1957 جىلدىڭ ماۋسىمىندا كٷلەش بايسەيٸتوۆا مەسكەۋگە ٶنەر كٶرسەتۋگە اتتاندى. الماتىدا مەكتەپ بٸتٸرۋ ەمتيحاندارىن تاپسىرىپ جٷرگەن قىزى قارلىعاش اناسىنىڭ ورالۋىن كٷتٸپ جٷرگەن ەدٸ. بٸراق بٸر كٷنٸ ٷيدٸڭ اۋلاسىنا مۇحتار ەۋەزوۆ, عابيت مٷسٸرەپوۆ, عابيدەن مۇستافين مەن قانىش سەتباەۆ كٸرٸپ كەلەدٸ. قارلىعاش اۋىر حاباردى ولاردىڭ جٷزٸنەن اڭعارعانىن ەسكە الادى. ارادا جىلدار ٶتكەندە ول اناسىنىڭ قازاسىنان كەيٸن تاعى بٸر جوعالتۋ بولعانىن ايتتى. جەرلەۋ كەزٸندە ٸشٸنە ٷش قىزدىڭ اتى جازىلعان التىن جٷزٸكتەر سالىنعان قوبديشا جوعالىپ كەتكەن, دەپ حابارلايدى ult.kz.
كٷلەشتٸڭ مەسكەۋدەگٸ سوڭعى ساپارى
مەسكەۋ كٷلەش بايسەيٸتوۆانىڭ ٶنەر جولىندا ايرىقشا ورىن الدى. 1936 جىلى قازاق ٶنەرٸ مەن ەدەبيەتٸنٸڭ ونكٷندٸگٸندە ول «قىز جٸبەك» وپەراسىنىڭ باستى رٶلٸن سومدادى. جٸبەكتٸڭ «گەككۋٸن» شىرقاعان جاس ەنشٸنٸڭ ٶنەرٸن سول كەزدەگٸ باسپاسٶز جوعارى باعالادى. سول جىلدىڭ كٷزٸندە كٷلەش نەبەرٸ 24 جاسىندا كسرو حالىق ەرتٸسٸ اتاندى. كەيٸن ول «بٸرجان – سارادا» سارانى, «ابايدا» اجاردى, «ەر تارعىندا» اقجٷنٸستٸ سومداپ, قازاق وپەراسىنىڭ ەڭ تانىمال ەنشٸلەرٸنٸڭ بٸرٸنە اينالدى.

ارادا جيىرما جىلدان استام ۋاقىت ٶتكەندە كٷلەش مەسكەۋگە تاعى باردى. بۇل جولعى ساپار تاتار ٶنەرٸنٸڭ كٷندەرٸنە تۇسپا-تۇس كەلدٸ. الماتىدا قالعان قارلىعاش سول جازدا مەكتەپ بٸتٸرۋ ەمتيحاندارىن تاپسىرىپ جٷرگەنٸن, ٷيدەگٸلەردٸڭ اناسىن كٷتكەنٸن ايتادى. اۋلاعا كٸرگەن تٶرت قايراتكەردٸڭ جٷزٸ ەسٸندە قالىپتى. ولاردى كٶرگەندە ول ەكەسٸنەن اناسىنىڭ قاسىنا نەگە ەرٸپ بارماعانىن سۇراعان. بۇل سەتتٸ قارلىعاش كەيٸن جۋرناليست گالينا بارونوۆاعا بەرگەن سۇحباتىندا باياندادى.

كٷلەش بايسەيٸتوۆا 1957 جىلعى 6 ماۋسىمدا مەسكەۋدە, قوناقٷيدە كٶز جۇمدى. ول 45 جاستا ەدٸ. «قازاق گازەتٸ» دەرٸگەرلەر ەنشٸنٸڭ ميىنا قان قۇيىلعان دەگەن قورىتىندى جاساعانىن جازادى. قارلىعاش تا سۇحباتىندا اناسىنىڭ سول كەزەڭدە ٶزٸن جايسىز سەزٸنٸپ جٷرگەنٸن ايتقان. قازاقستاننىڭ ورتالىق مەملەكەتتٸك مۋزەيٸ جارييالاعان جيناقتاعى ارحيۆ دەرەگٸنە سٷيەنسەك, ەنشٸ 9 ماۋسىمدا الماتىنىڭ قالالىق زيراتىنا جەرلەنگەن.
جەرلەۋ كەزٸندە جوعالعان قوبديشادا نە بولعان?
قارلىعاشتىڭ ەستەلٸگٸنە قاراعاندا, اناسى ەشەكەيلەرٸن ٷلكەن قوبديشادا ساقتاعان. ٸشٸندە ٸنجۋ سىرعا, گاۋھار تاستى ساقينالار مەن تٷيرەۋٸشتەر بولعان. قارلىعاش سول بۇيىمداردىڭ اراسىنان ٷش التىن جٷزٸكتٸ ەرەكشە اتاپ ٶتەدٸ. كٷلەش ولاردى قۇرالاي, قارلىعاش جەنە قارشىعاعا ارناپ ساتىپ العان. ەر جٷزٸكتٸڭ ٸشكٸ بەتٸنە يەسٸنٸڭ اتى ويىپ جازىلعان.

قارلىعاشتىڭ ايتۋىنشا, قوبديشا اناسىنىڭ جەرلەۋ رەسٸمٸ كەزٸندە جوعالعان. ول سۇحباتىندا قوبديشانى بٸرەۋ الىپ كەتكەنٸنە سەنەتٸنٸن ايتىپ, جٷزٸكتەردٸ قايتارسا دەگەن تٸلەگٸن جەتكٸزگەن. كٸمنٸڭ قولىنا تٷسكەنٸ, كەيٸن قايدا كەتكەنٸ تۋرالى جارييالانعان دەرەكتەردە جاۋاپ جوق. قوبديشا جٶنٸندەگٸ ەڭگٸمەنٸڭ نەگٸزگٸ دەرەككٶزٸ — قارلىعاشتىڭ وسى سۇحباتى.
ەنشٸنٸڭ مۇراسىن ساقتاپ قالۋ ٷشٸن وتباسى الماتىداعى تٶرت بٶلمەلٸ پەتەرٸن مۋزەيگە اينالدىرعىسى كەلگەن. قارلىعاشتىڭ ەستەلٸگٸندە ەجەسٸ مەن ەپكەسٸ قۇرالايدىڭ وسى ٶتٸنٸشپەن دٸنمۇحامەد قوناەۆقا بارعانى ايتىلادى. پەتەر كەيٸن ەكٸ شاعىن پەتەرگە ايىرباستالعان. ال كٷلەشتٸڭ اناسى قىزىنىڭ فوتوسۋرەتتەرٸن, كيٸمدەرٸ مەن اياق كيٸمٸن ورتالىق مۋزەيگە اپارعان. قارلىعاش كەيٸن مۋزەيگە بارعاندا اناسىنا ارنايى تٸكتٸرٸلگەن اياق كيٸمدٸ بٸردەن تانىعانىن ەسكە العان.
مەسكەۋ مۋزەيٸندە كٷلەشتٸڭ قانداي ەشەكەيلەرٸ ساقتالعان?
مەسكەۋدەگٸ باحرۋشين اتىنداعى تەاتر مۋزەيٸنٸڭ كاتالوگىندا كٷلەش بايسەيٸتوۆاعا تيەسٸلٸ ٷش بۇيىم بار. ولار — بٸلەزٸك, سىرعا جەنە شاشقا تاعاتىن ەشەكەيدٸڭ بٸر بٶلٸگٸ. سوڭعىسى كاتالوگتا «5 تيىن» دەپ كٶرسەتٸلگەن. Exclusive.kz كەلتٸرگەن سيپاتتاماعا قاراعاندا, بۇل رەسەي يمپەريياسىنىڭ ون تيىنىنان قۇراستىرىلعان شاش ەشەكەيٸنٸڭ كٷمٸس بٶلشەگٸ. باسىلىم مۋزەيدٸڭ اشىق سيپاتتاماسىندا بۇل زاتتاردىڭ قورعا كٸمنەن جەنە قاشان تٷسكەنٸ كٶرسەتٸلمەگەنٸن جازادى.

ەنشٸنٸڭ بۇيىمدارى الماتىدا دا ساقتالعان. 2022 جىلى ورتالىق مەملەكەتتٸك مۋزەيدٸڭ «كٶنەنٸڭ كٶزٸ» كٶرمەسٸندە كٷلەشكە تيەسٸلٸ قاپسىرما, القا, شولپى مەن شاشباۋ كٶرسەتٸلدٸ. مۋزەيدٸڭ عىلىمي جيناعىندا ەنشٸنٸڭ ساحنالىق كٶيلەكتەرٸ مەن دومبىراسى دا سيپاتتالعان. دومبىرانىڭ بەتٸنە 1954 جىلى كٷلەش بايسەيٸتوۆاعا تارتۋ ەتٸلگەنٸن بٸلدٸرەتٸن جازۋى بار مەتالل تاقتايشا بەكٸتٸلگەن. جيناقتا اسپاپتىڭ مۋزەي قورىنا ەنشٸنٸڭ اناسىنان الىنعانى كٶرسەتٸلگەن.
مەسكەۋدەگٸ كاتالوگ سيپاتتاماسىندا قارلىعاش ايتقان ٷش التىن جٷزٸك اتالمايدى. ولاردىڭ كەيٸنگٸ تاعدىرى تۋرالى اشىق دەرەكتەگٸ ەڭ ناقتى بەلگٸ سول كٷيٸندە قالدى: ەر جٷزٸكتٸڭ ٸشكٸ بەتٸنە بٸر قىزدىڭ اتى — قۇرالاي, قارلىعاش نەمەسە قارشىعا — ويىپ جازىلعان.