Qazaq handyǵynyń basynan baǵy taiyp, bodandyq buǵaýy moinymyzǵa ilinip, úsh júz jyldai otar bolyp, ult retinde joiylyp ketý qaýpimen betpe-bet kelip, arysyń atylǵan, halqyń qynadai qyrylǵan qasap zamandy bastan ótkergen jurtpyz. Qudaidyń qalaýymen táýelsiz el atanyp, azattyqtyń aq tańyna da jettik. Mine, biyl bul mereili mezetke de shirek ǵasyr tolypty. Bul shúkir deitin dúniemiz. «Qily-qily zaman men kesiri kóp kezeńderden qalai aman óttik eken» dep oilaisyń. Basty sebep, ultymyzdyń erik-jigeri men bolashaqta qazaqtyń óz qoly óz aýzyna jetken azat el bolady degen úmitinde jatsa kerek. Qur úmittenip qana qoimai, naqty áreketke barǵanynyń arqasynda osy kúnge jetip otyrmyz.
Erlerdiń eńbeginiń aqtalǵanyna 1991 jyly 16 jeltoqsanda kýá boldyq. Odan bergi ýaqytta saiasattyń san synynan súrinbei ótip, jiyrma jyldyń aiasynda qalyptasqan memlekettiń damý strategiiasyn qabyldadyq. Sonymen ultymyzdyń joiylyp ketý aimaǵynan shyǵyp, táýelsiz eldiń irgetasyn qalaý maqsaty biz úshin ótken shaqqa ainaldy. Endigi jerde ol jolǵa qaita túsýdi Jaratqan Iemiz bizge buiyrtpai-aq qoisyn dep tileimiz.
Azattyqtyń alǵashqy kúninen bastap Tuńǵysh Prezident- Elbasy Nursultan Nazarbaev Qazaqstandy damyǵan memleketterdiń qataryna qosyp, órkenietti elderdiń kóshine ilestirýdi maqsat tutty. Ol murat sátti bastalyp az ýaqytta aldyńǵy qatarly 50 eldiń qatarynan oryn aldyq. Endigi maqsat – 30 eldiń qataryna ený. Osylai sátti bastalǵan istiń aiaǵyna jetýine buqara tarapynan jappai qoldaýdyń qajet ekeni aitpasa da túsinikti. Alaida, damý dańǵylynyń talaptaryn tiimdi paidalanýymyzǵa san ǵasyrlar boiy sanaǵa sińip, rýhqa ornyǵyp alǵan keibir senim, túsinikterdiń kedergisin keltirip jatqanyn nesine jasyraiyq?!
Elimizdegi jerge qatysty reformanyń baǵyttary jóninde ortaq pikirge kele almaýshylyq kóbimizge oi saldy. Ishki qoǵamdyq birligimizdiń, ortaq ideiaǵa toptasýdyń oilandyratyn tustaryn sezinip qaldyq. Eldiń ishki tutastyǵynyń tek qana etnosaralyq tatýlyqtan ǵana turmaitynyna kózimiz taǵy jetti. Atalmysh qujatqa kóptegen otandastarymyz kúdikpen qarady. Al kúdikti kúpirlik dep emes, bul máseleni taǵy bir aqylǵa salý dep túsingenimiz jón. Degenmen, keide ulttyq sezimimiz dóreki ultshyldyq sipatynda kórinetini de bar. Ol sezim aldymen ultqa paida keltiretin, memleketke ziian keltirmeitin qasietpen kórinis tabýy tiis.
Qai kezde bolsa da jańashyldyq pen etimiz úirengen, kúni ótip bara jatqan qaǵidattardyń taitalasta júretini ómir zańy. Álemdegi geosaiasi jaǵdai kún saiyn ózgeriske ushyraýda. Bizdiń qoǵam da utqyr bolýǵa talpynýy kerek. Qoǵamda bolyp jatqan jaǵdailardy jan-jaqty túsinýden góri bar kináni bas-kózsiz ózgeristerge jaba salý árqashan da kezdesip turady. Munyń barlyǵy otarlyq sananyń jańǵyryǵy dep túsinemiz. Otarlaýshy eldiń ideologiiasy asqaq rýhqa súiengen ulttyq murattyń jolyn kesip, tek búginniń ǵana múddesine qyzmet etýge, máńgúrtke basyńdaǵy «kepeshińdi» tartyp alady dep qorqytqandai, qolyńdaǵyǵa ǵana ie bolýǵa itermeleidi. Bolashaqqa bastaý bolatyn, qandai da bolsyn ulttyq ideianyń birneshe, el birligi, ekonomikalyq básekege qabilettiligi, intellektýaldy jasampaz qoǵam, órkenietti memleket siiaqty iri tuǵyry bar. Ulttyq qundylyqtarymyz bir jaǵynan osyndai el bolýymyzǵa jol kórsete alatyny anyq bolsa, ekinshi jaǵynan, ol álemdik damý jolynda, ómirdiń aǵys tolqynyna yńǵailana júzýi de tiis. Iaǵni, kei qundylyqtar ulttyń damýyna kedergi týǵyzyp, tozyǵy jetse, ony ómirdiń ozyǵyna ainaldyrýdyń jolyn izdegenimiz jón. Bul «Máńgilik El» ideiasyn ustanǵan ultymyzdyń búgingi kúnmen ǵana emes, bolashaqtaǵy ortasyn anyqtap alý úshin de qajet.
El taǵdyry qai kezde de el tizginin ustaǵan azamattardyń qolynda. Tizgin iesi degende bilikshini emes, jetilýge bastaityndardy aitamyz. Bilikshisi ozyq, jetekshi azamaty kóp eldiń isi joǵaryǵa órleidi. Solarǵa adaldyq, tabandylyq, sabyr tilei júrýimiz kerek. Olardyń halyq múddesine tolyqqandy jumys jasaýy úshin buqaranyń senimi kerek. Iaǵni, bilik halyq qoldaýyn tolyq sezingen jaǵdaida erkin qimyl jasaýǵa múmkindik alady. Taǵy da jer máselesin mysalǵa alsaq, durys sheshim qabyldaý jóninde halyq óz Prezidentine senim artty. El senimin qashanda basty qundylyq sanaityn Prezidentimiz búgingi qazaq qoǵamyn qanaǵattandyratyn sheshim qabyldady. Zań kúshiniń qoldanysqa enýiniń merzimin bes jylǵa keiin shegerdi.
Ras, der kezinde durys sheshim qabyldandy. Bul bir jaǵynan boi jarystyrýǵa emes, oi jarystyrýǵa itermeleitin sabaqty dúmpý boldy. Birinshi sabaqty Ábish Kekilbaiulynyń «Búgingi otanshyldyq – tózim, búgingi erlik – sabyr, búgingi eldik –tynyshtyq» dep jazǵanymen túsindirsek bolady. Shynynda da, kókeiimizdi tesip, ishki qyzǵanysh otyn órshitip júrgen ádildik te, teńdik te azat elimiz barda ǵana ornaidy. Azattyqtyń tiregi birlik pen tynyshtyq. Iaǵni, ony saqtaý úshin júieli sózge toqtai biler jurt bolýy tiis. Aqyl aitqansyp, bilgishsinip, ókpe-nazyn ulttyq múddeden joǵary qoiyp, elge iritki salý sekildi áreketterdi baiypty baǵamdai alatyn el kerek. Aqyldy sóz aitqandardyń bárin aqyldy deý, qolyna balta ustaǵannyń bárin usta eken dep oilaýmen birdei. Ózińdi oilaý durys, degenmen, ózińdi elden joǵary qoiý qazaq úshin kúná. Óz pikirińmen úilese qoimaǵan jaǵdailarǵa bola óz elińdi ózeginen teýip, ushpaqqa jete almasymyz da aidan anyq.
Ekinshi sabaq retinde úkimettik mekemelerdiń de árbir sheshim qabyldarda jan-jaqty saraptap, elmen oilasyp atqarǵany durys degen pikirdi qostaimyn. Jekelegen ókpe-renish, kóńildegi kirbiń birtindep ashý-yzaǵa ainalyp, aqyldyń aldyn oraidy. Oilanbai qabyldanǵan sheshim úshin qarsylyq bildirýge jurt birigemin dese, oǵan saiasi uiymnyń, oppozitsiianyń da qajeti joq ekenin kórdik. «Ashý tasysa, aqyl tógiler» degen sóz osydan shyqqan bolar. Óz aqylymyzben toltyra almaǵan jerimizdi, óz aqylymen toltyrǵysy keletin «janashyr dostarymyz» tabylatynyna esh kúmán bolmasyn. Al olarǵa jol berip shańyraǵymyzdy shaiqaltyp alsaq, keler urpaq aldynda biliktiń de, halyqtyń da eń úlken aiyby sol bolmaq.
Naýryzbai BAIQADAMOV,
Qyzylorda oblystyq máslihatynyń hatshysy
"Egemen Qazaqstan"
.jpeg)