Tatarstandyq tarih ǵylymynyń doktory, etnograf Damir Iskakov Altyn ordanyń álem tarihyna tigizgen áseri týraly pikirimen bólisti, dep habarlaidy "Ult aqparat".
«Altyn orda – shekpeninen túrki ulttary shyqqan alyp imperiia. Sol úshin bul memlekettiń tarihy barlyǵymyz úshin óte mańyzdy. Onyń mádenieti men tarihy – bizdiń ortaq qundylyǵymyz. Biz árdaiym Altyn orda tarihyn zertteýimiz kerek. Sebebi onyń ómir súrgen shaǵy - bizdiń ulttardyń qalyptasýynyń sheshýshi kezeńi. Bizdiń túpki tamyrymyz bar. Álbette, kóne túrki kezeńderin ysyra almaimyz. Alaida Altyn orda dáýiri – ol sheshýshi ýaqyt, túrkilerdiń juldyzdy saǵaty! Sebebi, mundai aýqymdaǵy imperiiany túrkiler odan beri qura alǵan joq. Bul memleket – kóshpeli sharýashylyqty otyryqshylyqpen ushtastyrǵan el. Ol óz dáýirinde qatty órkendedi. Ol dáýirde qalalyq ómir de boldy. Ádette, tarihshylar Altyn ordanyń damý deńgeiin baǵalai bermeidi», - dedi Tatarstan ǵalymy elordada ótip jatqan «Altyn orda. Tarih pen taǵylym» atty dóńgelek ústel aldynda tilshilerge bergen suhbatynda.
Damir Iskakovtyń aitýynsha, Povoljede, Ortalyq Aziia men Qazaqstan aýmaǵynda Altyn Orda tusynda gúldengen birneshe qalany atap ótýge bolady.
«Bul jerde Altyn ordadan Eýropaǵa, máselen, Italiiaǵa astyq jetkizilip turǵanyn aita ketý kerek. Sol sebepti, ony biz tek kóshpeli memleket dep aita almaimyz. Qai jyldar aralyǵynda, qandai jolmen, qansha kólemde satylǵany týraly derekter joq deýge bolady. Biraq Genýia men Venetsiia Altyn ordadan jetken astyqty azyq etkeni anyq jazylǵan. Germaniia, Italiia, Frantsiia, Germaniia tarihshylarynyń eńbekterinde de ol týraly arakidik kezdesedi. Áriptesim Iýlai Shámiloǵly osy taqyrypty zerttep keledi. Nemis ǵalymy Bertold Shpýlerdiń de eńbekterinde bul jaily naqty málimet bar. Sondyqtan, Altyn orda týraly sóz qozǵaǵanda órkenieti kúrdeli memleket ekenin eskerýimiz kerek. Ol elde slaviandar da turǵan. Qazirgi orystardyń da sol jaqtan shyqqanyn umytpaǵan abzal. Sebebi, olar bir kezderi osy imperiianyń quramynda bolǵan. Altyn ordanyń sonymen birge ózge aimaqtarmen, atap aitqanda Iýan imperiiasy, Iranmen, Eýropa elderimen qarym-qatynasy jolǵa qoiyldy. Tipti Eýropanyń eń alys aýmaǵyna Altyn Ordanyń áseri tigen degen kózqaras bar», - dedi ol.
Tatarstan etnografy óz sózinde Qytai men Eýropanyń saýda bailanysy Altyn orda aýmaǵy arqyly ótkenin eske saldy.
«Uly Jibek joly Altyn orda tusynda da boldy. Eń bastysy, Altyn orda – bizdiń halyqtyń tarihi sanasynda úlken izin qaldyryp ketti. Epostarda, ańyz-ápsanalarymyzda Altyn ordadan shyqqan batyrlar jyrlanady. Mysaly, túrki halyqtarynyń bárinde Edige batyr týraly jyr bar. Sol sebepti, bul eposty oqyp otyryp, Altyn Ordanyń kúni qalai sóngenin sezinesiz. Bul dastandar bizdiń tarihi sananyń bir bóligi», - dedi ol.
Tatar ǵalymy óz sózinde Altyn orda týraly álem elderinde pikir ártúrli ekenin aitady.
«Eýropa elderiniń sanasynda bul el jaý memleket retinde qalǵan. Orystarda da tatar-mońǵol shapqynshylyǵy degen sózdiń baryn bilesizder. Bunyń bári tarih. Tarih tolqyny jekelegen elderdiń barlyǵynyń sanasyna áser etti. Alaida bul jaisyz paiym-pikirler, túsinikter eskireri daýsyz. Óitkeni, tarihty biz sabyrmen qabyldaýymyz kerek», - dedi Damir Iskakov.
