«Qasietti Qazaqstan» ortalyǵy ult tarihymen bailanysty ózge elderdegi qasietti tarihi oryndardy anyqtaý maqsatynda Elbasynyń «Rýhani jańǵyrý» maqalasy aiasyndaǵy etno-mádeni ekspeditsiiasyn Resei astanasy Máskeý qalasynan bastady.
«Qasietti Qazaqstan» ǵylymi zertteý ortalyǵy jetekshisi Berik Ábidǵaliulyn arnaiy qabyldǵan Reseidegi tótenshe jáne ókiletti elshi Imanǵali Tasmaǵambetov ortalyqtyń zertteý júmystaryna oń baǵasyn berip, Reseidegi zertteý jumystaryna barynsha kómek kórsetetinin jetkizdi. Shekaralas turǵan elderde tarihshylardyń ortaq pikiriniń, mádeni bailanystyń qajettiligin airyqsha atap ótti.
«Ekspeditsiianyń maqsaty qolda bar, bárimizge anyq tarihymyzǵa qatysty nysandardyń bazasyn jasap qana qoimai, áli de beimalym bolyp kele jatqan nysandar men muraǵattarǵa qol jetkizý. Sonymen qosa jergilikti tarihshylar jáne ǵalymdarmen birlese jumys istep, tarihi shyndyqtardy qalpyna keltirý, Reseige kelgen qazaqstandyqtardy el tarihyna qatysty kieli nysandardy taba alýyna múmkindik jasap, Reseidegi týrizmiń damýyna da úles qosý» - dedi ortalyq jetekshisi Berik Ábdiǵaliuly.
«Qasietti Qazaqstan» jobasy negizinde shetelderde ornalasqan qazaq tarihyna qatysty tarihi-mádeni oryndarynyń derekter bazasyn jańartý, tarihi nysandardyń tizbesin qurý, respýblika aýmaǵynan tys jerlerdegi ult tarihyna qatysy bar nysandardy zertteý-saraptaýdy qolǵa alǵan ekspeditsiia mádeni-tarihi eskertkishter men nysandardy túgendeidi. Tarihshy-ǵalymdarmen, jergilikti diaspora ókilderimen júzdesý de josparlanǵan.
Reseige kelgen ekspeditsiia jumysyn Don qabirstanynda Alash kósemi Álihan Bókeihan qabiri basynda jáne basqa da repressiia men qýǵyn-súrgin qurbany bolǵandarǵa quran baǵyshtaýmen bastady. Odan soń kórnekti memleket jáne qoǵam qairatkeri Turar Rysqulov 1931-1934 jyldary turǵan Pokrovskii býlvary, 14-úide ornatylǵan eskertkishpen tanysty. Ǵani Muratbaev jerlengen Vaganskoe qabirstanynda, Jahansha Dosmuhameduly jatqan Býtov poligonynda, Turar Rysqulov, Názir Tórequlov, Sultanbek Qojanovtar jerlengen Kommýnarka poligonynda boldy. Kislovskii kóshesindegi Álihan Bókeihan turǵan 4 úiine bardy.
Reseidegi elshilikte rýhani jańǵyrý aiasynda birqatar jumystar atqarylyp jatyr. Atap aitqanda elshilik ǵimaratynda Elbasy jumys istegen kabinet jáne Qazaqstan-Resei halyqaralyq qatynasyna arnalǵan mýzei ashylǵan. Munda 1905 jyldan bastap 4 retki Gosdýmaǵa sailanǵan qazaqtar, Máskeýde qyzmet etken, repressiiaǵa ushyraǵan Alash qairatkerleri týraly jáne eki eldiń arasyndaǵy qarym-qatynasqa arnalǵan jádigerler bar. Sondai-aq, elshilik VDNH kórmesindegi 1936 jyly salynǵan Qazaqstan pavilonyn qalpyna keltirý jumysyn júrgizip jatyr. Ol qazaqstandyqtardyń Máskeýdegi rýhani ortalyǵyna ainalmaq. Al, Peterborda Áliia Moldaǵulovanyń eskertkishin qoiý josparlanǵan.
Ekspeditsiia elshiliktiń qoldaýymen 1600-1610 jyldary Kasymov handyǵyn basqarǵan qazaq sultany Orazmuhamed Ondanuly jerlengen Riazan oblysy, Qasymov qalasyna da baryp keldi. Kalýga qalasynda jerlengen Arǵynǵazy hannyń jatqan jerine bailanysty derekter jinaldy.
Sonymen qatar, Dýbosekovadaǵy ataqty 28 panfilovshylarǵa arnalǵan eskertkish pen Rjev qalasynda erekshe erlik kórsetken jerlesterimizge arnalǵan memorialdyq keshende de boldy.
Eske salatyn bolsaq, biyl qanatyn keńge jaiyp bastalǵan «Qasietti Qazaqstan» jobasy sheteldegi ult tarihymen bailanysty nysandardy anyqtaýdy TMD kóleminde júrgizýdi josparlaǵan. Atap aitqanda, zertteý nysanyna Resei, Ózbekstan, Qyrǵyzstan, Tájikstan, Túrikmenstan siiaqty kórshiles respýblikalar qamtylyp otyr. Kezeń-kezeńimen jasalǵan jumys bolashaqta Alash arystary men Qazaq ziialylarynyń tabany tigen Eýropa elderinde de jalǵasyn tabady.
