تٷركٸستانداعى كٷلتٶبە قالاشىعىندا ەرەكشە قۇرىلىم - ەجەلگٸ حاناكا تابىلدى. بيىلعى ارحەولوگييالىق قازبا جۇمىستارى كەزٸندە تابىلعان تاڭعالارلىق ولجا سوپىلىق قۇرىلىستىڭ ورنى سانالادى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
ايتا كەتەيٸك, قر مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترلٸگٸنٸڭ ۇيىمداستىرۋىمەن جەنە Eurasian Resources Group (ERG) دەمەۋشٸلٸگٸمەن «ەزٸرەت سۇلتان» مەملەكەتتٸك تاريحي-مەدەني قورىق-مۋزەيٸنە قاراستى «كٷلتٶبە قالاجۇرتىنىڭ تاريحي نىساندارىن قالپىنا كەلتٸرۋ» جوباسى قولعا الىنعان. وسى جوبا اياسىندا قازاق عىلىمي-زەرتتەۋ مەدەنيەت ينستيتۋتىنىڭ عالىمدارى ايتارلىقتاي تىڭ جاڭالىقتارعا قول جەتكٸزٸپ وتىر. مامانداردىڭ پٸكٸرٸنشە, كٷلتٶبەلٸك حاناكا - بٸرنەشە عاسىرلار بويى – XV عاسىردان XIX عاسىرعا دەيٸنگٸ ارالىقتا جۇمىس ٸستەگەن ەرەكشە مەدەني سەۋلەت ەسكەرتكٸشٸ سانالادى. ٶيتكەنٸ مۇندا بارلىق ٷي-جايلار مەن عۇرىپتىق بٶلمەلەرٸنٸڭ قالدىقتارى عانا ەمەس, دەرۋٸش تاريقاتىنا قىزمەت ەتكەندەردٸڭ تابىتتارى بەلگٸلٸ بولعان. مۇنداي ەسكەرتكٸش وڭتٷستٸك قازاقستانداعى وتىرار جەنە قايالىق قالا جۇرتتارىنداعى قازاقستاندىق ەكٸ حاناكانى ساناماعاندا, وتاندىق عىلىمدا ٸس جٷزٸندە بەلگٸسٸز جەنە از زەرتتەلگەن جۇمىس ساناتىنا جاتادى. اتالعان ەكٸ ورىن دا كٶلەمٸ مەن اۋقىمى بويىنشا كٷلتٶبەلٸك ٷلگٸدەن ەدەۋٸر كٸشٸرەك ەكەنٸ انىقتالعان.
«كٷلتٶبەدە اشىلعان حاناكا - ياساۋي تاريقاتىمەن تٸكەلەي بايلانىستى ەجەلگٸ دەۋٸردٸڭ ەڭ قىزىقتى قۇرىلىمدارىنىڭ بٸرٸ. وعان دەلەل قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسٸنە جاقىن جەردە, ياعني 300 مەتر قاشىقتىقتا ورنالاسۋى, مٷردەلەردٸڭ باسى سولتٷستٸككە, ياعني كەسەنەگە قاراي باعىتتالۋى. سوپىلىق جەنە ورتودوكسالدىق يسلامنىڭ باستى ايىرماشىلىعى قاسيەتتٸ قابٸرلەرگە تابىنۋ تۋرالى ي.گالتسە, ۆ.بازيلوۆ, ي.ستاسەۆيچ جەنە باسقا عالىمداردىڭ ەڭبەكتەرٸندە ايتىلعان. قاسيەتتٸ قابٸرلەرگە تابىنۋ قوعامداستىقتىڭ نەگٸزٸن قالاۋشى نەمەسە سوپىلىق تاريقاتىنىڭ ەرەكشە قۇرمەتتٸ مٷشەسٸ جەرلەنگەن جەرلەردە كٶپتەگەن ورتا ازييالىق مەن شىعىس حاناكالارىنىڭ بولۋى انىقتالعان. ورتا ازييادا مۇنداي مىسالدار ٶتە كٶپ. سونىمەن بٸرگە, ەۋليەلەرگە تابىنۋ – ەجەلگٸ دەۋٸردە اقساقالدارعا جەنە ەۋلەتتٸڭ نەگٸزٸن قالاۋشىعا تابىنۋىن قازاقستاننىڭ يسلامعا دەيٸنگٸ نانىم-سەنٸمدەرٸنەن بايقاۋعا بولادى», - دەيدٸ جوبانىڭ عىلىمي جەتەكشٸسٸ, فيلوسوفييا دوكتورى, قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسور, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سٸڭٸرگەن قايراتكەرٸ اندرەي حازبۋلاتوۆ.
تاريحشىنىڭ ايتۋىنشا, كٶبٸنە جوعارعى بيلەۋشٸنٸڭ نەمەسە ونىڭ ٶكٸلٸنٸڭ تاپسىرىسى بويىنشا مۇنداي مەكەمەنٸڭ سالىنۋى مەشٸت مەن مەدرەسە سالۋمەن قاتار وڭ ٸس دەپ سانالعان. ەدەتتە, ولار بارلىق مۇسىلمان ەلدەرٸنٸڭ قالالارىندا جەنە جول بويىندا سالىنعان. كٷلتٶبە قالاجۇرتىنداعى حاناكا - پەشٸ مەن كٸشكەنتاي تاندىرلارى بار 10 بٶلمەدەن تۇراتىن كەشەن. عيماراتتىڭ وڭتٷستٸك-شىعىس بٶلٸگٸندە 7 جەر استى تابىتى بار تٸكبۇرىشتى پٸشٸندٸ كەسەنە ورنالاسقان. كەسەنە تٸكبۇرىشتى (8 ح 11 م) پٸشٸندٸ. بارلىق جەرلەنگەندەردٸڭ باستارى سولتٷستٸككە - قوجا احمەت ياساۋي كەسەنەسٸنە باعىتتالعانى حاناكانىڭ ياساۋي وردەنٸن جاتاتىندىعى تۋرالى بولجامدى دەلەلدەيدٸ.
«حاناكا كەسەنەسٸنٸڭ وڭتٷستٸك, سولتٷستٸك جەنە شىعىس جاعىندا تٸكبۇرىشتى اينالما گالەرەيا ارشىلعان, قابىرعالاردىڭ بٸر بٶلٸگٸ شيكٸ كٸرپٸشتەن, ال باسقا بٶلٸگٸ كٷيدٸرٸلگەن كٸرپٸشتەن جەنە ٶزەننٸڭ ٷلكەن تاستارىنان جاسالعان. كەسەنەنٸڭ باتىسىندا, ۇزىن مەريديونالدى قابىرعا بويىندا وڭتٷستٸكتەن سولتٷستٸككە قاراي باتىستان كٸرەبەرٸستە بٸر قاتاردا ورنالاسقان 8 قۇجىر (كٸشكەنە بٶلمە) ورنالاسقان. نىساننىڭ سولتٷستٸك-باتىس بٶلٸگٸندە جەر ٷستٸ قۇرىلىمدارى نىعايتىلماعان, تۇرمىستىق قاجەتتٸلٸكتەر مەن ۇجىمدىق رەسٸمگە قولدانىلاتىن ايۆان – جابىق تەرراسساسى بولعانعا ۇقسايدى»,- دەپ تٷسٸندٸرەدٸ ارحەولوگتٸڭ بٸرٸ ەرلان قازيزوۆ.
جوبانىڭ باس عىلىمي قىزمەتكەرٸ جانەركە شايعوزوۆانىڭ سٶزٸنشە, بۇل حاناكا ينستيتۋتتىڭ عىلىمي تۇجىرىمداماسىمەن اينالىسىپ جاتقان «كٷلتٶبە قالاجۇرتى» اشىق اسپان استىنداعى ارحەولوگييالىق پاركٸنٸڭ «مارجانى» سانالاتىن I-II عاسىرلارداعى قاڭلى دەۋٸرٸنٸڭ كٸرەس تەرٸزدٸ ورداسىمەن تەڭ دەرەجەدە بولا الادى. بۇل عيماراتتىڭ بٸرەگەيلٸگٸ تەك سوپىلىق كەشەننٸڭ ارحيتەكتۋرالىق تۇجىرىمداماسىندا نەمەسە شەشٸمٸندە عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ياساۋي جولى ٶكٸلدەرٸنٸڭ ٶمٸرٸ مەن جۇمىسىنىڭ كٶپتەگەن اسپەكتٸلەرٸن اشادى. جالپى كٷلتٶبە قالاجۇرتىن زەرتتەۋشٸ عالىمدار تاريحي ورنىننان تابىلعان نۋميزماتيكالىق جەنە ٶزگە دە ماتەريالدارمەن بٸرگە, انتروپولوگتەر مەن گەنەتيكتەردٸڭ ادام سٷيەگٸن زەرتتەۋ جۇمىستارى جاڭا اقپاراتتاردى بٸلۋگە جەنە قازاقستان تاريحىنىڭ جاڭا بٸر «بەتٸن» اشۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ دەپ ٷمٸتتەنٸپ وتىر.
ايتا كەتسەك, مەدەنيەت جەنە سپورت مينيسترلٸگٸنٸڭ قولداۋىمەن كٷلتٶبە قالاجۇرتىن اشىق اسپان استىنداعى مۋزەيگە اينالدىرۋ ٸسٸ 2019-2021 جىلدارعا جوبالانعان. تاريحي ورىنداعى 27 گەكتار اۋماقتى ٷش جىل ٸشٸندە زەرتتەپ, تابىلعان ورىنداردى تاريحي قالپىنا كەلتٸرۋ جۇمىستارى جاسالادى. الداعى ۋاقىتتا تٷركٸستان قالاسىنا كەلۋشٸلەر كٶنە قالانىڭ تاريحىمەن تەرەڭدەي تانىسىپ, ارحەولوگييالىق ساياباقتى ارالاپ كٶرە الاتىن بولادى.
