- بەسقاراعاي اۋدانىندا كٷزگٸ جيىن-تەرٸن ناۋقانى قىزىپ تۇر. الاجازداي القاپ باسىندا ەڭبەكپەن تاڭىن اتىرىپ, كەشٸن باتىرعان شارۋالار بۇيىرعان نەسٸبەلەرٸن شاشاۋ شىعارماي جيناۋعا كٸرٸسكەن.
ەگٸس دالاسىنداعى جۇمىستاردىڭ بارىسىن كٶزبەن كٶرٸپ, ديقاندار قاۋىمىمەن جٷزبە-جٷز تٸلدەسكەن وبلىس ەكٸمٸ دانيال احمەتوۆ قاراعايلى ٶڭٸردە ٸسكە اسىرىلىپ جاتقان ٶزگە دە يگٸلٸكتٸ ٸستەردٸڭ كۋەسٸ بولدى, دەپ جازادى «ديدار» گازەتٸ.
الدىمەن ايماق باسشىسى اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرٸن جالعا الىپ, باقشالىق داقىلداردى ٶسٸرٸپ وتىرعان قىتايلىق «Long xin» («لۋن سين») جاۋاپكەرشٸلٸگٸ شەكتەۋلٸ سەرٸكتەستٸگٸنە ات باسىن تٸرەدٸ. جەر تەلٸمدەرٸنٸڭ ماقساتتى ەرٸ تيٸمدٸ پايدالانىلۋىنا ەرەكشە مەن بەرگەن وبلىس باسشىسى دانيال احمەتوۆ بۇل ورايدا شەتەلدٸك كومپانييا تاراپىنان جٸبەرٸلگەن كەيبٸر زاڭبۇزۋشىلىقتار مەن كەمشٸلٸكتەردٸ قاتاڭ سىنعا الدى. مامانداردىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, حالىقارالىق ساۋدا كومپانيياسى مەرتەبەسٸن ەنشٸلەگەن سەرٸكتەستٸك جالعا العان تەلٸمدەرٸن پايدالانۋدا زاڭبۇزۋشىلىقتار جٸبەرۋٸ سەبەپتٸ بٸر ميلليون تەڭگەدەن استام سومادا ايىپپۇل تٶلەگەن.
- جاۋاپتى ورىنداردىڭ ٶكٸلدەرٸ نە ٸستەپ جٷرگەن? زاڭ تالاپتارىن بۇزۋعا جول بەرٸلمەۋٸ كەرەك. ايىپتىلارعا تيٸستٸ جازا قولدانىلسىن. ال جٸبەرٸلگەن قاتەلٸكتٸ دەرەۋ تٷزەتٸلسٸن. سونىمەن قوسا, شارۋاشىلىقتىڭ اۋىسپالى ەگٸس القابى تۋرالى ناقتى جوسپارى, جەرمەن قالاي جۇمىس ٸستەيتٸندٸگٸن كٶرسەتەتٸن قۇجاتتارى بولۋى كەرەك. ول بولماعان جاعدايدا ەگٸستٸك كٶلەمٸن ۇلعايتۋعا رۇقسات ەتٸلمەيدٸ, - دەپ تٷسٸندٸردٸ وبلىس ەكٸمٸ.
رەسمي دەرەككە سٷيەنسەك, «Long xin» جشس-گە ٶتكەن جىلى التى مىڭ گەكتاردان ارتىق جەر تەلٸمٸ بەرٸلگەن. ونىڭ تٶرت مىڭ گەكتاردان استامى ەگٸستٸك القاپ بولسا, ەكٸ مىڭنان استامى جايىلىم ەكەن. نەگٸزٸنەن بۇل سەرٸكتەستٸك قاربىز, قاۋىن, كەدٸ, اسقاباق, سويا جەنە كٷنباعىس ٶسٸرەدٸ. بٸر قىزىعى ەلگٸ داقىلداردىڭ ٶزٸن ەمەس, تەك دەنٸن جيناپ الىپ, كەپتٸرٸپ, ارنايى قاپتارعا سالىپ قىتايعا جٶنەلتەدٸ.
بيىل العاش رەت تىڭ جەرگە تٷرەن سالعان شەتەلدٸك كومپانييانىڭ قاراماعىندا قىرىقتان استام ادام تۇراقتى ەڭبەكپەن قامتىلعان. كٶكتەم جەنە كٷز ماۋسىمىندا جۇمىسشىلاردىڭ سانى ەكٸ جٷزگە دەيٸن جەتٸپ جىعىلادى. ولاردىڭ بەرٸ اۋداننىڭ اۋىلدىق وكرۋگتەرٸنەن كەلٸپ-كەتٸپ ٸستەپ جٷر. الاتىن تابىستارى دا جامان ەمەس. ەر ادامعا كٷنٸنە 3500 تەڭگە تٶلەنەدٸ جەنە تەگٸن تاماق بەرٸلەدٸ. ال تۇراقتى جۇمىسشىلاردىڭ ايلىق تابىسى 80 مىڭ تەڭگەگە تاياۋ.
- تٷسٸم ورتاشا. مەسەلەن, كٷنباعىستىڭ گەكتارىنان 18 تسەنتنەرگە دەيٸن الۋ جوسپارلانسا, اسقاباقتىڭ ەر گەكتارىنان بٸر توننا ٶنٸم تٷسۋدە. ال قاربىزدىڭ بٸر گەكتارىنان بەس تسەنتنەردەن اينالادى. الايدا, سويانىڭ شىعىمى ناشار. گەكتارىنان ارى كەتسە بەس تسەنتنەر عانا تٷسەدٸ, - دەيدٸ «Long xin» جشس بريگاديرٸ جولتاي اقايۇلى.
يە, ارامشٶپ باسقان القاپتا ٶسكەن سويانىڭ مول تٷسٸم بەرمەسٸ بەسەنەدەن بەلگٸلٸ. ونىڭ ٷستٸنە توپىراقتىڭ ٶڭدەلۋٸ دە كٶڭٸل كٶنشٸتپەيدٸ. مۇنى كٶرگەن ايماق باسشىسى شەتەلدٸك سەرٸكتەستەرگە الداعى ۋاقىتتا بەسقاراعاي ٶڭٸرٸندە جۇمىس ٸستەگٸلەرٸ كەلسە, جەردٸ پايدالانۋدىڭ بارلىق تالاپتارىن بۇلجىتپاي ورىنداۋدى ەسكەرتتٸ.
- ەگەر جەردٸ تيٸمدٸ يگەرۋدٸڭ ناقتى باعدارلاماسى ەزٸرلەنبەسە, اگرانومدار ەگٸس باسىندا جۇمىس ٸستەمەيتٸن بولسا, قويىلعان تالاپتار ورىندالماسا, جالعا بەرگەن تەلٸمدەردٸ قايتارىپ الامىز, - دەپ شەتەلدٸك كومپانييا ٶكٸلدەرٸنە شەگەلەپ تۇرىپ جەتكٸزگەن وبلىس ەكٸمٸ توپىراقتى تىڭايتۋدا قىتايلىق تىڭايتقىشتاردى قولدانۋعا تىيىم سالىناتىنىن دا اشىق ايتتى.
سالىستىرمالى تٷردە الساق, دەل وسىنداي توپىراق قۇنارلىعى بار تارباعاتاي اۋدانىندا سويانىڭ بٸر گەكتارىنان 50 تسەنتنەردەن استام ٶنٸم جينالعان. دەمەك, وسىنشا تٷسٸم الۋعا بەسقاراعايدا دا مٷمكٸندٸك بار. تەك ەگٸنشٸلٸكتٸ تالاپقا ساي جٷرگٸزۋ قاجەت.
ايماق باسشىسى دانيال احمەتوۆ تەحنيكالاردىڭ جاعدايىن كٶرٸپ, جيىن-تەرٸننەن مۇرىندارىنا سۋ جەتپەي جاتقان ەڭبەكشٸ قاۋىمىمەن دە سٶيلەستٸ. شارۋاشىلىقتا «John Deere», «Dongfeng», «بەلارۋس» ماركالى 32 تراكتور مەن توپىراقتى اۋداراتىن, مايدالايتىن, تۇقىم سەبەتٸن, ٶنٸم جينايتىن جەنە باسقا دا قىزمەتتەر اتقاراتىن اگرەگاتتار بار ەكەن. جاڭا تەحنيكالاردىڭ ەگٸس دالاسىنا شىققانىنا بٸر جىل ۋاقىت ٶتپەسە دە تراكتورلاردىڭ جاعدايى سىن كٶتەرمەيدٸ. موتورىنان ماي اققان, ەسٸك-تەرەزەلەرٸ جوق القام-سالقام. وبلىس ەكٸمٸ مۇنى دا قاتاڭ سىنعا الىپ, قولداعى دٷنيەلەرگە ۇقىپتىلىقپەن قاراۋ كەرەكتٸگٸن جەتكٸزدٸ.
سۇرانىسقا يە مامانداردى وقىتۋ كەرەك
اۋدان ورتالىعىندا ورنالاسقان بەسقاراعاي كوللەدجٸ - اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى 10 تٷرلٸ ماماندىق يەلەرٸن دايارلايتىن جالعىز قارا شاڭىراق. مەكەمە باسشىسىنىڭ مٸندەتٸن اتقارۋشى سەرگەي گوليانديننٸڭ ايتۋىنشا, 420 ورىنعا ارنالعان وقۋ ورنىندا قازٸر بارلىعى 160 ادام وقيدى. شتاتتاعى قىزمەتكەرلەر سانى -57. ەكٸمشٸلٸك جەنە وقۋ كورپۋستارىن, سپورتزال, اسحانا, شەبەرحانا, پەندٸك كابينەتتەردٸ ارالاپ شىققان وبلىس ەكٸمٸ دانيال احمەتوۆ كوللەدج باسشىلىعىنا كادر دايارلاۋ مەسەلەسٸن الدىمەن سۇرانىسقا يە ماماندىقتاردى زەرتتەپ, تالداۋ جٷرگٸزگەننەن كەيٸن بارىپ قولعا الۋعا تاپسىرما بەردٸ.
- اۋىلدىق جەردە جۇمىس تابىلا بەرمەيتٸن اسپازشى, داياشى ماماندارىنان گٶرٸ بارلىق ورتادا جوعارى سۇرانىسقا يە ەلەكتريك, دەنەكەرلەۋشٸ, توكار سيياقتى كەسٸپ يەلەرٸن وقىتقان دۇرىس. ۇرىقتاندىرۋشى ماماندار دا كٶپ ەمەس قازٸر. وقىتىپ قانا قويماي, ولاردىڭ ەڭبەكپەن قامتىلۋ مەسەلەسٸن دە ۇمىتپاعان جٶن. كوللەدج باسشىلىعى وسىنى قاپەرگە السىن. الدىمەن ەڭبەك نارىعىنا تالداۋ جاساسىن, سوعان سەيكەس كادرلار دايارلايدى, - دەدٸ ايماق باسشىسى دانيال احمەتوۆ.
جۇمىس ساپارى اياسىندا وبلىس ەكٸمٸ اۋداندىق دوستىق ٷيٸنە توقتاپ, ەتنوسارالىق تاتۋلىق پەن كونفەسسيياارالىق كەلٸسٸمدٸ ناسيحاتتاپ, نىعايتۋعا زور ٷلەس قوسىپ وتىرعان ەتنومەدەني بٸرلەستٸكتەر ٶكٸلدەرٸمەن كەزدەستٸ. سونداي-اق, اۋدان تۇرعىندارىنا جەكە مەسەلەلەرٸ بويىنشا قابىلداۋ ٶتكٸزدٸ.
زەينەتكەر, قوعامدىق كەڭەس مٷشەسٸ ۆلاديمير كوزينسكيي بەسقاراعاي ٶڭٸرٸنٸڭ ٷشتەن بٸرٸ جاسىل جەلەكپەن كٶمكەرٸلٸپ جاتقانىن ايتا كەلە, ورمان شارۋاشىلىعىن دامىتۋ ٷشٸن كادر تاپشىلىعى, جۇمىسشىلار ەڭبەكاقىسىنىڭ ماردىمسىزدىعى جەنە ەلەۋمەتتٸك قولداۋدىڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸ سيياقتى پروبلەمالاردى تٸلگە تيەك ەتتٸ. ال اۋداندىق مەسليحاتتىڭ دەپۋتاتى, «نۇر وتان» پارتيياسى اۋداندىق فيليالى تٶراعاسىنىڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى بولات وماروۆ قويانباي اۋىلى مەن رەسەي اراسىنداعى توعىز شاقىرىمدىق كٶلٸك جولىن وبلىس بالانسىنا بەرٸپ, جٶندەۋ جٷرگٸزۋگە كٶمەكتەسۋدٸ سۇرادى. ٶز كەزەگٸندە ايماق باسشىسى ايتىلعان مەسەلەلەردٸڭ بەرٸ دە ەسكەرۋسٸز قالمايتىنىن, قارجىلىق مٷمكٸندٸكتەرگە قاراي شەشٸمٸن تاباتىنىن جەتكٸزدٸ.
«بالكەنٸڭ» تەحنيكالارى ساقاداي-ساي
مٷيٸزدٸ ٸرٸ قارا مالىن كٶبەيتٸپ, ٶسٸمدٸك شارۋاشىلىعىنىڭ تاسىن ٶرگە دومالاتىپ وتىرعان «بالكە» شارۋا قوجالىعى - اۋدانداعى ٸرگەلٸ نىسانداردىڭ بٸرٸ. ٸسكەر ازامات ورالبەك توقاشەۆ باسقاراتىن قوجالىق ٶز ٶنٸمدەرٸن بەسقاراعاي ٶڭٸرٸنە عانا ەمەس, سونىمەن بٸرگە, وبلىستىڭ باسقا دا اۋدان-قالالارىنا جەتكٸزۋدە. ەسٸرەسە, ٸرگەدە تۇرعان سەمەي قالاسى ساپالى اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن ٶتكٸزۋگە تاپتىرماس نارىق.
جالپى سانى 700 باس ٸرٸ قارا مالىنا ارنالعان ەكٸ فەرما مەن سىيىمدىلىعى 100 توننالىق كٶكٶنٸس ساقتاۋ قويماسى, ەگٸستٸك القابى, شابىندىعى, ەڭ باستىسى, شەتەلدە شىعارىلعان زاماناۋي تەحنيكالاردىڭ تٷر-تٷرٸ بار بۇل شارۋاشىلىق مەملەكەتتٸڭ كٶمەك-قولداۋى ارقاسىندا ٶركەن جايىپ, بەرٸسٸ اۋدان, ارىسى وبلىس ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا ٷلەس قوسۋدا. جاقىندا وبلىس ەكٸمٸنٸڭ تاپسىرماسىنا سەيكەس اقش-تان «ت-L» ماركالى جاڭبىرلاتىپ سۋارۋ قوندىرعىسىن (شەڭبەر جاساپ قوزعالاتىن) ساتىپ العان. مۇنىڭ سىرتىندا قۋاتتى تراكتوردان باستاپ جٷگەرٸنٸ شاۋىپ, جينايتىن, كٶكٶنٸستەردٸڭ كٶشەتتەرٸن وتىرعىزاتىن جەنە باسقا دا قىزمەتتەر اتقاراتىن جاڭا تەحنيكالار كەشەنٸن شەتەلدەن ەكەلگەن. قاڭىراپ تۇرعان نىساندى ساۋىن سيىرلارىن ۇستايتىن ٷلكەن قورا ەتٸپ قايتا جٶندەگەن قوجالىق باسشىسى سٷت ساۋاتىن قوندىرعىنىڭ دا وزىق ٷلگٸسٸن الىپتى. ەندٸگٸ شەشٸلمەي تۇرعان بٸر عانا مەسەلە بار, ول - جاڭا فەرماعا ەلەكتر قۋاتىن جەتكٸزۋ. بۇعان شامامەن 75 ملن. تەڭگەدەي قاراجات كەرەك ەكەن. شارۋا قوجالىعىن ارالاپ كٶرگەن ايماق باسشىسى «بالكەدە» ٶسٸمدٸك پەن مال شارۋاشىلىعىن قاتار الىپ جٷرۋگە بارلىق مٷمكٸندٸكتەر بار ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
- بىلتىر بەسقاراعاي اۋدانىندا جۇمىس ساپارىمەن بولىپ, ارالاعانمىن. سودان بەرٸ مۇندا بٸرشاما جۇمىستار اتقارىلعانى بايقالادى. ايتالىق, «بالكەنٸڭ» شارۋاشىلىعىمەن تانىسقان كەزدە ورالبەك توقاشەۆكە تاۋارلى-سٷت فەرماسىن قۇرۋ, اگروتەحنيكالار كەشەنٸن جاساقتاۋ تۇرعىسىندا بٸراز ۇسىنىستار ايتىپ, تاپسىرما بەرگەنمٸن. مٸنە, بيىل سونىڭ بەرٸ ورىندالىپتى. كٶڭٸلٸم تولدى. جالپى, اۋدانداعى قولعا الىنعان جۇمىستار, تىندىرىلعان ٸستەر قۋانتادى. ٶزٸمٸزدٸڭ جەنە شەتەلدٸڭ كەسٸپكەرلەرٸ اۋدانعا كەلٸپ, اۋىل شارۋاشىلىعىنا ينۆەستيتسييا سالۋى دا ٶڭٸر ەكونوميكاسىنا وڭ ىقپالىن تيگٸزەتٸنٸ تٷسٸنٸكتٸ.
سونداي-اق, بيىل العاش رەت وسى اۋداندا مايلى جەنە باقشالىق داقىلدار ٶسٸرۋدٸ باستاعان قىتايلىق كومپانييانىڭ جۇمىسى اۋىز تولتىرىپ ايتۋعا تۇرارلىق. ەرينە, ٸشٸنارا كەمشٸلٸكتەر جٸبەرٸلگەن جەنە ونىڭ بەرٸ تٷزەتٸلەدٸ. ولقىلىقتاردىڭ ورنى تولتىرىلادى. ال جالپى العاندا ولاردىڭ ۇستاعان باعىتتارى دۇرىس, - دەپ تٷيگەن وبلىس ەكٸمٸ دانيال احمەتوۆ اۋدانداعى باستامالار ارى قاراي ٶزٸنٸڭ جالعاسىن تابا بەرەتٸندٸگٸن مەلٸم ەتتٸ.
جۇمىس ساپارى بارىسىندا ايماق باسشىسى «ەلٸم-اي» دەمالىس بازاسىندا بولىپ, تۋريزم سالاسىنداعى جوبالارمەن تانىستى.
سەرٸك ەبٸلحان
