- Besqaraǵai aýdanynda kúzgi jiyn-terin naýqany qyzyp tur. Alajazdai alqap basynda eńbekpen tańyn atyryp, keshin batyrǵan sharýalar buiyrǵan nesibelerin shashaý shyǵarmai jinaýǵa kirisken.
Egis dalasyndaǵy jumystardyń barysyn kózben kórip, diqandar qaýymymen júzbe-júz tildesken oblys ákimi Danial Ahmetov qaraǵaily óńirde iske asyrylyp jatqan ózge de igilikti isterdiń kýási boldy, dep jazady «Didar» gazeti.
Aldymen aimaq basshysy aýyl sharýashylyǵy jerlerin jalǵa alyp, baqshalyq daqyldardy ósirip otyrǵan qytailyq «Long xin» («Lýn Sin») jaýapkershiligi shekteýli seriktestigine at basyn tiredi. Jer telimderiniń maqsatty ári tiimdi paidalanylýyna erekshe mán bergen oblys basshysy Danial AHMETOV bul oraida sheteldik kompaniia tarapynan jiberilgen keibir zańbuzýshylyqtar men kemshilikterdi qatań synǵa aldy. Mamandardyń aitýyna qaraǵanda, halyqaralyq saýda kompaniiasy mártebesin enshilegen seriktestik jalǵa alǵan telimderin paidalanýda zańbuzýshylyqtar jiberýi sebepti bir million teńgeden astam somada aiyppul tólegen.
- Jaýapty oryndardyń ókilderi ne istep júrgen? Zań talaptaryn buzýǵa jol berilmeýi kerek. Aiyptylarǵa tiisti jaza qoldanylsyn. Al jiberilgen qatelikti dereý túzetilsin. Sonymen qosa, sharýashylyqtyń aýyspaly egis alqaby týraly naqty jospary, jermen qalai jumys isteitindigin kórsetetin qujattary bolýy kerek. Ol bolmaǵan jaǵdaida egistik kólemin ulǵaitýǵa ruqsat etilmeidi, - dep túsindirdi oblys ákimi.
Resmi derekke súiensek, «Long xin» JShS-ge ótken jyly alty myń gektardan artyq jer telimi berilgen. Onyń tórt myń gektardan astamy egistik alqap bolsa, eki myńnan astamy jaiylym eken. Negizinen bul seriktestik qarbyz, qaýyn, kádi, asqabaq, soia jáne kúnbaǵys ósiredi. Bir qyzyǵy álgi daqyldardyń ózin emes, tek dánin jinap alyp, keptirip, arnaiy qaptarǵa salyp Qytaiǵa jóneltedi.
Biyl alǵash ret tyń jerge túren salǵan sheteldik kompaniianyń qaramaǵynda qyryqtan astam adam turaqty eńbekpen qamtylǵan. Kóktem jáne kúz maýsymynda jumysshylardyń sany eki júzge deiin jetip jyǵylady. Olardyń bári aýdannyń aýyldyq okrýgterinen kelip-ketip istep júr. Alatyn tabystary da jaman emes. Ár adamǵa kúnine 3500 teńge tólenedi jáne tegin tamaq beriledi. Al turaqty jumysshylardyń ailyq tabysy 80 myń teńgege taiaý.
- Túsim ortasha. Máselen, kúnbaǵystyń gektarynan 18 tsentnerge deiin alý josparlansa, asqabaqtyń ár gektarynan bir tonna ónim túsýde. Al qarbyzdyń bir gektarynan bes tsentnerden ainalady. Alaida, soianyń shyǵymy nashar. Gektarynan ary ketse bes tsentner ǵana túsedi, - deidi «Long xin» JShS brigadiri Joltai Aqaiuly.
Iá, aramshóp basqan alqapta ósken soianyń mol túsim bermesi beseneden belgili. Onyń ústine topyraqtyń óńdelýi de kóńil kónshitpeidi. Muny kórgen aimaq basshysy sheteldik seriktesterge aldaǵy ýaqytta Besqaraǵai óńirinde jumys istegileri kelse, jerdi paidalanýdyń barlyq talaptaryn buljytpai oryndaýdy eskertti.
- Eger jerdi tiimdi igerýdiń naqty baǵdarlamasy ázirlenbese, agranomdar egis basynda jumys istemeitin bolsa, qoiylǵan talaptar oryndalmasa, jalǵa bergen telimderdi qaitaryp alamyz, - dep sheteldik kompaniia ókilderine shegelep turyp jetkizgen oblys ákimi topyraqty tyńaitýda qytailyq tyńaitqyshtardy qoldanýǵa tyiym salynatynyn da ashyq aitty.
Salystyrmaly túrde alsaq, dál osyndai topyraq qunarlyǵy bar Tarbaǵatai aýdanynda soianyń bir gektarynan 50 tsentnerden astam ónim jinalǵan. Demek, osynsha túsim alýǵa Besqaraǵaida da múmkindik bar. Tek eginshilikti talapqa sai júrgizý qajet.
Aimaq basshysy Danial AHMETOV tehnikalardyń jaǵdaiyn kórip, jiyn-terinnen muryndaryna sý jetpei jatqan eńbekshi qaýymymen de sóilesti. Sharýashylyqta «John Deere», «Dongfeng», «Belarýs» markaly 32 traktor men topyraqty aýdaratyn, maidalaityn, tuqym sebetin, ónim jinaityn jáne basqa da qyzmetter atqaratyn agregattar bar eken. Jańa tehnikalardyń egis dalasyna shyqqanyna bir jyl ýaqyt ótpese de traktorlardyń jaǵdaiy syn kótermeidi. Motorynan mai aqqan, esik-terezeleri joq alqam-salqam. Oblys ákimi muny da qatań synǵa alyp, qoldaǵy dúnielerge uqyptylyqpen qaraý kerektigin jetkizdi.
Suranysqa ie mamandardy oqytý kerek
Aýdan ortalyǵynda ornalasqan Besqaraǵai kolledji - aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy 10 túrli mamandyq ielerin daiarlaityn jalǵyz qara shańyraq. Mekeme basshysynyń mindetin atqarýshy Sergei Goliandinniń aitýynsha, 420 orynǵa arnalǵan oqý ornynda qazir barlyǵy 160 adam oqidy. Shtattaǵy qyzmetkerler sany -57. Ákimshilik jáne oqý korpýstaryn, sportzal, ashana, sheberhana, pándik kabinetterdi aralap shyqqan oblys ákimi Danial AHMETOV kolledj basshylyǵyna kadr daiarlaý máselesin aldymen suranysqa ie mamandyqtardy zerttep, taldaý júrgizgennen keiin baryp qolǵa alýǵa tapsyrma berdi.
- Aýyldyq jerde jumys tabyla bermeitin aspazshy, daiashy mamandarynan góri barlyq ortada joǵary suranysqa ie elektrik, dánekerleýshi, tokar siiaqty kásip ielerin oqytqan durys. Uryqtandyrýshy mamandar da kóp emes qazir. Oqytyp qana qoimai, olardyń eńbekpen qamtylý máselesin de umytpaǵan jón. Kolledj basshylyǵy osyny qaperge alsyn. Aldymen eńbek naryǵyna taldaý jasasyn, soǵan sáikes kadrlar daiarlaidy, - dedi aimaq basshysy Danial AHMETOV.
Jumys sapary aiasynda oblys ákimi aýdandyq Dostyq úiine toqtap, etnosaralyq tatýlyq pen konfessiiaaralyq kelisimdi nasihattap, nyǵaitýǵa zor úles qosyp otyrǵan etnomádeni birlestikter ókilderimen kezdesti. Sondai-aq, aýdan turǵyndaryna jeke máseleleri boiynsha qabyldaý ótkizdi.
Zeinetker, qoǵamdyq keńes múshesi Vladimir Kozinskii Besqaraǵai óńiriniń úshten biri jasyl jelekpen kómkerilip jatqanyn aita kele, orman sharýashylyǵyn damytý úshin kadr tapshylyǵy, jumysshylar eńbekaqysynyń mardymsyzdyǵy jáne áleýmettik qoldaýdyń jetispeýshiligi siiaqty problemalardy tilge tiek etti. Al aýdandyq máslihattyń depýtaty, «Nur Otan» partiiasy aýdandyq filialy tóraǵasynyń birinshi orynbasary Bolat Omarov Qoianbai aýyly men Resei arasyndaǵy toǵyz shaqyrymdyq kólik jolyn oblys balansyna berip, jóndeý júrgizýge kómektesýdi surady. Óz kezeginde aimaq basshysy aitylǵan máselelerdiń bári de eskerýsiz qalmaitynyn, qarjylyq múmkindikterge qarai sheshimin tabatynyn jetkizdi.
«Balkeniń» tehnikalary saqadai-sai
Múiizdi iri qara malyn kóbeitip, ósimdik sharýashylyǵynyń tasyn órge domalatyp otyrǵan «Balke» sharýa qojalyǵy - aýdandaǵy irgeli nysandardyń biri. Isker azamat Oralbek Toqashev basqaratyn qojalyq óz ónimderin Besqaraǵai óńirine ǵana emes, sonymen birge, oblystyń basqa da aýdan-qalalaryna jetkizýde. Ásirese, irgede turǵan Semei qalasy sapaly aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn ótkizýge taptyrmas naryq.
Jalpy sany 700 bas iri qara malyna arnalǵan eki ferma men syiymdylyǵy 100 tonnalyq kókónis saqtaý qoimasy, egistik alqaby, shabyndyǵy, eń bastysy, shetelde shyǵarylǵan zamanaýi tehnikalardyń túr-túri bar bul sharýashylyq memlekettiń kómek-qoldaýy arqasynda órken jaiyp, berisi aýdan, arysy oblys ekonomikasynyń damýyna úles qosýda. Jaqynda oblys ákiminiń tapsyrmasyna sáikes AQSh-tan «T-L» markaly jańbyrlatyp sýarý qondyrǵysyn (sheńber jasap qozǵalatyn) satyp alǵan. Munyń syrtynda qýatty traktordan bastap júgerini shaýyp, jinaityn, kókónisterdiń kóshetterin otyrǵyzatyn jáne basqa da qyzmetter atqaratyn jańa tehnikalar keshenin shetelden ákelgen. Qańyrap turǵan nysandy saýyn siyrlaryn ustaityn úlken qora etip qaita jóndegen qojalyq basshysy sút saýatyn qondyrǵynyń da ozyq úlgisin alypty. Endigi sheshilmei turǵan bir ǵana másele bar, ol - jańa fermaǵa elektr qýatyn jetkizý. Buǵan shamamen 75 mln. teńgedei qarajat kerek eken. Sharýa qojalyǵyn aralap kórgen aimaq basshysy «Balkede» ósimdik pen mal sharýashylyǵyn qatar alyp júrýge barlyq múmkindikter bar ekenin atap ótti.
- Byltyr Besqaraǵai aýdanynda jumys saparymen bolyp, aralaǵanmyn. Sodan beri munda birshama jumystar atqarylǵany baiqalady. Aitalyq, «Balkeniń» sharýashylyǵymen tanysqan kezde Oralbek Toqashevke taýarly-sút fermasyn qurý, agrotehnikalar keshenin jasaqtaý turǵysynda biraz usynystar aityp, tapsyrma bergenmin. Mine, biyl sonyń bári oryndalypty. Kóńilim toldy. Jalpy, aýdandaǵy qolǵa alynǵan jumystar, tyndyrylǵan ister qýantady. Ózimizdiń jáne sheteldiń kásipkerleri aýdanǵa kelip, aýyl sharýashylyǵyna investitsiia salýy da óńir ekonomikasyna oń yqpalyn tigizetini túsinikti.
Sondai-aq, biyl alǵash ret osy aýdanda maily jáne baqshalyq daqyldar ósirýdi bastaǵan qytailyq kompaniianyń jumysy aýyz toltyryp aitýǵa turarlyq. Árine, ishinara kemshilikter jiberilgen jáne onyń bári túzetiledi. Olqylyqtardyń orny toltyrylady. Al jalpy alǵanda olardyń ustaǵan baǵyttary durys, - dep túigen oblys ákimi Danial AHMETOV aýdandaǵy bastamalar ary qarai óziniń jalǵasyn taba beretindigin málim etti.
Jumys sapary barysynda aimaq basshysy «Elim-ai» demalys bazasynda bolyp, týrizm salasyndaǵy jobalarmen tanysty.
Serik Ábilhan
