«قاسيەتتٸ قازاقستان» ورتالىعى ۇلت تاريحىمەن بايلانىستى ٶزگە ەلدەردەگٸ قاسيەتتٸ تاريحي ورىنداردى انىقتاۋ ماقساتىندا ەلباسىنىڭ «رۋحاني جاڭعىرۋ» ماقالاسى اياسىنداعى ەتنو-مەدەني ەكسپەديتسيياسىن رەسەي استاناسى مەسكەۋ قالاسىنان باستادى.
«قاسيەتتٸ قازاقستان» عىلىمي زەرتتەۋ ورتالىعى جەتەكشٸسٸ بەرٸك ەبٸدعاليۇلىن ارنايى قابىلدعان رەسەيدەگٸ تٶتەنشە جەنە ٶكٸلەتتٸ ەلشٸ يمانعالي تاسماعامبەتوۆ ورتالىقتىڭ زەرتتەۋ جٷمىستارىنا وڭ باعاسىن بەرٸپ, رەسەيدەگٸ زەرتتەۋ جۇمىستارىنا بارىنشا كٶمەك كٶرسەتەتٸنٸن جەتكٸزدٸ. شەكارالاس تۇرعان ەلدەردە تاريحشىلاردىڭ ورتاق پٸكٸرٸنٸڭ, مەدەني بايلانىستىڭ قاجەتتٸلٸگٸن ايرىقشا اتاپ ٶتتٸ.
«ەكسپەديتسييانىڭ ماقساتى قولدا بار, بەرٸمٸزگە انىق تاريحىمىزعا قاتىستى نىسانداردىڭ بازاسىن جاساپ قانا قويماي, ەلٸ دە بەيمالىم بولىپ كەلە جاتقان نىساندار مەن مۇراعاتتارعا قول جەتكٸزۋ. سونىمەن قوسا جەرگٸلٸكتٸ تاريحشىلار جەنە عالىمدارمەن بٸرلەسە جۇمىس ٸستەپ, تاريحي شىندىقتاردى قالپىنا كەلتٸرۋ, رەسەيگە كەلگەن قازاقستاندىقتاردى ەل تاريحىنا قاتىستى كيەلٸ نىسانداردى تابا الۋىنا مٷمكٸندٸك جاساپ, رەسەيدەگٸ تۋريزمٸڭ دامۋىنا دا ٷلەس قوسۋ» - دەدٸ ورتالىق جەتەكشٸسٸ بەرٸك ەبدٸعاليۇلى.
«قاسيەتتٸ قازاقستان» جوباسى نەگٸزٸندە شەتەلدەردە ورنالاسقان قازاق تاريحىنا قاتىستى تاريحي-مەدەني ورىندارىنىڭ دەرەكتەر بازاسىن جاڭارتۋ, تاريحي نىسانداردىڭ تٸزبەسٸن قۇرۋ, رەسپۋبليكا اۋماعىنان تىس جەرلەردەگٸ ۇلت تاريحىنا قاتىسى بار نىسانداردى زەرتتەۋ-ساراپتاۋدى قولعا العان ەكسپەديتسييا مەدەني-تاريحي ەسكەرتكٸشتەر مەن نىسانداردى تٷگەندەيدٸ. تاريحشى-عالىمدارمەن, جەرگٸلٸكتٸ دياسپورا ٶكٸلدەرٸمەن جٷزدەسۋ دە جوسپارلانعان.
رەسەيگە كەلگەن ەكسپەديتسييا جۇمىسىن دون قابٸرستانىندا الاش كٶسەمٸ ەليحان بٶكەيحان قابٸرٸ باسىندا جەنە باسقا دا رەپرەسسييا مەن قۋعىن-سٷرگٸن قۇربانى بولعاندارعا قۇران باعىشتاۋمەن باستادى. ودان سوڭ كٶرنەكتٸ مەملەكەت جەنە قوعام قايراتكەرٸ تۇرار رىسقۇلوۆ 1931-1934 جىلدارى تۇرعان پوكروۆسكيي بۋلۆارى, 14-ٷيدە ورناتىلعان ەسكەرتكٸشپەن تانىستى. عاني مۇراتباەۆ جەرلەنگەن ۆاگانسكوە قابٸرستانىندا, جاھانشا دوسمۇحامەدۇلى جاتقان بۋتوۆ پوليگونىندا, تۇرار رىسقۇلوۆ, نەزٸر تٶرەقۇلوۆ, سۇلتانبەك قوجانوۆتار جەرلەنگەن كوممۋناركا پوليگونىندا بولدى. كيسلوۆسكيي كٶشەسٸندەگٸ ەليحان بٶكەيحان تۇرعان 4 ٷيٸنە باردى.
رەسەيدەگٸ ەلشٸلٸكتە رۋحاني جاڭعىرۋ اياسىندا بٸرقاتار جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا ەلشٸلٸك عيماراتىندا ەلباسى جۇمىس ٸستەگەن كابينەت جەنە قازاقستان-رەسەي حالىقارالىق قاتىناسىنا ارنالعان مۋزەي اشىلعان. مۇندا 1905 جىلدان باستاپ 4 رەتكٸ گوسدۋماعا سايلانعان قازاقتار, مەسكەۋدە قىزمەت ەتكەن, رەپرەسسيياعا ۇشىراعان الاش قايراتكەرلەرٸ تۋرالى جەنە ەكٸ ەلدٸڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناسقا ارنالعان جەدٸگەرلەر بار. سونداي-اق, ەلشٸلٸك ۆدنح كٶرمەسٸندەگٸ 1936 جىلى سالىنعان قازاقستان پاۆيلونىن قالپىنا كەلتٸرۋ جۇمىسىن جٷرگٸزٸپ جاتىر. ول قازاقستاندىقتاردىڭ مەسكەۋدەگٸ رۋحاني ورتالىعىنا اينالماق. ال, پەتەربوردا ەلييا مولداعۇلوۆانىڭ ەسكەرتكٸشٸن قويۋ جوسپارلانعان.
ەكسپەديتسييا ەلشٸلٸكتٸڭ قولداۋىمەن 1600-1610 جىلدارى كاسىموۆ حاندىعىن باسقارعان قازاق سۇلتانى ورازمۇحامەد وندانۇلى جەرلەنگەن ريازان وبلىسى, قاسىموۆ قالاسىنا دا بارىپ كەلدٸ. كالۋگا قالاسىندا جەرلەنگەن ارعىنعازى حاننىڭ جاتقان جەرٸنە بايلانىستى دەرەكتەر جينالدى.
سونىمەن قاتار, دۋبوسەكوۆاداعى اتاقتى 28 پانفيلوۆشىلارعا ارنالعان ەسكەرتكٸش پەن رجەۆ قالاسىندا ەرەكشە ەرلٸك كٶرسەتكەن جەرلەستەرٸمٸزگە ارنالعان مەموريالدىق كەشەندە دە بولدى.
ەسكە سالاتىن بولساق, بيىل قاناتىن كەڭگە جايىپ باستالعان «قاسيەتتٸ قازاقستان» جوباسى شەتەلدەگٸ ۇلت تاريحىمەن بايلانىستى نىسانداردى انىقتاۋدى تمد كٶلەمٸندە جٷرگٸزۋدٸ جوسپارلاعان. اتاپ ايتقاندا, زەرتتەۋ نىسانىنا رەسەي, ٶزبەكستان, قىرعىزستان, تەجٸكستان, تٷرٸكمەنستان سيياقتى كٶرشٸلەس رەسپۋبليكالار قامتىلىپ وتىر. كەزەڭ-كەزەڭٸمەن جاسالعان جۇمىس بولاشاقتا الاش ارىستارى مەن قازاق زييالىلارىنىڭ تابانى تيگەن ەۋروپا ەلدەرٸندە دە جالعاسىن تابادى.
