Ǵalymdar qazirgi Qazaqstan aýmaǵynda shamamen 1700–1800 jyl buryn ómir súrgen áielder qoldanǵan hosh iisti kosmetikanyń izderin anyqtady, dep habarlaidy ult.kz.
Zertteýshiler Shyǵys Aral mańyndaǵy Tompaqasar jáne Altyn-Asar qorymdarynan tabylǵan eki bor zatty zerttegen. Olar bizdiń zamanymyzdyń II–IV ǵasyrlaryna jatatyn áielderdiń qabirinen tabylǵan. Jerlengen áielderdiń jasy shamamen 30–39 aralyǵynda bolǵan.
Qazba kezinde tabylǵan zattar keiin Shyǵys mýzeiinde saqtalǵan. Máskeý memlekettik ýniversiteti, Shenchjendegi MSU-BIT University, Resei Ǵylym akademiiasynyń Arheologiia institýty jáne mýzei ǵalymdary olarǵa himiialyq ári mikroskopiialyq taldaý júrgizgen.
Zertteý nátijesinde zattardyń negizgi quramy tabiǵi bordan, iaǵni kaltsii karbonatynan turatyny anyqtaldy. Mikroskopiialyq zertteý materialdyń untaqtalǵan injý-marjannan jasalǵan bolýy múmkin degen boljamdy joqqa shyǵarǵan.
Kosmetika quramynan 300-den astam zat anyqtaldy
Zertteýshiler úshin organikalyq qosylystardy taldaý nátijesi erekshe qyzyǵýshylyq týdyrǵan. Úlgilerden 300-den astam zat tabylǵan. Alaida olardyń keibiri keiingi lastaný saldarynan paida bolýy múmkin.
Ǵalymdar kosmetikanyń bastapqy quramyna efir mailaryna tán terpender men basqa da qosylystar kirgenin anyqtaǵan. Olardyń úilesimi jýsan, darshyn, jalbyz nemese soǵan jaqyn ósimdikter paidalanylǵan bolýy múmkin ekenin kórsetedi.
Zertteýshilerdiń boljamynsha, bor kosmetikalyq quraldyń mineraldy negizi bolǵan, al ósimdik komponentteri oǵan hosh iis jáne qosymsha qasietter bergen bolýy múmkin.
Degenmen kosmetikanyń naqty qalai qoldanylǵany ázirge belgisiz. Daiyn ónimniń qandai iisi bolǵanyn da anyqtaý múmkin bolmaǵan.
Uly Jibek jolymen bailanys bolýy múmkin
Ǵalymdardyń nazaryn ásirese darshynǵa tán qosylystar aýdarǵan. Eger bul boljam rastalsa, hosh iisti mailar Shyǵys Aral mańyna ońtústiktegi aimaqtardan, sonyń ishinde Úndistannan nemese kassiia ósetin Aziia óńirlerinen jetkizilýi múmkin.
Bul jańalyq Uly Jibek jolymen bailanysty alys saýda bailanystary aimaq turǵyndarynyń turmysyna ǵana emes, kúndelikti ádetterine de yqpal etken bolýy múmkin ekenin kórsetedi.
Zertteý nátijeleri 2026 jylǵy 17 qazanda npj Heritage Science ǵylymi jýrnalynda jariialandy.
