Қазақстан Тәуелсіздігіне 25 жыл

شەمشٸ قالداياقوۆتىڭ “التىن قوردا” جوق ەنٸ قايدان تابىلدى?

شەمشٸ قالداياقوۆتىڭ “التىن قوردا” جوق ەنٸ قايدان تابىلدى?
فوتو: نەيروجەلٸ ارقىلى جاسالدى

شەمشٸ قالداياقوۆتىڭ “ايشا قىز” ەنٸنٸڭ نوتاسىن تاريحشى اققالي احمەت 1959 جىلعى وبلىستىق گازەتتٸڭ تٸگٸندٸسٸنەن تاپقان. ەننٸڭ سٶزٸن اقىن بەرقايىر امانشين جازعان. قازاق راديوسىنىڭ “التىن قورىنان” تابىلماعان تۋىندىنى كەيٸن اقتٶبەدەگٸ ەجەلەر انسامبلٸ قايتا شىرقادى. ەننٸڭ قالاي تابىلعانىن تاريحشى 2023 جىلى قازاقپاراتقا بەرگەن سۇحباتىندا⁠ بايانداعان, دەپ حابارلايدى ult.kz.

ەسكٸ گازەتتٸڭ بەتٸندە ساقتالعان نوتا

1959 جىلعى 15 مامىردا سول كەزدەگٸ “سوتسياليستٸك قۇرىلىس”, قازٸرگٸ “اتىراۋ” گازەتٸندە “ايشا قىز” ەنٸنٸڭ سٶزٸ مەن نوتاسى قاتار باسىلعان. گازەتتە ەۋەنٸن شەمشٸ قالداياقوۆ, سٶزٸن بەرقايىر امانشين جازعانى كٶرسەتٸلگەن. ارادا ونداعان جىل ٶتكەندە حالەل دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ پروفەسسورى, تاريحشى اققالي احمەت گازەتتٸڭ سول سانىن اتىراۋ وبلىستىق مەملەكەتتٸك ارحيۆٸنەن تاپقان. 

ەننٸڭ وبلىستىق باسىلىمعا قالاي جەتكەنٸ جايلى تاريحشىنىڭ ٶز بولجامى بار. بەرقايىر امانشين 1954–1959 جىلدارى “قازاق ەدەبيەتٸ” گازەتٸندە جۇمىس ٸستەگەن. ال “ايشا قىز” جارىق كٶرگەن تۇستا ول قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ گۋرەۆ وبلىستىق بٶلٸمشەسٸنٸڭ حاتشىسى بولعان. اققالي احمەتتٸڭ توپشىلاۋىنشا, اقىن جاڭا قىزمەتكە كەلگەندە ەندٸ نوتاسىمەن بٸرگە جەرگٸلٸكتٸ گازەتكە ٶزٸ ۇسىنعان بولۋى مٷمكٸن. 

ٶلەڭنٸڭ ٶزٸندە دە وسى ٶڭٸردٸڭ ٸزٸ بار. وقيعا جايىق جاعاسىندا ٶربيدٸ. جٸگٸتتەر ايشاعا قول بۇلعاپ, ونى قايىقپەن سەرۋەندەۋگە شاقىرادى. كەيٸن قىزدىڭ وقۋعا, جٸگٸتتەردٸڭ تەڭٸزگە كەتەتٸنٸ ايتىلادى. ٶلەڭدەگٸ ايشانىڭ ٶمٸردە كٸم بولعانى تۋرالى دەرەك جارييالانعان سۇحباتتا ايتىلمايدى. 

ٶلەڭٸ كٸتاپقا ەنگەن, ال ەۋەنٸ قايدا قالعان?

“ايشا قىزدىڭ” سٶزٸ كەيٸن بەرقايىر امانشيننٸڭ ەكٸ كٸتابىنا ەنگەن. ٶلەڭ 1978 جىلى جارىق كٶرگەن “جايىق جەلٸ” جيناعىندا جەنە 1984 جىلعى “قۇتتى مەكەن” كٸتابىندا باسىلعان. ال اققالي احمەت شەمشٸ قالداياقوۆتىڭ ەر جىلدارى شىققان جيناقتارىنان ەننٸڭ نوتاسىن كەزدەستٸرمەگەنٸن ايتادى. وسىلايشا ٶلەڭدٸ اقىننىڭ كٸتاپتارىنان وقۋعا بولسا, ەۋەننٸڭ قالاي جازىلعانىن 1959 جىلعى گازەتتٸڭ بەتٸنەن كٶرۋگە بولادى. 

تاريحشى ەنگە قاتىستى ٶزگە دەرەك ٸزدەپ, شەمشٸنٸڭ شىعارماشىلىعىن زەرتتەگەن يليا جاقانوۆقا حابارلاسقان. جاقانوۆ “ايشا قىزدى” بۇرىن ەستٸمەگەنٸن ايتقان. اققالي احمەت قازاق راديوسىنىڭ “التىن قور” بٶلٸمٸن باسقارعان التىن يمانباەۆادان دا سۇراعان. يمانباەۆانىڭ ايتۋىنشا, سول كەزدە ەننٸڭ جازباسى قوردا بولماعان. 

“ايشا قىزدى” اقتٶبەلٸك ەجەلەر قايتا شىرقادى

ارحيۆتەن تابىلعان ەندٸ كەيٸن اقتٶبەدەگٸ “اسىل ەجەلەر” انسامبلٸ رەپەرتۋارىنا قوسقان. انسامبل جەتەكشٸسٸ بيبٸگٷل سەيٸتوۆا Kazinform تٸلشٸسٸنە ۇمىت بولا باستاعان ەندەردٸ ٸزدەپ, قايتا ورىنداپ جٷرگەندەرٸن ايتقان. سولاردىڭ اراسىندا شەمشٸ قالداياقوۆ پەن بەرقايىر امانشيننٸڭ “ايشا قىزى” دا بار. 


2008 جىلى قۇرىلعان انسامبلدٸڭ قۇرامىندا ەر سالادا ەڭبەك ەتكەن زەينەتكەرلەر بار. اراسىندا ۇستاز دا, ەسكەري قىزمەتكەر دە, بالاباقشادا جۇمىس ٸستەگەن مامان دا بولعان. ولار ەندٸ اسپاپتىڭ سٷيەمەلدەۋٸنسٸز, ٷش داۋىسپەن ورىندايدى. ەجەلەر اپتاسىنا ەكٸ رەت باس قوسىپ, ەر داۋىس ٶز ەۋەنٸن ساقتاي وتىرىپ, ٶزگەلەرٸمەن ٷندەسۋ ٷشٸن جاتتىعادى. 

بٸر كەزدە جايىق بويىنداعى وبلىستىق گازەتكە نوتاسىمەن باسىلعان “ايشا قىز” اراعا ونداعان جىل سالىپ اقتٶبەدە قايتا ەستٸلدٸ. ەننٸڭ وسى جولىندا ەكٸ وقيعا بار. بٸرٸندە تاريحشى ەسكٸ تٸگٸندٸدەن ونىڭ نوتاسىن تاپسا, ەكٸنشٸسٸندە اقتٶبەلٸك ەجەلەر سول ەندٸ ٶز داۋىستارىمەن قايتا جاڭعىرتتى.