǵidatyn barshanyń sanasyna sińirý búkil memlekettik organnyń ortaq jumysy bolýǵa tiis. Qasym-Jomart Toqaevtyń aitýynsha, memlekettik apparatta jobalyq basqarý qaǵidattaryn engizýdi jalǵastyrý mańyzdy. Barlyq memlekettik organ jumystyń jańa formatyna belsendi kirisip, olardy is júzinde qoldanýy kerek.
– Jalpy ákimshilik tásilderden bas tartyp, basqarýdyń zamanaýi tehnologiialaryna jan-jaqty bet burý qajet. Memlekettik qyzmet jónindegi ýákiletti organ memlekettik qyzmettiń is júzinde servistik jáne tutynýshyǵa qolaily bolýy úshin memlekettik qyzmet júiesin qaita qurýy kerek, – dedi Prezident.
Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń múshesi jáne Sybailas jemqorlyqqa qarsy kúres jónindegi agenttiktiń Qoǵamdyq keńesiniń múshesi Marat Báshimov qoǵamdyq baqylaýdy keńeitýdi jáne memlekettik organdardyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etýdi usyndy.
– Kadr máselesinde adamnyń moraldyq turǵydan taza bolýy kerek ekenine basa mán berilgenin qalaimyn. Onyń sybailas jemqorlyqqa qandai da bir qatysy bar degen sybys múlde bolmaýy qajet. Keide qaraisyń, oqisyń: ákimder áldebir memlekettik satyp alýlardy qaitalaidy, bir qyzmetten ekinshi qyzmetke aýysady. Muny jurtshylyq aýyr qabyldaidy. Barlyq memlekettik organ jáne jurtshylyq árdaiym birge kúsh jumyldyra otyryp, sybailas jemqorlyqpen kúresýge jáne óskeleń urpaqtyń tárbiesine atsalysýǵa tiis, – dedi Marat Báshimov.
Osyǵan bailanysty Qasym-Jomart Toqaev joǵary laýazymdy tulǵalardy taǵaiyndaǵan kezde Sybailas jemqorlyqqa qarsy is-qimyl agenttiginiń qorytyndy anyqtamasyn mindetti túrde talap etý qajettigin aitty.
Jiyn barysynda Sybailas jemqorlyqqa qarsy is-qimyl agenttiginiń tóraǵasy Marat Ahmetjanov, Kásipkerlerdiń quqyqtaryn qorǵaý jónindegi ýákil Rýstam Júrsinov, Aýyl sharýashylyǵy ministri Erbol Qarashúkeev, Tsifrlyq damý, innovatsiialar jáne aeroǵarysh ónerkásibi ministri Baǵdat Mýsin sóz sóiledi.
