Túrkistandaǵy Kúltóbe qalashyǵynda erekshe qurylym - ejelgi hanaka tabyldy. Biylǵy arheologiialyq qazba jumystary kezinde tabylǵan tańǵalarlyq olja sopylyq qurylystyń orny sanalady, dep habarlaidy "Ult aqparat".
Aita keteiik, QR Mádeniet jáne sport ministrliginiń uiymdastyrýymen jáne Eurasian Resources Group (ERG) demeýshiligimen «Áziret Sultan» memlekettik tarihi-mádeni qoryq-mýzeiine qarasty «Kúltóbe qalajurtynyń tarihi nysandaryn qalpyna keltirý» jobasy qolǵa alynǵan. Osy joba aiasynda Qazaq ǵylymi-zertteý mádeniet institýtynyń ǵalymdary aitarlyqtai tyń jańalyqtarǵa qol jetkizip otyr. Mamandardyń pikirinshe, kúltóbelik hanaka - birneshe ǵasyrlar boiy – XV ǵasyrdan XIX ǵasyrǵa deiingi aralyqta jumys istegen erekshe mádeni sáýlet eskertkishi sanalady. Óitkeni munda barlyq úi-jailar men ǵuryptyq bólmeleriniń qaldyqtary ǵana emes, dárýish tariqatyna qyzmet etkenderdiń tabyttary belgili bolǵan. Mundai eskertkish Ońtústik Qazaqstandaǵy Otyrar jáne Qaialyq qala jurttaryndaǵy qazaqstandyq eki hanakany sanamaǵanda, otandyq ǵylymda is júzinde belgisiz jáne az zerttelgen jumys sanatyna jatady. Atalǵan eki oryn da kólemi men aýqymy boiynsha kúltóbelik úlgiden edáýir kishirek ekeni anyqtalǵan.
«Kúltóbede ashylǵan hanaka - Iasaýi tariqatymen tikelei bailanysty ejelgi dáýirdiń eń qyzyqty qurylymdarynyń biri. Oǵan dálel Qoja Ahmet Iasaýi kesenesine jaqyn jerde, iaǵni 300 metr qashyqtyqta ornalasýy, múrdelerdiń basy soltústikke, iaǵni kesenege qarai baǵyttalýy. Sopylyq jáne ortodoksaldyq islamnyń basty aiyrmashylyǵy qasietti qabirlerge tabyný týraly I.Galtse, V.Bazilov, I.Stasevich jáne basqa ǵalymdardyń eńbekterinde aitylǵan. Qasietti qabirlerge tabyný qoǵamdastyqtyń negizin qalaýshy nemese sopylyq tariqatynyń erekshe qurmetti múshesi jerlengen jerlerde kóptegen Orta Aziialyq men Shyǵys hanakalarynyń bolýy anyqtalǵan. Orta Aziiada mundai mysaldar óte kóp. Sonymen birge, áýlielerge tabyný – ejelgi dáýirde aqsaqaldarǵa jáne áýlettiń negizin qalaýshyǵa tabynýyn Qazaqstannyń islamǵa deiingi nanym-senimderinen baiqaýǵa bolady», - deidi jobanyń ǵylymi jetekshisi, filosofiia doktory, qaýymdastyrylǵan professor, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qairatkeri Andrei Hazbýlatov.
Tarihshynyń aitýynsha, kóbine joǵarǵy bileýshiniń nemese onyń ókiliniń tapsyrysy boiynsha mundai mekemeniń salynýy meshit men medrese salýmen qatar oń is dep sanalǵan. Ádette, olar barlyq musylman elderiniń qalalarynda jáne jol boiynda salynǵan. Kúltóbe qalajurtyndaǵy hanaka - peshi men kishkentai tandyrlary bar 10 bólmeden turatyn keshen. Ǵimarattyń ońtústik-shyǵys bóliginde 7 jer asty tabyty bar tikburyshty pishindi kesene ornalasqan. Kesene tikburyshty (8 h 11 m) pishindi. Barlyq jerlengenderdiń bastary soltústikke - Qoja Ahmet Iasaýi kesenesine baǵyttalǵany hanakanyń Iasaýi ordenin jatatyndyǵy týraly boljamdy dáleldeidi.
«Hanaka kesenesiniń ońtústik, soltústik jáne shyǵys jaǵynda tikburyshty ainalma galereia arshylǵan, qabyrǵalardyń bir bóligi shiki kirpishten, al basqa bóligi kúidirilgen kirpishten jáne ózenniń úlken tastarynan jasalǵan. Keseneniń batysynda, uzyn meridionaldy qabyrǵa boiynda ońtústikten soltústikke qarai batystan kireberiste bir qatarda ornalasqan 8 qujyr (kishkene bólme) ornalasqan. Nysannyń soltústik-batys bóliginde jer ústi qurylymdary nyǵaitylmaǵan, turmystyq qajettilikter men ujymdyq rásimge qoldanylatyn aivan – jabyq terrassasy bolǵanǵa uqsaidy»,- dep túsindiredi arheologtiń biri Erlan Qazizov.
Jobanyń bas ǵylymi qyzmetkeri Janerke Shaiǵozovanyń sózinshe, bul hanaka institýttyń ǵylymi tujyrymdamasymen ainalysyp jatqan «Kúltóbe qalajurty» ashyq aspan astyndaǵy arheologiialyq parkiniń «marjany» sanalatyn I-II ǵasyrlardaǵy qańly dáýiriniń kires tárizdi ordasymen teń dárejede bola alady. Bul ǵimarattyń biregeiligi tek sopylyq keshenniń arhitektýralyq tujyrymdamasynda nemese sheshiminde ǵana emes, sonymen qatar Iasaýi joly ókilderiniń ómiri men jumysynyń kóptegen aspektilerin ashady. Jalpy Kúltóbe qalajurtyn zertteýshi ǵalymdar tarihi ornynnan tabylǵan nýmizmatikalyq jáne ózge de materialdarmen birge, antropologter men genetikterdiń adam súiegin zertteý jumystary jańa aqparattardy bilýge jáne Qazaqstan tarihynyń jańa bir «betin» ashýǵa múmkindik beredi dep úmittenip otyr.
Aita ketsek, Mádeniet jáne sport ministrliginiń qoldaýymen Kúltóbe qalajurtyn ashyq aspan astyndaǵy mýzeige ainaldyrý isi 2019-2021 jyldarǵa jobalanǵan. Tarihi oryndaǵy 27 gektar aýmaqty úsh jyl ishinde zerttep, tabylǵan oryndardy tarihi qalpyna keltirý jumystary jasalady. Aldaǵy ýaqytta Túrkistan qalasyna kelýshiler kóne qalanyń tarihymen tereńdei tanysyp, arheologiialyq saiabaqty aralap kóre alatyn bolady.
