قازاق حاندىعىنىڭ باسىنان باعى تايىپ, بوداندىق بۇعاۋى موينىمىزعا ٸلٸنٸپ, ٷش جٷز جىلداي وتار بولىپ, ۇلت رەتٸندە جويىلىپ كەتۋ قاۋپٸمەن بەتپە-بەت كەلٸپ, ارىسىڭ اتىلعان, حالقىڭ قىناداي قىرىلعان قاساپ زاماندى باستان ٶتكەرگەن جۇرتپىز. قۇدايدىڭ قالاۋىمەن تەۋەلسٸز ەل اتانىپ, ازاتتىقتىڭ اق تاڭىنا دا جەتتٸك. مٸنە, بيىل بۇل مەرەيلٸ مەزەتكە دە شيرەك عاسىر تولىپتى. بۇل شٷكٸر دەيتٸن دٷنيەمٸز. «قيلى-قيلى زامان مەن كەسٸرٸ كٶپ كەزەڭدەردەن قالاي امان ٶتتٸك ەكەن» دەپ ويلايسىڭ. باستى سەبەپ, ۇلتىمىزدىڭ ەرٸك-جٸگەرٸ مەن بولاشاقتا قازاقتىڭ ٶز قولى ٶز اۋزىنا جەتكەن ازات ەل بولادى دەگەن ٷمٸتٸندە جاتسا كەرەك. قۇر ٷمٸتتەنٸپ قانا قويماي, ناقتى ەرەكەتكە بارعانىنىڭ ارقاسىندا وسى كٷنگە جەتٸپ وتىرمىز.
ەرلەردٸڭ ەڭبەگٸنٸڭ اقتالعانىنا 1991 جىلى 16 جەلتوقساندا كۋە بولدىق. ودان بەرگٸ ۋاقىتتا ساياساتتىڭ سان سىنىنان سٷرٸنبەي ٶتٸپ, جيىرما جىلدىڭ اياسىندا قالىپتاسقان مەملەكەتتٸڭ دامۋ ستراتەگيياسىن قابىلدادىق. سونىمەن ۇلتىمىزدىڭ جويىلىپ كەتۋ ايماعىنان شىعىپ, تەۋەلسٸز ەلدٸڭ ٸرگەتاسىن قالاۋ ماقساتى بٸز ٷشٸن ٶتكەن شاققا اينالدى. ەندٸگٸ جەردە ول جولعا قايتا تٷسۋدٸ جاراتقان يەمٸز بٸزگە بۇيىرتپاي-اق قويسىن دەپ تٸلەيمٸز.
ازاتتىقتىڭ العاشقى كٷنٸنەن باستاپ تۇڭعىش پرەزيدەنت- ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قازاقستاندى دامىعان مەملەكەتتەردٸڭ قاتارىنا قوسىپ, ٶركەنيەتتٸ ەلدەردٸڭ كٶشٸنە ٸلەستٸرۋدٸ ماقسات تۇتتى. ول مۇرات سەتتٸ باستالىپ از ۋاقىتتا الدىڭعى قاتارلى 50 ەلدٸڭ قاتارىنان ورىن الدىق. ەندٸگٸ ماقسات – 30 ەلدٸڭ قاتارىنا ەنۋ. وسىلاي سەتتٸ باستالعان ٸستٸڭ اياعىنا جەتۋٸنە بۇقارا تاراپىنان جاپپاي قولداۋدىڭ قاجەت ەكەنٸ ايتپاسا دا تٷسٸنٸكتٸ. الايدا, دامۋ داڭعىلىنىڭ تالاپتارىن تيٸمدٸ پايدالانۋىمىزعا سان عاسىرلار بويى ساناعا سٸڭٸپ, رۋحقا ورنىعىپ العان كەيبٸر سەنٸم, تٷسٸنٸكتەردٸڭ كەدەرگٸسٸن كەلتٸرٸپ جاتقانىن نەسٸنە جاسىرايىق?!
ەلٸمٸزدەگٸ جەرگە قاتىستى رەفورمانىڭ باعىتتارى جٶنٸندە ورتاق پٸكٸرگە كەلە الماۋشىلىق كٶبٸمٸزگە وي سالدى. ٸشكٸ قوعامدىق بٸرلٸگٸمٸزدٸڭ, ورتاق يدەياعا توپتاسۋدىڭ ويلاندىراتىن تۇستارىن سەزٸنٸپ قالدىق. ەلدٸڭ ٸشكٸ تۇتاستىعىنىڭ تەك قانا ەتنوسارالىق تاتۋلىقتان عانا تۇرمايتىنىنا كٶزٸمٸز تاعى جەتتٸ. اتالمىش قۇجاتقا كٶپتەگەن وتانداستارىمىز كٷدٸكپەن قارادى. ال كٷدٸكتٸ كٷپٸرلٸك دەپ ەمەس, بۇل مەسەلەنٸ تاعى بٸر اقىلعا سالۋ دەپ تٷسٸنگەنٸمٸز جٶن. دەگەنمەن, كەيدە ۇلتتىق سەزٸمٸمٸز دٶرەكٸ ۇلتشىلدىق سيپاتىندا كٶرٸنەتٸنٸ دە بار. ول سەزٸم الدىمەن ۇلتقا پايدا كەلتٸرەتٸن, مەملەكەتكە زييان كەلتٸرمەيتٸن قاسيەتپەن كٶرٸنٸس تابۋى تيٸس.
قاي كەزدە بولسا دا جاڭاشىلدىق پەن ەتٸمٸز ٷيرەنگەن, كٷنٸ ٶتٸپ بارا جاتقان قاعيداتتاردىڭ تايتالاستا جٷرەتٸنٸ ٶمٸر زاڭى. ەلەمدەگٸ گەوساياسي جاعداي كٷن سايىن ٶزگەرٸسكە ۇشىراۋدا. بٸزدٸڭ قوعام دا ۇتقىر بولۋعا تالپىنۋى كەرەك. قوعامدا بولىپ جاتقان جاعدايلاردى جان-جاقتى تٷسٸنۋدەن گٶرٸ بار كٸنەنٸ باس-كٶزسٸز ٶزگەرٸستەرگە جابا سالۋ ەرقاشان دا كەزدەسٸپ تۇرادى. مۇنىڭ بارلىعى وتارلىق سانانىڭ جاڭعىرىعى دەپ تٷسٸنەمٸز. وتارلاۋشى ەلدٸڭ يدەولوگيياسى اسقاق رۋحقا سٷيەنگەن ۇلتتىق مۇراتتىڭ جولىن كەسٸپ, تەك بٷگٸننٸڭ عانا مٷددەسٸنە قىزمەت ەتۋگە, مەڭگٷرتكە باسىڭداعى «كەپەشٸڭدٸ» تارتىپ الادى دەپ قورقىتقانداي, قولىڭداعىعا عانا يە بولۋعا يتەرمەلەيدٸ. بولاشاققا باستاۋ بولاتىن, قانداي دا بولسىن ۇلتتىق يدەيانىڭ بٸرنەشە, ەل بٸرلٸگٸ, ەكونوميكالىق بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸ, ينتەللەكتۋالدى جاسامپاز قوعام, ٶركەنيەتتٸ مەملەكەت سيياقتى ٸرٸ تۇعىرى بار. ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىز بٸر جاعىنان وسىنداي ەل بولۋىمىزعا جول كٶرسەتە الاتىنى انىق بولسا, ەكٸنشٸ جاعىنان, ول ەلەمدٸك دامۋ جولىندا, ٶمٸردٸڭ اعىس تولقىنىنا ىڭعايلانا جٷزۋٸ دە تيٸس. ياعني, كەي قۇندىلىقتار ۇلتتىڭ دامۋىنا كەدەرگٸ تۋعىزىپ, توزىعى جەتسە, ونى ٶمٸردٸڭ وزىعىنا اينالدىرۋدىڭ جولىن ٸزدەگەنٸمٸز جٶن. بۇل «مەڭگٸلٸك ەل» يدەياسىن ۇستانعان ۇلتىمىزدىڭ بٷگٸنگٸ كٷنمەن عانا ەمەس, بولاشاقتاعى ورتاسىن انىقتاپ الۋ ٷشٸن دە قاجەت.
ەل تاعدىرى قاي كەزدە دە ەل تٸزگٸنٸن ۇستاعان ازاماتتاردىڭ قولىندا. تٸزگٸن يەسٸ دەگەندە بيلٸكشٸنٸ ەمەس, جەتٸلۋگە باستايتىنداردى ايتامىز. بيلٸكشٸسٸ وزىق, جەتەكشٸ ازاماتى كٶپ ەلدٸڭ ٸسٸ جوعارىعا ٶرلەيدٸ. سولارعا ادالدىق, تاباندىلىق, سابىر تٸلەي جٷرۋٸمٸز كەرەك. ولاردىڭ حالىق مٷددەسٸنە تولىققاندى جۇمىس جاساۋى ٷشٸن بۇقارانىڭ سەنٸمٸ كەرەك. ياعني, بيلٸك حالىق قولداۋىن تولىق سەزٸنگەن جاعدايدا ەركٸن قيمىل جاساۋعا مٷمكٸندٸك الادى. تاعى دا جەر مەسەلەسٸن مىسالعا الساق, دۇرىس شەشٸم قابىلداۋ جٶنٸندە حالىق ٶز پرەزيدەنتٸنە سەنٸم ارتتى. ەل سەنٸمٸن قاشاندا باستى قۇندىلىق سانايتىن پرەزيدەنتٸمٸز بٷگٸنگٸ قازاق قوعامىن قاناعاتتاندىراتىن شەشٸم قابىلدادى. زاڭ كٷشٸنٸڭ قولدانىسقا ەنۋٸنٸڭ مەرزٸمٸن بەس جىلعا كەيٸن شەگەردٸ.
راس, دەر كەزٸندە دۇرىس شەشٸم قابىلداندى. بۇل بٸر جاعىنان بوي جارىستىرۋعا ەمەس, وي جارىستىرۋعا يتەرمەلەيتٸن ساباقتى دٷمپۋ بولدى. بٸرٸنشٸ ساباقتى ەبٸش كەكٸلبايۇلىنىڭ «بٷگٸنگٸ وتانشىلدىق – تٶزٸم, بٷگٸنگٸ ەرلٸك – سابىر, بٷگٸنگٸ ەلدٸك –تىنىشتىق» دەپ جازعانىمەن تٷسٸندٸرسەك بولادى. شىنىندا دا, كٶكەيٸمٸزدٸ تەسٸپ, ٸشكٸ قىزعانىش وتىن ٶرشٸتٸپ جٷرگەن ەدٸلدٸك تە, تەڭدٸك تە ازات ەلٸمٸز باردا عانا ورنايدى. ازاتتىقتىڭ تٸرەگٸ بٸرلٸك پەن تىنىشتىق. ياعني, ونى ساقتاۋ ٷشٸن جٷيەلٸ سٶزگە توقتاي بٸلەر جۇرت بولۋى تيٸس. اقىل ايتقانسىپ, بٸلگٸشسٸنٸپ, ٶكپە-نازىن ۇلتتىق مٷددەدەن جوعارى قويىپ, ەلگە ٸرٸتكٸ سالۋ سەكٸلدٸ ەرەكەتتەردٸ بايىپتى باعامداي الاتىن ەل كەرەك. اقىلدى سٶز ايتقانداردىڭ بەرٸن اقىلدى دەۋ, قولىنا بالتا ۇستاعاننىڭ بەرٸن ۇستا ەكەن دەپ ويلاۋمەن بٸردەي. ٶزٸڭدٸ ويلاۋ دۇرىس, دەگەنمەن, ٶزٸڭدٸ ەلدەن جوعارى قويۋ قازاق ٷشٸن كٷنە. ٶز پٸكٸرٸڭمەن ٷيلەسە قويماعان جاعدايلارعا بولا ٶز ەلٸڭدٸ ٶزەگٸنەن تەۋٸپ, ۇشپاققا جەتە الماسىمىز دا ايدان انىق.
ەكٸنشٸ ساباق رەتٸندە ٷكٸمەتتٸك مەكەمەلەردٸڭ دە ەربٸر شەشٸم قابىلداردا جان-جاقتى ساراپتاپ, ەلمەن ويلاسىپ اتقارعانى دۇرىس دەگەن پٸكٸردٸ قوستايمىن. جەكەلەگەن ٶكپە-رەنٸش, كٶڭٸلدەگٸ كٸربٸڭ بٸرتٸندەپ اشۋ-ىزاعا اينالىپ, اقىلدىڭ الدىن ورايدى. ويلانباي قابىلدانعان شەشٸم ٷشٸن قارسىلىق بٸلدٸرۋگە جۇرت بٸرٸگەمٸن دەسە, وعان ساياسي ۇيىمنىڭ, وپپوزيتسييانىڭ دا قاجەتٸ جوق ەكەنٸن كٶردٸك. «اشۋ تاسىسا, اقىل تٶگٸلەر» دەگەن سٶز وسىدان شىققان بولار. ٶز اقىلىمىزبەن تولتىرا الماعان جەرٸمٸزدٸ, ٶز اقىلىمەن تولتىرعىسى كەلەتٸن «جاناشىر دوستارىمىز» تابىلاتىنىنا ەش كٷمەن بولماسىن. ال ولارعا جول بەرٸپ شاڭىراعىمىزدى شايقالتىپ الساق, كەلەر ۇرپاق الدىندا بيلٸكتٸڭ دە, حالىقتىڭ دا ەڭ ٷلكەن ايىبى سول بولماق.
ناۋرىزباي بايقاداموۆ,
قىزىلوردا وبلىستىق مەسليحاتىنىڭ حاتشىسى
"ەگەمەن قازاقستان"
.jpeg)