2026 jyly Almaty qalasy ákimdiginiń qoldaýymen Almaty qalasy mýzeiler birlestigi Naýryzbai aýdanynyń aýmaǵynda ornalasqan Qaraǵaily qorymyndaǵy erte temir dáýiriniń saq kezeńine jatatyn obada shuǵyl arheologiialyq qazba jumystaryn júrgizdi. Zertteý barysynda biregei altyn buiym men kóptegen adam súiegi tabyldy, dep habarlaidy ult.kz.
Obanyń diametri 25-26 metr, biiktigi shamamen 2,5 metr. Qorymdy zertteý nátijelerine negizdelgen aldyn ala merzimdeý boiynsha eskertkish saq dáýirine, iaǵni bizdiń zamanymyzǵa deiingi IV-III ǵasyrlarǵa jatady. Qorǵan ejelgi zamanda-aq tonalǵan. Tonaýshylar qazǵan shuńqyrdyń kólemi – 3 metr.
Qazba jumystary barysynda arheologter kóptegen adam súiegin anyqtady. Aldyn ala boljam boiynsha, obada tórt eresek adam men úsh bala jerlengen bolýy múmkin. Alaida jerlengen adamdardyń naqty sany ázirge anyqtalǵan joq.
Adam súiekterinen bólek, saq dáýirine tán qysh ydystardyń synyqtary tabyldy. Tonaý saldarynan arheologiialyq jádigerlerdiń basym bóligi retsiz shashylyp qalǵan.
Tabylǵan oljalardyń ishinde erekshe qundysy – aiý beinesinde quiylǵan shaǵyn altyn músinshe. Ǵalymdardyń boljamynsha, bul buiym bas kiimdi áshekeileýge arnalǵan. Altyn áshekeidegi arnaiy tesikter onyń bas kiimge tigilip bekitilgenin ańǵartady.
Mundai buiymdar saq dáýirindegi kiim úlgilerine tán. Osyǵan uqsas jádigerler basqa arheologiialyq eskertkishterden de belgili. Atap aitqanda, «Altyn adamnyń» bas kiiminen arqar beinesindegi altyn áshekei tabylǵan. Al 2014 jyly Kókqainar qorymynan bas kiimniń sándik elementi bolǵan barys músinshesi anyqtalǵan.
«Qaraǵaily qorymyndaǵy zertteý jumystary jalǵasýda. Jerleý rásiminiń erekshelikterin naqtylaý jáne jerlengen adamdardyń sanyn anyqtaý maqsatynda qosymsha ǵylymi taldaýlar júrgizý josparlanyp otyr. Bul jumystarǵa antropolog mamandar da tartylady. Bir obadan adam súiekteriniń ádetten tys kóp tabylýy erekshe qyzyǵýshylyq týdyryp otyr. Óitkeni mundai jerleý oryndary Qazaqstan aýmaǵynda sirek kezdesedi. Ádette osyndai kólemdegi obalarǵa bir nemese eki adam jerlengen», – deidi «Almaty qalasy mýzeiler birlestigi» KMQK-niń aǵa ǵylymi qyzmetkeri Marat Muǵaluly Nurpeiisov.
«Aiý beinesindegi altyn músinshe – Qazaqstan úshin biregei jádiger. Buǵan deiin elimizde mundai olja kezdespegen. Bul jańalyq Qara teńiz mańynan Altaiǵa deiingi búkil Eýraziia keńistigindegi mádeni bailanys pen uqsastyqty zertteýge múmkindik beredi», – deidi «Almaty qalasy mýzeiler birlestigi» KMQK direktory Lázzat Qudaibergenqyzy Saǵyndyqova.
Arheologiialyq zertteýler tolyq aiaqtalyp, tabylǵan materialdarǵa qajetti ǵylymi óńdeý jumystary júrgizilgennen keiin asa qundy jádigerlerdi Almaty mýzeiiniń ekspozitsiiasyna engizip, kópshilik nazaryna usyný josparlanyp otyr.
2022 jyly Almaty qalasy mýzeiler birlestigi arheologiialyq qazba jumystaryn júrgizýge arnaiy litsenziia alyp, qala aýmaǵynda derbes ǵylymi-zertteý qyzmetin bastady. Sol jyly Alataý aýdanynyń aýmaǵyndaǵy erte temir dáýirine jatatyn obadan bizdiń zamanymyzǵa deiingi V-II ǵasyrlarǵa tán saq jaýyngeriniń tonalmaǵan jerleý orny tabyldy. Qazba barysynda altynmen bezendirilgen qylyshtyń bólikteri, ań stilinde jasalǵan altyn áshekeiler, kúmis buiymdar men adam súiekteri anyqtaldy. 2024 jyly Alataý aýdanyndaǵy obalardyń birin zertteý kezinde adam súiekteriniń bólikteri, qoladan jasalǵan bekitkish elementter men shegeler tabyldy.
Sonymen qatar «Boraldai saq qorǵandary» arheologiialyq parkiniń aýmaǵynda Italiia jáne Frantsiia mamandarynyń qatysýymen geofizikalyq zertteýler júrgizildi. Zamanaýi ǵylymi ádisterdi qoldaný arqyly arheologiialyq eskertkishterdiń jer astyndaǵy qurylymyn zertteýge múmkindik týdy.
2025 jyly erte temir dáýirine jatatyn obalardyń birinen ejelgi tonaýshylar qazǵan jerasty joly anyqtaldy. Osydan keiin mamandar eskertkishtiń qurylymdyq erekshelikterin, búliný sipatyn jáne saqtalý deńgeiin jan-jaqty zerttedi.
Osylaisha, Almaty qalasy mýzeiler birlestiginiń arheologiialyq qyzmeti tek qazba jumystaryn júrgizýmen shektelmeidi. Ol arheologiialyq eskertkishterdi keshendi zertteýge jáne saqtaýǵa baǵyttalǵan zamanaýi ǵylymi ádisterdi qoldanýdy da qamtidy. Búginde birlestik joiylyp ketý qaýpi tónip turǵan arheologiialyq nysandardy zertteýdi jalǵastyryp, qalanyń tarihi-mádeni murasyn saqtaýǵa jáne jańa ǵylymi derekterdi ǵylymi ainalymǵa engizýge úles qosyp keledi.
Árbir arheologiialyq olja – ótken tarihymyzdyń jańa bir aiǵaǵy. Mundai qundy jádigerler qalamyzdyń tarihyn tereńirek tanyp-bilýge jáne tarihi muramyzdy keler urpaqqa saqtap jetkizýge múmkindik beredi.
