Қазақстан Тәуелсіздігіне 25 жыл

Shámshi Qaldaiaqovtyń “Altyn qorda” joq áni qaidan tabyldy?

Shámshi Qaldaiaqovtyń “Altyn qorda” joq áni qaidan tabyldy?
Foto: Neirojeli arqyly jasaldy

Shámshi Qaldaiaqovtyń “Aisha qyz” ániniń notasyn tarihshy Aqqali Ahmet 1959 jylǵy oblystyq gazettiń tigindisinen tapqan. Ánniń sózin aqyn Berqaiyr Amanshin jazǵan. Qazaq radiosynyń “Altyn qorynan” tabylmaǵan týyndyny keiin Aqtóbedegi ájeler ansambli qaita shyrqady. Ánniń qalai tabylǵanyn tarihshy 2023 jyly QazAqparatqa bergen suhbatynda⁠ baiandaǵan, dep habarlaidy ult.kz.

Eski gazettiń betinde saqtalǵan nota

1959 jylǵy 15 mamyrda sol kezdegi “Sotsialistik qurylys”, qazirgi “Atyraý” gazetinde “Aisha qyz” ániniń sózi men notasy qatar basylǵan. Gazette áýenin Shámshi Qaldaiaqov, sózin Berqaiyr Amanshin jazǵany kórsetilgen. Arada ondaǵan jyl ótkende Halel Dosmuhamedov atyndaǵy Atyraý ýniversitetiniń professory, tarihshy Aqqali Ahmet gazettiń sol sanyn Atyraý oblystyq memlekettik arhivinen tapqan. 

Ánniń oblystyq basylymǵa qalai jetkeni jaily tarihshynyń óz boljamy bar. Berqaiyr Amanshin 1954–1959 jyldary “Qazaq ádebieti” gazetinde jumys istegen. Al “Aisha qyz” jaryq kórgen tusta ol Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń Gýrev oblystyq bólimshesiniń hatshysy bolǵan. Aqqali Ahmettiń topshylaýynsha, aqyn jańa qyzmetke kelgende ándi notasymen birge jergilikti gazetke ózi usynǵan bolýy múmkin. 

Óleńniń ózinde de osy óńirdiń izi bar. Oqiǵa Jaiyq jaǵasynda órbidi. Jigitter Aishaǵa qol bulǵap, ony qaiyqpen serýendeýge shaqyrady. Keiin qyzdyń oqýǵa, jigitterdiń teńizge ketetini aitylady. Óleńdegi Aishanyń ómirde kim bolǵany týraly derek jariialanǵan suhbatta aitylmaidy. 

Óleńi kitapqa engen, al áýeni qaida qalǵan?

“Aisha qyzdyń” sózi keiin Berqaiyr Amanshinniń eki kitabyna engen. Óleń 1978 jyly jaryq kórgen “Jaiyq jeli” jinaǵynda jáne 1984 jylǵy “Qutty meken” kitabynda basylǵan. Al Aqqali Ahmet Shámshi Qaldaiaqovtyń ár jyldary shyqqan jinaqtarynan ánniń notasyn kezdestirmegenin aitady. Osylaisha óleńdi aqynnyń kitaptarynan oqýǵa bolsa, áýenniń qalai jazylǵanyn 1959 jylǵy gazettiń betinen kórýge bolady. 

Tarihshy ánge qatysty ózge derek izdep, Shámshiniń shyǵarmashylyǵyn zerttegen Ilia Jaqanovqa habarlasqan. Jaqanov “Aisha qyzdy” buryn estimegenin aitqan. Aqqali Ahmet Qazaq radiosynyń “Altyn qor” bólimin basqarǵan Altyn Imanbaevadan da suraǵan. Imanbaevanyń aitýynsha, sol kezde ánniń jazbasy qorda bolmaǵan. 

“Aisha qyzdy” aqtóbelik ájeler qaita shyrqady

Arhivten tabylǵan ándi keiin Aqtóbedegi “Asyl ájeler” ansambli repertýaryna qosqan. Ansambl jetekshisi Bibigúl Seiitova Kazinform tilshisine umyt bola bastaǵan ánderdi izdep, qaita oryndap júrgenderin aitqan. Solardyń arasynda Shámshi Qaldaiaqov pen Berqaiyr Amanshinniń “Aisha qyzy” da bar. 


2008 jyly qurylǵan ansambldiń quramynda ár salada eńbek etken zeinetkerler bar. Arasynda ustaz da, áskeri qyzmetker de, balabaqshada jumys istegen maman da bolǵan. Olar ándi aspaptyń súiemeldeýinsiz, úsh daýyspen oryndaidy. Ájeler aptasyna eki ret bas qosyp, ár daýys óz áýenin saqtai otyryp, ózgelerimen úndesý úshin jattyǵady. 

Bir kezde Jaiyq boiyndaǵy oblystyq gazetke notasymen basylǵan “Aisha qyz” araǵa ondaǵan jyl salyp Aqtóbede qaita estildi. Ánniń osy jolynda eki oqiǵa bar. Birinde tarihshy eski tigindiden onyń notasyn tapsa, ekinshisinde aqtóbelik ájeler sol ándi óz daýystarymen qaita jańǵyrtty.